Afrikaans HL Grade 11 P2 November Mock Exam 2 2026 QP (Afr)

Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Proef hlayiso mock exams Oefenreeks: Graad 11 eksamenvoorbereiding WWW.HLAYISO.COM NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 11 AFRIKAANS HUISTAAL V2 NOVEMBEREKSAMEN 2026 (PROEF) PUNTE: 80 TYD: 2½ uur Hierdie vraestel bestaan uit 20 bladsye.

Afrikaans Huistaal/V2 2 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 INSTRUKSIES EN INLIGTING 1. Lees die volgende instruksies noukeurig deur voordat jy die vraestel beantwoord. 2. Moenie probeer om die hele vraestel deur te lees nie. Raadpleeg die inhoudsopgawe op bladsy 3 en merk die vraagnommers van die letterkundetekste wat jy bestudeer het. Lees daarna die vrae oor die tekste en kies die soort vraag wat jy wil beantwoord. 3. Hierdie vraestel bestaan uit DRIE afdelings: AFDELING A: Gedigte (30) AFDELING B: Prosa (kortverhaal) (25) AFDELING C: Drama (eenbedryf) (25) 4. Beantwoord VYF vrae in totaal: DRIE in AFDELING A, EEN in AFDELING B en EEN in AFDELING C. AFDELING A: GEDIGTE Voorgeskrewe gedigte – Beantwoord TWEE vrae. Ongesiene gedig – Beantwoord die VERPLIGTE vraag. AFDELING B: PROSA Beantwoord EEN vraag. AFDELING C: DRAMA Beantwoord EEN vraag. 5. KEUSE VAN VRAE BY AFDELING B (PROSA) EN AFDELING C (DRAMA) • Beantwoord EEN OPSTELVRAAG en EEN KONTEKSTUELE VRAAG. As jy die opstelvraag in AFDELING B beantwoord, moet jy die kontekstuele vraag in AFDELING C beantwoord. As jy die kontekstuele vraag in AFDELING B beantwoord, moet jy die opstelvraag in AFDELING C beantwoord. Gebruik die kontrolelys op bladsy 4 om jou te help. 6. LENGTE VAN ANTWOORDE • Die lengte van die opstel oor die gedig is 200 tot 250 woorde. • Die lengte van die opstel oor die prosa en drama is 350 tot 400 woorde elk. • Die lengte van die antwoorde van die kontekstuele vrae word deur die puntetoekenning van elke vraag bepaal. Beantwoord jou vrae bondig en relevant. 7. Volg die opdragte aan die begin van elke afdeling noukeurig. 8. Nommer die antwoorde korrek volgens die nommeringstelsel wat in hierdie vraestel gebruik is. 9. Begin ELKE afdeling op ’n NUWE bladsy. 10. Voorgestelde tydsindeling: AFDELING A: ongeveer 40 minute AFDELING B: ongeveer 55 minute AFDELING C: ongeveer 55 minute 11. Skryf netjies en leesbaar. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 3 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 INHOUDSOPGAWE AFDELING A: GEDIGTE Voorgeskrewe gedigte: Beantwoord ENIGE TWEE vrae. VRAAGNOMMER VRAAG PUNTE BLADSY 1. “In die Konsentrasiekamp” Opstelvraag 10 5 2. “Die Soutpan” Kontekstuele vraag 10 7 3. “Op my ou Karoo” Kontekstuele vraag 10 8 4. “Die Sterretjie” Kontekstuele vraag 10 10 EN Ongesiene gedig: VERPLIGTEND 5. “Dag Nul” Kontekstuele vraag 10 11 AFDELING B: PROSA Beantwoord EEN vraag.* 6. Die horlosie Opstelvraag 25 15 7. Die horlosie Kontekstuele vraag 25 15 AFDELING C: DRAMA Beantwoord EEN vraag.* 8. Die plaat wat haak Opstelvraag 25 19 9. Die plaat wat haak Kontekstuele vraag 25 20 *LET WEL: Beantwoord EEN OPSTELVRAAG en EEN KONTEKSTUELE VRAAG uit AFDELING B en AFDELING C onderskeidelik. Jy mag NIE TWEE opstelvrae of TWEE kontekstuele vrae beantwoord NIE. Let wel (Hlayiso-proefvraestel 2): Voorgeskrewe tekste vir graad 11 verskil van provinsie tot provinsie en is meestal deur kopiereg beskerm. Daarom gebruik hierdie proefvraestel slegs tekste wat volledig afgedruk kan word: vier gedigte uit die openbare domein uit C. Louis Leipoldt (1880–1947) se bundel Oom Gert vertel en ander gedigte (1911; hersiene uitgawe 1921), en drie tekste wat die eksaminator self geskryf het (die ongesiene gedig, die kortverhaal en die eenbedryf). Lees die prosa- en dramateks deeglik voordat jy die vrae beantwoord. Die vraagtipes, puntetoekenning en lengtes stem ooreen met dié van die werklike graad 11-eksamen. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 4 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 KONTROLELYS Gebruik die kontrolelys hieronder om te kontroleer of jy die korrekte getal vrae beantwoord het. AFDELING VRAAGNOMMER GETAL VRAE BEANTWOORD MERK (✓) A: Gedigte (Voorgeskrewe gedigte) 1–4 2 A: Gedigte (Ongesiene gedig) 5 1 B: Prosa (Opstel of kontekstueel) 6–7 1 C: Drama (Opstel of kontekstueel) 8–9 1 LET WEL: Beantwoord EEN OPSTELVRAAG en EEN KONTEKSTUELE VRAAG uit AFDELING B en AFDELING C onderskeidelik. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 5 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 AFDELING A: GEDIGTE VOORGESKREWE GEDIGTE Beantwoord ENIGE TWEE vrae. VRAAG 1: OPSTELVRAAG Lees die gedig hieronder en beantwoord die vraag wat volg. In “In die Konsentrasiekamp” beeld die digter die lyding van ’n vrou en haar kind in ’n konsentrasiekamp tydens die Anglo-Boereoorlog (1899–1902) uit, en eindig hy met die vraag of so ’n lyding ooit vergewe en vergeet kan word. Bespreek in ’n opstel van 200 tot 250 woorde hoe die digter die omstandighede in die kamp (ruimte), beeldspraak en herhaling (insluitend die refrein) gebruik om hierdie lyding en die tema van die gedig uit te beeld. [10] In die Konsentrasiekamp – C. Louis Leipoldt (Aliwal-Noord, 1901) O, pazienza, pazienza che tanto sostieni! – Dante Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 6 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 1 Jou oë is nat met die trane van gister; 2 Jou siel is gemartel, deur smarte gepla; 3 Van vrede en pret was jy vroeër ’n verkwister; 4 En nou, wat bly oor van jou rykdomme? Ja, 5 ’n Spreekwoord tot steun – daar’s geen trooswoord beslister: 6 “Geduld, o geduld, wat so baie kan dra! 7 Hier sit jy te koes teen die wind, wat daar suie 8 Yskoud deur die tentseil, geskeur deur die hael – 9 Jou enigste skuil in die nag teen die buie; 10 Die Junielug stort oor die stroom van die Vaal – 11 Jy hoor net die hoes van jou kind, en die luie 12 Gedrup van die reendruppeltjies oor die paal. 13 ’n Kers, nog maar anderhalf duim, voor hy sterwe, 14 Brand dof in ’n bottel hier vlak naas jou bed. 15 (’n Kafhuis gee makliker rus: op die gerwe 16 Daar lê ’n mens sag, en sy slaap is gered!) 17 En hier in die nag laat jou drome jou swerwe 18 ’n Aaklige rondte met trane besmet. 19 Hier struikel die kind, wat te vroeg was gebore; 20 Hier sterwe die oumens, te swak vir die stryd; 21 Hier kom ’n gekerm en gekreun in jou ore; 22 Hier tel jy met angs elke tik van die tyd; 23 Want elke sekond van die smart laat sy spore 24 Gedruk op jou hart, deur ’n offer gewyd. 25 En deur elke skeur in die seil kan jy duister 26 Die wolke bespeur oor die hemel verbrei; 27 Geen ster skyn as gids; na geen stem kan jy luister – 28 (Eentonig die hoes van jou kind aan jou sy!) 29 Wat sag deur die wind in jou ore kom fluister: 30 “Geduld, o geduld, wat so baie kan ly! 31 Vergewe? Vergeet? Is dit maklik vergewe? 32 Die smarte, die angs, het so baie gepla! 33 Die yster het gloeiend ’n merk vir die eeue 34 Gebrand op ons volk, en die wond is te na, 35 Te na aan ons hart en te diep in ons lewe – 36 “Geduld, o geduld, wat so baie kan dra!” [Bron: Oom Gert vertel en ander gedigte, 1911 (uitgawe 1921); openbare domein] pazienza … sostieni (Italiaans): geduld, geduld, wat so baie verdra te koes: ineengedoke, weggekruip suie: suig, trek Kafhuis: skuur vir kaf/strooi gerwe: bondels graan/strooi gewyd: geheilig Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 7 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 VRAAG 2: KONTEKSTUELE VRAAG Lees die gedig hieronder en beantwoord die vrae wat volg. Die Soutpan – C. Louis Leipoldt 1 Kaal is die ou sandwêreld hier, en kaal 2 Die see daarbuite, waar die branders breek: 3 ’n Strand vol klippies en ’n poltjie kweek 4 Van ruigtegras, nou nie meer groen, maar vaal. 5 Hier praat die veld ’n onverstaanbre taal; 6 Hier maak die son die blou soutwater bleek, 7 Totdat hy saans vermoeid sy kop versteek 8 Agter die duine, waar sy glans verdwaal. 9 Hier staan die soutkors sonder vou of plooi, 10 Glad, silwerwit, en met ’n goudgeel lys 11 Van modder en klei – hier dun en daar nog dig. 12 So arm die wêreld hier, en tog so mooi: 13 Stil, as ’n oumens amper oor sy reis 14 En met die Dood se skadu op sy gesig. [Bron: Oom Gert vertel en ander gedigte, 1911 (uitgawe 1921); openbare domein] poltjie: klein bossie/pol kweek: soort gras onverstaanbre: onverstaanbare lys: rand, raam 2.1 Met watter tipe gedig het ons hier te doen? Noem EEN kenmerk van die uiterlike bou wat jou antwoord bewys. (2) 2.2 “Kaal is die ou sandwêreld hier” (versreël 1). Benoem die stylfiguur wat deur die woordorde in hierdie woorde ontstaan, EN verduidelik waarom die digter dit hier gebruik. (2) 2.3 “Hier praat die veld ’n onverstaanbre taal” (versreël 5). Benoem die stylfiguur EN verduidelik wat die spreker met hierdie woorde bedoel. (2) 2.4 Haal die woord in versreël 12 aan wat die wending in die gedig aandui, EN verduidelik hoe die spreker se siening van die landskap hier verander. (2) 2.5 Waarom word “Dood” in versreël 14 met ’n hoofletter geskryf? (1) 2.6 Verwys na versreëls 13 en 14. Watter stemming skep die vergelyking aan die einde van die gedig? (1) [10] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 8 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 VRAAG 3: KONTEKSTUELE VRAAG Lees die gedig hieronder en beantwoord die vrae wat volg. Op my ou Karoo – C. Louis Leipoldt 1 Hier wil ek rus, op ons vaal Karoo, 2 Hier, waar die veld ’n leegte is, 3 Hier, by die slang en die akeldis, 4 Hier, met die hemel blou daarbo. 5 Grawe hier, boetie, ’n graf vir my: 6 Hier is ek tuis, my land is hier; 7 Hier, waar die korhaan bruilof vier – 8 Hier wil ek lê in ons grougeel klei. 9 Stel nie ’n klip of ’n kruis daarbo, 10 Skrywe geen teks, wat ’n mens kan lees; 11 Sê net: “Hy slaap, waar hy wou wees – 12 Hier in die skoot van ons vaal Karoo. 13 “Rond oor die wêreld het hy gereis: 14 Nêrens was uitkoms vir sy hart; 15 Orals was donker, die wolke swart, 16 Orals die wêreld vaal en grys. 17 Nou lê hy diep hier in die sand; 18 Nou slaap hy vas, want hy rus in sy graf: 19 Was hy ’n sondaar, dan is sy straf 20 Lank afgewerk in ’n vreemde land. 21 “Praat van hom nie as ’n skuldenaar nie: 22 Hy het betaal tot die laaste toe; 23 Hy het gely – ja ons weet nie hoe! 24 Broer van almal, en maat van – wie?” 25 Dit is jou rede oor my lyk, 26 Dit jou gedagte, as jy daar staan – 27 Daar by my graf, waar die volle maan 28 Deur God se vensters na onder kyk. 29 Laat vir my slaap, boetie! ek het vaak: 30 Dof is my oë, my siel is moeg; 31 Gaan jy maar voort met jou land te ploeg, 32 Tot ook jou siel in die duister raak. 33 Laat my alleen op die toekoms wag, 34 Hier in my graf op ons vaal Karoo. 35 Dek my met veldbossies, boetie! So, 36 Nou sal ek rus tot die laaste dag. [Bron: Oom Gert vertel en ander gedigte, 1911 (uitgawe 1921); openbare domein] akeldis: akkedis korhaan: veldvoël grougeel: grys-geel 3.1 Wie is die aangesprokene in hierdie gedig? (1) 3.2 Verwys na strofes 1 en 2. Benoem die stylfiguur wat ontstaan deur die herhaling van “Hier” aan die begin van die versreëls, EN verduidelik waarom dit by die inhoud van die gedig pas. (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 9 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 3.3 Waarom wil die spreker NIE ’n klip of ’n kruis op sy graf hê nie (versreëls 9–10)? (1) 3.4 “Hier in die skoot van ons vaal Karoo” (versreël 12). Benoem die beeldspraak in hierdie versreël EN verduidelik wat dit oor die spreker se verhouding met die Karoo sê. (2) 3.5 Wat is die funksie van die aanhalingstekens in versreëls 11 tot 24? (1) 3.6 Verduidelik die ironie daarin dat die spreker die wêreld as “vaal en grys” (versreël 16) beskryf, terwyl hy die Karoo self ook “vaal” noem (versreëls 1 en 12). (2) 3.7 “Broer van almal, en maat van – wie?” (versreël 24). Wat suggereer die aandagstreep voor die woord “wie” oor die spreker se lewe? (1) [10] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 10 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 VRAAG 4: KONTEKSTUELE VRAAG Lees die gedig hieronder en beantwoord die vrae wat volg. Die Sterretjie – C. Louis Leipoldt 1 Fonkel, sterretjie, fonkel, 2 Hoog in die lug so blou! 3 Kort is die dag, en lang is die nag; 4 Dood is jou skyn, eer die son jou verwag: 5 Snel sal jou glans in die môre verflou: 6 Fonkel, sterretjie, fonkel! 7 Fonkel, sterretjie, fonkel, 8 Hoog in die lug so hoog! 9 Engele daar kan jy byna gewaar, 10 Onder die wolke die hemelse skaar, 11 Elk met jou silwerwit skit’rende oog: 12 Fonkel, sterretjie, fonkel! 13 Fonkel, sterretjie, fonkel! 14 Lag in die lug daar bo! 15 Hier is dit sleg, want die dag is mos weg, 16 Oor al die veld het die nag hom geheg, 17 Tot as jy skyn – ja, dan kan ’n mens glo: 18 Fonkel, sterretjie, fonkel! 19 Fonkel, sterretjie, fonkel, 20 Bo in die lug so blou! 21 Kort is die nag, en lang is die dag, 22 Hier, waar ons lewe en pligte verwag, 23 Lig van die son, maar tog swart van die rou: 24 Fonkel, sterretjie, fonkel! [Bron: Oom Gert vertel en ander gedigte, 1911 (uitgawe 1921); openbare domein] skaar: menigte, groep rou: diepe droefheid oor iemand se dood 4.1 Op watter bekende Engelse kinderrympie is hierdie gedig geskoei? (1) 4.2 Benoem die tegniek wat in die eerste en laaste versreël van elke strofe gebruik word, EN noem EEN effek daarvan. (2) 4.3 Benoem die stylfiguur in “Lag in die lug daar bo!” (versreël 14). (1) 4.4 Vergelyk versreël 3 (“Kort is die dag, en lang is die nag”) met versreël 21 (“Kort is die nag, en lang is die dag”). Verduidelik wat die omkering van die woorde oor die spreker se belewenis van die dag suggereer. (2) 4.5 “Lig van die son, maar tog swart van die rou” (versreël 23). Benoem die stylfiguur in hierdie versreël EN verduidelik watter gevoel die spreker hier uitdruk. (2) 4.6 Hoe verskil die stemming van hierdie gedig van dié van die oorspronklike kinderrympie? (1) 4.7 Waarom is die verkleinwoord in die titel, “Die Sterretjie”, gepas? (1) [10] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 11 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 EN – ONGESIENE GEDIG (VERPLIGTEND) VRAAG 5: KONTEKSTUELE VRAAG Lees die gedig hieronder en beantwoord die vrae wat volg. Dag Nul 1 Ouma tel die druppels 2 soos sy eens haar kinders getel het 3 voor slaaptyd: een, twee, drie – 4 elkeen moet veilig binne wees. 5 Die kraan in die kombuis 6 hoes net nog lug. 7 Die dam agter die rant 8 lê oop soos ’n wond 9 wat die son elke dag weer skoonkrap. 10 Tog gooi sy die skottelgoedwater 11 versigtig by die roos uit, 12 die een wat Oupa geplant het 13 die somer toe hy nog gelag het. 14 “Water,” sê sy, “is nie net iets wat jy drink nie. 15 Dis iets wat jy onthou.” 16 En die roos, dors en dapper, bloei. [Eksaminator se eie gedig] 5.1 Verduidelik hoe die titel by die inhoud van die gedig aansluit. (1) 5.2 Verwys na versreëls 1 tot 4. Benoem die stylfiguur in versreëls 1–2 EN verduidelik wat dit oor Ouma se houding teenoor water sê. (2) 5.3 Benoem die stylfiguur in “Die kraan … hoes net nog lug” (versreëls 5–6). (1) 5.4 “Die dam … lê oop soos ’n wond / wat die son elke dag weer skoonkrap” (versreëls 7–9). Verduidelik wat hierdie beeld oor die dam en die droogte sê. (2) 5.5 Haal die woord aan waarmee die wending in die gedig begin. (1) 5.6 Waarom is die roos vir Ouma so belangrik? Verwys na strofe 3. (1) 5.7 Kies die korrekte antwoord. Skryf slegs die vraagnommer en die letter (A–D) neer. Watter EEN van die volgende stellings beskryf die tema van die gedig die beste? A Die regering is verantwoordelik vir die watertekort. B Liefde en herinneringe hou ’n mens staande in moeilike tye. C Water is so skaars dat ’n mens niks meer kan laat groei nie. D Ouma kan nie die dood van Oupa verwerk nie. (1) 5.8 Noem EEN rede waarom die slotreël as ’n afsonderlike strofe staan. (1) [10] TOTAAL AFDELING A: 30 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 12 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 AFDELING B: PROSA Beantwoord in hierdie afdeling SLEGS EEN vraag: ÓF VRAAG 6 (opstelvraag) ÓF VRAAG 7 (kontekstuele vraag). Lees eers die kortverhaal hieronder aandagtig deur. KORTVERHAAL DIE HORLOSIE TEKS A 1 Die taxistaanplek by Bellville is op ’n Vrydagaand ’n bynes wat iemand met ’n stok omgeroer het. Taxi’s toet, gaartjies skree “Delft! Delft! Mfuleni!”, en die reuk van vetkoek en diesel kruip in jou klere in. Jaydon Pieterse staan onder die sinkafdak en tel sy kleingeld vir die derde keer. Twee-en-twintig rand. Presies genoeg vir die taxi huis toe, en nie ’n sent meer nie. 5 2 Elke middag ná skool pak hy rakke in ’n supermark in Voortrekkerweg. Die R600 wat hy elke week verdien, gaan in die blikkie bo-op Ma se yskas. Sedert die wassery by die hospitaal Ma se ure gesny het, is daardie blikkie al wat tussen hulle en die straat staan. Maandag is die huur betaalbaar: R2 400. In die blikkie is R1 500. Hy het dit gister getel. Twee keer. 10 3 ’n Ou man met ’n grys hoed en ’n kierie sukkel om in die Kuilsrivier-taxi te klim. Hy het ’n bruin papiersak onder die arm. Die gaartjie druk hom haastig van agter – “Kom, oupa, kom, tyd is geld!” – en die sak glip onder sy arm uit en val in die modder langs die wiel. Niemand in die taxi sien dit nie. Die deur klap toe, en die taxi swaai die verkeer in. 15 “Oom! Oom!” Jaydon hardloop ’n paar treë agterna, maar die taxi verdwyn in ’n see van rooi agterligte. 4 In die sak is ’n wit koevert en ’n ou sakhorlosie aan ’n silwer kettinkie. Die horlosie se wysers staan stil op tien oor drie. Op die koevert staan, in bewerige handskrif: Lena se grafsteen – laaste betaling. S. Jacobs, Bloekomstraat 14, Kuilsrivier. 20 Jaydon maak die koevert op ’n skrefie oop. Note. Oranje en blou note. Sy hart klop in sy ore. “Jô, bra!” Wesley Arendse se stem kom van agter hom. Wesley is sewentien, dra splinternuwe tekkies wat niemand weet waar hy gekry het nie, en het ’n glimlag soos ’n mes. “Hoeveel is daar?” 25 Jaydon druk die koevert onder sy baadjie in. “Niks. Dis net papiere.” “Ek het dit gesien, ou.” Wesley sit sy arm om Jaydon se skouers. “Dis die Here wat vir jou uitkyk, bra. Die ou toppie het dit verloor; nou’s dit joune.” Hy knipoog. “Ek sal stilbly. Vir ’n deel.” Wat sou Ma sê? dink Jaydon. Maar wat sal die verhuurder Maandag sê? Hoe 30 kan hy geld vat wat vir ’n dooie vrou se grafsteen bedoel is? En hoe kan hy dit teruggee as Bianca volgende maand dalk nie ’n dak oor haar kop het nie? Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 13 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 5 Die huis in Delft is donker toe hy aankom. Daar is weer nie krag-eenhede nie. Op die kombuistafel brand ’n kers in ’n konfytbottel, en in sy flou liggie doen 35 Bianca, agt jaar oud, haar somme met haar neus amper teen die bladsy. “Jy’s laat,” sê Ma uit die donker. Sy sit by die tafel met haar skoene langs haar voete. Haar hande, rooi en gebars van die chemikalieë by die wassery, lê oop op die tafel soos twee voëltjies wat moeg gevlieg het. “Die taxi’s was vol, Ma.” 40 Hy voel hoe die koevert teen sy bors brand. Een sin, en Ma se hande kan rus. Een sin. “Jaydon?” Ma kyk op. “Is jy oukei, my kind?” “Ek is net moeg, Ma.” Hy draai weg en gaan kamer toe. Daardie nag lê hy wakker en luister na die wind wat aan die sinkdak ruk, en na die stilte van die sakhorlosie 45 onder sy kussing. TEKS B 6 Saterdagoggend klim hy op die eerste taxi na Kuilsrivier. Sy foon zoem. ’n Boodskap van Wesley: Jy’s ’n domkop as jy dit teruggee. Niemand gee om nie. Niemand sal ooit weet nie. Jaydon kyk lank na die woorde. Dan druk hy die foon in sy sak sonder om te antwoord. 50 7 Bloekomstraat 14 is ’n klein huisie met ’n netjiese tuintjie en ’n geel deur wat lanklaas geverf is. Die ou man maak oop voordat Jaydon twee keer kan klop. Sy oë is rooi. “Oom Jacobs? Ek dink oom het dit gisteraand verloor.” Die ou man staar na die papiersak. Dan begin sy hande bewe. Hy maak die 55 koevert oop en tel, stadig, noot vir noot, terwyl sy lippe saam beweeg. “Dis alles hier,” fluister hy. “Elke sent.” Hy kyk op na Jaydon asof hy ’n spook sien. “Ek het gisteraand tot elfuur by die staanplek gesoek. Die mense het vir my gelag.” Binne, op ’n kassie, staan ’n foto van ’n vrou met ’n breë glimlag en ’n blommetjiesrok. “My Lena,” sê oom Sollie. “Twee jaar gelede oorlede. Ek spaar 60 al twee jaar lank van my pensioen vir haar steen. Sy was te goed vir ’n graf sonder ’n naam.” Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 14 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 8 Hy tel die sakhorlosie op en hou dit in sy palm asof dit ’n voëltjie is. “Dit was my pa s’n. Hy het gaan staan op die dag wat Lena dood is – tien oor drie, die 65 middag. Ek het hom nooit weer opgewen nie.” Hy glimlag skeef. “Vir my het die tyd daardie dag ook gaan staan.” Hy haal twee R200-note uit die koevert en druk dit na Jaydon toe. “Vir jou moeite, my kind.” Jaydon skud sy kop. “Nee, oom. Dis tannie Lena s’n.” 70 Oom Sollie kyk lank na hom – na sy uitgetrapte skoene, na die baadjie wat twee jaar te klein is. “Werk jy Saterdae?” “Nee, oom. Net in die week.” “My tuin raak te groot vir my bene, en my geute is vol blare. Honderd-en-vyftig rand ’n Saterdag. Elke Saterdag.” Dit is nie ’n vraag nie. 75 Toe draai oom Sollie die horlosie se knoppie, een keer, twee keer, drie keer. Hy hou dit teen sy oor, en sy gesig verander. “Hoor jy?” Hy hou dit teen Jaydon se oor. Tik. Tik. Tik. “Hy loop nog,” sê oom Sollie. “Al die tyd. Hy het net gewag dat iemand hom weer opwen.” 9 Hy werk die hele oggend in oom Sollie se tuin, en toe hy loop, druk die ou man 80 honderd-en-vyftig rand in sy hand. “Verdien, nie gegee nie,” sê hy. Die taxistaanplek by Bellville is op ’n Saterdagmiddag net so raserig soos altyd. Die gaartjies skree, die taxi’s toet, die vetkoekreuk hang in die lug. Maar vandag hoor Jaydon die lawaai soos musiek: dit klink soos ’n stad wat leef. By die vetkoekstalletjie staan Wesley met twee ander ouens. Hy kyk na Jaydon se leë 85 hande en lag. “En? Het die toppie vir jou ’n medalje gegee?” Jaydon glimlag net. “Iets beters,” sê hy. “Werk.” Hy koop vir Bianca ’n vetkoek en eet self niks nie, en hy is nie honger nie. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 15 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 10 Daardie aand, by kerslig, vertel hy vir Ma alles. Sy luister sonder om hom een 90 keer in die rede te val. Toe hy klaar is, sit sy haar gebarste hand op syne. “Ons is arm, Jaydon,” sê sy sag. “Maar arm is nie dieselfde as oneerlik nie. Jou pa sou trots op jou gewees het.” Hy sit die honderd-en-vyftig rand in die blikkie bo-op die yskas. Dit is nog nie genoeg vir Maandag nie; Ma sê sy sal met die verhuurder gaan praat. Maar dit 95 is ’n begin. Buite ruk die wind aan die sinkdak, maar in Jaydon se kop tik iets rustig en eweredig, soos ’n horlosie wat weer loop. [Eksaminator se eie kortverhaal. Alle name en karakters is fiktief.] gaartjie: taxi-assistent wat passasiers roep en geld invorder toppie: (sleng) ou man VRAAG 6: DIE HORLOSIE – OPSTELVRAAG In “Die horlosie” moet Jaydon ’n moeilike morele keuse maak wat hom as mens laat groei. Bespreek in ’n opstel van 350 tot 400 woorde hoe Jaydon se karakter deur die loop van die verhaal ontwikkel. Verwys in jou bespreking na: • Jaydon se omstandighede en innerlike konflik; • die invloed van Wesley, Ma en oom Sollie op sy keuse en ontwikkeling; EN • die simboliese betekenis van die horlosie. [25] VRAAG 7: DIE HORLOSIE – KONTEKSTUELE VRAAG Die vrae verwys na TEKS A (paragrawe 1–5) en TEKS B (paragrawe 6–10) van die kortverhaal. Lees die betrokke reëls en beantwoord die vrae wat volg. TEKS A 7.1 Benoem die soort verteller in hierdie verhaal EN verduidelik waarom hierdie verteller ’n goeie keuse vir die verhaal is. (2) 7.2 “Die taxistaanplek … is … ’n bynes wat iemand met ’n stok omgeroer het” (reël 1). Benoem die stylfiguur EN verduidelik wat dit oor die ruimte sê. (2) 7.3 Noem TWEE besonderhede uit paragrawe 1 en 2 wat bewys dat Jaydon se gesin finansieel swaarkry. (2) 7.4 Wesley het “’n glimlag soos ’n mes” (reëls 24–25). Wat suggereer hierdie vergelyking oor Wesley se karakter? (1) 7.5 “Dis die Here wat vir jou uitkyk, bra” (reël 27). Verduidelik die ironie in Wesley se woorde. (2) 7.6 Verwys na reëls 30–32. Benoem die soort konflik wat Jaydon hier ervaar, EN verduidelik die TWEE kante van die konflik. (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 16 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 7.7 “Haar hande … lê oop op die tafel soos twee voëltjies wat moeg gevlieg het” (reël 38). Benoem die stylfiguur EN verduidelik wat dit oor Ma se lewe sê. (2) TEKS B 7.8 Wesley noem Jaydon ’n “domkop” as hy die geld teruggee (reël 48). Stem jy saam met Wesley? Motiveer jou antwoord. (2) 7.9 Verwys na reëls 64–67. Waarom het oom Sollie die horlosie nooit weer opgewen nie, EN wat simboliseer die horlosie wat stilstaan? (2) 7.10 Watter karaktereienskap van Jaydon blyk daaruit dat hy weier om die R400 te vat (reël 68)? (1) 7.11 Verwys na reëls 76–79. Verduidelik die simboliese betekenis daarvan dat oom Sollie die horlosie weer opwen – vir oom Sollie EN vir Jaydon. (2) 7.12 Lees paragraaf 1 (TEKS A) en reëls 82–84 (TEKS B) weer. Die taxistaanplek is dieselfde ruimte, maar Jaydon ervaar dit verskillend. Verduidelik hoe sy gemoedstoestand sy belewenis van die ruimte in TEKS A en TEKS B beïnvloed. (2) 7.13 Wat is die tema van die verhaal, EN hoe ondersteun Ma se woorde in reël 92 hierdie tema? (2) [25] TOTAAL AFDELING B: 25 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 17 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 AFDELING C: DRAMA Beantwoord in hierdie afdeling SLEGS EEN vraag: ÓF VRAAG 8 (opstelvraag) ÓF VRAAG 9 (kontekstuele vraag). Lees eers die eenbedryf hieronder aandagtig deur. EENBEDRYF KARAKTERS: OUPA DIRK (84) • ZANÉ (16, sy kleindogter) • SUSTER DLAMINI (40’s, verpleegster) • ELMARIE (46, Zané se ma; slegs haar stem oor die foon) DIE PLAAT WAT HAAK TEKS C ’n Kamer in Huis Jakaranda, ’n aftree-oord in Pretoria. Dis ’n Sondagmiddag in November. Teen die muur staan ’n smal bed met ’n noodklokkie langs die kussing, ’n leunstoel en ’n ou platespeler op ’n kassie. Deur die venster is ’n jakarandaboom vol pers blomme sigbaar. OUPA DIRK, in ’n netjiese baadjie met ’n das wat skeef sit, sit in die leunstoel en kyk by die venster uit. ZANÉ kom 5 in met haar skoolsak oor die skouer en haar foon in die hand. ZANÉ: (sonder om op te kyk) Middag, Oupa. Ma sê ek moet ’n uur hier sit. (kyk op haar foon) Sewe-en-vyftig minute, nou. OUPA DIRK: (draai stadig om; kyk haar lank aan) Jy’s laat. ZANÉ: Ek’s nie laat nie, Oupa. Ek’s nooit hier nie. (vir haarself) Dis mos die 10 probleem. OUPA DIRK: Ria het altyd gesê ek sal my eie begrafnis ook vroeg bywoon. (Hy lag droog.) ZANÉ: (gaan sit op die bed; haal ’n vraelys uit haar sak) Oupa, ek moet ’n LO-projek doen. “’n Onderhoud met ’n ouer familielid oor sy jeug.” Net vyf vrae, 15 dan’s ek uit Oupa se hare. OUPA DIRK: (vryf oor sy kaal kop) My hare is lankal self uit. ZANÉ: (lees) Vraag een. Waar het Oupa grootgeword? OUPA DIRK: Op ’n plaas langs die Krokodilrivier. Ons het nooit ’n krokodil gesien nie. Net my pa as hy kwaad was. 20 ZANÉ: (skryf vinnig, sonder om te glimlag) “Plaas … rivier.” Vraag twee. Wat was Oupa se eerste werk? OUPA DIRK: (staan stadig op en skuifel na die platespeler) Ek het klavier gespeel. In Die Blou Kat, ’n dansklub in Sunnyside. Elke Saterdagaand. (Hy tel ’n ou langspeelplaat op en blaas die stof af.) En op ’n aand kom ’n meisie 25 met ’n geel rok in. Sy het nie gedans nie. Sy het net na my hande gekyk. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 18 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 SUSTER DLAMINI kom in met ’n skinkbord: ’n koppie tee en ’n pilbakkie. SUSTER DLAMINI: Middag, oom Dirk! Pille, en tee met twee suikers, soos oom dit hou. (vir ZANÉ) Ag, jy moet die kleindogter wees. Hy praat elke dag van jou. 30 ZANÉ: (verbaas) Van my? SUSTER DLAMINI: “My Zané gaan ’n dokter word,” sê hy vir almal hier. Selfs vir die kat. ZANÉ: (sag) Ek wil nie eens dokter word nie. SUSTER DLAMINI: (knipoog) Moenie vir hom sê nie. (Sy gee die pille vir OUPA 35 DIRK.) En moenie te lank met daardie ou plaat speel nie, oom. Hy haak. (Sy gaan uit.) ZANÉ se foon lui. Sy sit dit op luidspreker. ELMARIE: (stem oor die foon) Zané? Is jy by Oupa? Praat hy vandag? ZANÉ: Hy praat, Ma. Hy sê hy het klavier gespeel. 40 ELMARIE: (lag kortaf) Jou oupa het nog nooit in sy lewe klavier gespeel nie, skat. Hy was ’n boekhouer. Moenie alles glo wat hy sê nie. Die dokter sê sy geheue … ZANÉ kyk na OUPA DIRK, wat die plaat liefdevol teen sy bors vashou. ZANÉ: Ek bel later, Ma. (Sy druk die foon dood en sit dit met die skerm na onder 45 op die bed neer.) TEKS D Uit die plaatomslag gly ’n ou swart-en-wit foto en val op die vloer. ZANÉ tel dit op. ZANÉ: (lees die agterkant) “Die Blou Kat, Sunnyside, 1962. Dirk by die klavier. Ria in geel.” (Sy kyk na OUPA DIRK, dan weer na die foto.) Ma is verkeerd. 50 Sy help hom om die plaat op die platespeler te sit. Die naald sak. ’n Ou, krakerige klaviermelodie begin speel. Die ligte verdof. ’n Blou kollig val op OUPA DIRK. Hy staan regop, sy skouers is skielik breed, en sy vingers beweeg in die lug asof hy speel. Die musiek word harder. 55 OUPA DIRK: (met ’n jonger stem; hy steek sy hand na ZANÉ uit) Ria. Jy het jou geel rok aan. Sal jy met my dans? ZANÉ: (huiwer; kyk rond) Oupa, dis ek. Zané. OUPA DIRK: (verward, dan kwaad) Moenie vir my speletjies speel nie! Waar is Ria? Wat het julle met haar gedoen? (Hy stamp teen die kassie. Die naald skuur 60 oor die plaat.) Die musiek haak: dieselfde drie note herhaal oor en oor. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 19 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 OUPA DIRK: (sak terug in die stoel; klein en bang) Ek kan nie onthou nie … Ek kan nie onthou wat volgende kom nie … 65 ZANÉ: (kniel langs hom; sag) Dis net die plaat wat haak, Oupa. (Sy lig die naald versigtig op en sit dit ’n bietjie verder neer. Die musiek speel weer glad.) Kyk. Dit gaan aan. Stilte. Dan staan ZANÉ op en steek haar hand na hom uit. ZANÉ: Kom, meneer die klavierspeler. Ria wil dans. 70 OUPA DIRK kyk lank na haar. Dan staan hy op. Hulle dans stadig. By die venster val ’n jakarandablom. OUPA DIRK: (helder, in sy gewone stem) Jy het haar oë, Zané. Ria s’n. ZANÉ: (deur haar trane) Oupa weet wie ek is. OUPA DIRK: Vandag. (Hy glimlag.) Kom volgende Sondag weer. Dalk ken ek 75 jou dan ook. ZANÉ tel haar vraelys op en skeur dit stadig middeldeur. ZANÉ: Ek het nie meer vyf vrae nie, Oupa. Ek het honderd. SUSTER DLAMINI: (in die deur, glimlaggend) Die uur is lankal om, my kind. ZANÉ: Ek weet. (Sy gaan sit op die vloer by OUPA DIRK se voete.) Vraag een, 80 Oupa. Hoe het Ouma se geel rok gelyk? Die ligte verdof stadig. Die plaat speel voort. Net die jakarandaboom bly in ’n sagte pers lig sigbaar. DOEK [Eksaminator se eie eenbedryf. Alle karakters en plekke is fiktief.] VRAAG 8: DIE PLAAT WAT HAAK – OPSTELVRAAG In Die plaat wat haak dra die ruimte en die plaat as terugkerende motief by tot die uitbeelding van Oupa Dirk se verlies aan geheue en die verandering in Zané se verhouding met haar oupa. Bespreek in ’n opstel van 350 tot 400 woorde die geldigheid van hierdie stelling. Verwys in jou bespreking na: • die ruimte (die kamer in die aftree-oord en die herinnering aan Die Blou Kat); • die plaat (en die musiek wat haak) as motief; EN • Zané se houding aan die begin en aan die einde van die drama. [25] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 20 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 VRAAG 9: DIE PLAAT WAT HAAK – KONTEKSTUELE VRAAG Die vrae verwys na TEKS C en TEKS D van die eenbedryf. Lees die betrokke reëls en beantwoord die vrae wat volg. TEKS C 9.1 Wat word die kursiefgedrukte gedeelte in reëls 1–6 genoem, EN noem TWEE besonderhede daaruit wat aandui dat die toneel in ’n aftree-oord afspeel. (3) 9.2 “Sewe-en-vyftig minute, nou” (reël 8). Wat sê hierdie woorde oor Zané se houding teenoor die besoek, EN waarom besoek sy haar oupa? (2) 9.3 “Ek’s nooit hier nie. Dis mos die probleem” (reël 10). Wat erken Zané met hierdie woorde? (1) 9.4 Verduidelik die humor in Oupa Dirk se antwoord: “My hare is lankal self uit” (reël 17). (1) 9.5 Noem TWEE dinge wat die gehoor uit Suster Dlamini se woorde oor Oupa Dirk se gevoelens teenoor Zané te wete kom. (2) 9.6 Verduidelik die ironie in Elmarie se woorde: “Jou oupa het nog nooit in sy lewe klavier gespeel nie” (reël 41). Verwys ook na reëls 47–50 in TEKS D. (2) 9.7 Zané “druk die foon dood en sit dit met die skerm na onder op die bed neer” (reël 46). Wat dui hierdie handeling oor die verandering in Zané se houding aan? (1) TEKS D 9.8 Verwys na reël 53. Watter dramatiese tegniek word hier gebruik wanneer die ligte verander, EN wat is die funksie daarvan? (2) 9.9 Verduidelik die dramatiese ironie wanneer Oupa Dirk vir Zané vra: “Ria. Jy het jou geel rok aan. Sal jy met my dans?” (reël 56). (2) 9.10 Verwys na reëls 62–68. Wat simboliseer die plaat wat haak, EN wat beteken dit simbolies dat Zané die naald optel en verder neersit? (2) 9.11 “Jy het haar oë, Zané. Ria s’n” (reël 73). Waar pas hierdie oomblik in die struktuur van die drama? Motiveer jou antwoord. (2) 9.12 Vergelyk Zané se houding teenoor die vraelys in TEKS C (reëls 8–17) met haar optrede in reël 77 van TEKS D. Wat bewys dit oor haar karakterontwikkeling? (2) 9.13 Wat is die tema van hierdie drama, EN watter boodskap dra dit aan jongmense oor? (2) 9.14 Wat is die funksie van die laaste toneelaanwysing (reël 82)? (1) [25] TOTAAL AFDELING C: 25 GROOTTOTAAL: 80 Kopiereg voorbehou