Afrikaans HL Grade 11 P2 November Mock 2026 Question Paper (Afr)

Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Proef hlayiso mock exams Oefenreeks: Graad 11 eksamenvoorbereiding WWW.HLAYISO.COM NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 11 AFRIKAANS HUISTAAL V2 NOVEMBEREKSAMEN 2026 (PROEF) PUNTE: 80 TYD: 2½ uur Hierdie vraestel bestaan uit 20 bladsye.

Afrikaans Huistaal/V2 2 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 INSTRUKSIES EN INLIGTING 1. Lees die volgende instruksies noukeurig deur voordat jy die vraestel beantwoord. 2. Moenie probeer om die hele vraestel deur te lees nie. Raadpleeg die inhoudsopgawe op bladsy 3 en merk die vraagnommers van die letterkundetekste wat jy bestudeer het. Lees daarna die vrae oor die tekste en kies die soort vraag wat jy wil beantwoord. 3. Hierdie vraestel bestaan uit DRIE afdelings: AFDELING A: Gedigte (30) AFDELING B: Prosa (kortverhaal) (25) AFDELING C: Drama (eenbedryf) (25) 4. Beantwoord VYF vrae in totaal: DRIE in AFDELING A, EEN in AFDELING B en EEN in AFDELING C. AFDELING A: GEDIGTE Voorgeskrewe gedigte – Beantwoord TWEE vrae. Ongesiene gedig – Beantwoord die VERPLIGTE vraag. AFDELING B: PROSA Beantwoord EEN vraag. AFDELING C: DRAMA Beantwoord EEN vraag. 5. KEUSE VAN VRAE BY AFDELING B (PROSA) EN AFDELING C (DRAMA) • Beantwoord EEN OPSTELVRAAG en EEN KONTEKSTUELE VRAAG. As jy die opstelvraag in AFDELING B beantwoord, moet jy die kontekstuele vraag in AFDELING C beantwoord. As jy die kontekstuele vraag in AFDELING B beantwoord, moet jy die opstelvraag in AFDELING C beantwoord. Gebruik die kontrolelys op bladsy 4 om jou te help. 6. LENGTE VAN ANTWOORDE • Die lengte van die opstel oor die gedig is 200 tot 250 woorde. • Die lengte van die opstel oor die prosa en drama is 350 tot 400 woorde elk. • Die lengte van die antwoorde van die kontekstuele vrae word deur die puntetoekenning van elke vraag bepaal. Beantwoord jou vrae bondig en relevant. 7. Volg die opdragte aan die begin van elke afdeling noukeurig. 8. Nommer die antwoorde korrek volgens die nommeringstelsel wat in hierdie vraestel gebruik is. 9. Begin ELKE afdeling op ’n NUWE bladsy. 10. Voorgestelde tydsindeling: AFDELING A: ongeveer 40 minute AFDELING B: ongeveer 55 minute AFDELING C: ongeveer 55 minute 11. Skryf netjies en leesbaar. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 3 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 INHOUDSOPGAWE AFDELING A: GEDIGTE Voorgeskrewe gedigte: Beantwoord ENIGE TWEE vrae. VRAAGNOMMER VRAAG PUNTE BLADSY 1. “Winternag” Opstelvraag 10 5 2. “Dis al” Kontekstuele vraag 10 6 3. “Dou” Kontekstuele vraag 10 7 4. “Lieriese tussen-in (1)” Kontekstuele vraag 10 8 EN Ongesiene gedig: VERPLIGTEND 5. “Oggendtaxi” Kontekstuele vraag 10 10 AFDELING B: PROSA Beantwoord EEN vraag.* 6. Die windpomp sing Opstelvraag 25 14 7. Die windpomp sing Kontekstuele vraag 25 14 AFDELING C: DRAMA Beantwoord EEN vraag.* 8. Vyftig kersies Opstelvraag 25 19 9. Vyftig kersies Kontekstuele vraag 25 19 *LET WEL: Beantwoord EEN OPSTELVRAAG en EEN KONTEKSTUELE VRAAG uit AFDELING B en AFDELING C onderskeidelik. Jy mag NIE TWEE opstelvrae of TWEE kontekstuele vrae beantwoord NIE. Let wel (Hlayiso-proefvraestel): Voorgeskrewe tekste vir graad 11 verskil van provinsie tot provinsie en is meestal deur kopiereg beskerm. Daarom gebruik hierdie proefvraestel slegs tekste wat volledig afgedruk kan word: vier gedigte uit die openbare domein (deur Eugène N. Marais, Jan F.E. Celliers, Totius en C. Louis Leipoldt – almal digters wat lank gelede oorlede is) en drie tekste wat die eksaminator self geskryf het (die ongesiene gedig, die kortverhaal en die eenbedryf). Lees die prosa- en dramateks deeglik voordat jy die vrae beantwoord. Die vraagtipes, puntetoekenning en lengtes stem ooreen met dié van die werklike graad 11-eksamen. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 4 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 KONTROLELYS Gebruik die kontrolelys hieronder om te kontroleer of jy die korrekte getal vrae beantwoord het. AFDELING VRAAGNOMMER GETAL VRAE BEANTWOORD MERK (✓) A: Gedigte (Voorgeskrewe gedigte) 1–4 2 A: Gedigte (Ongesiene gedig) 5 1 B: Prosa (Opstel of kontekstueel) 6–7 1 C: Drama (Opstel of kontekstueel) 8–9 1 LET WEL: Beantwoord EEN OPSTELVRAAG en EEN KONTEKSTUELE VRAAG uit AFDELING B en AFDELING C onderskeidelik. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 5 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 AFDELING A: GEDIGTE VOORGESKREWE GEDIGTE Beantwoord ENIGE TWEE vrae. VRAAG 1: OPSTELVRAAG Lees die gedig hieronder en beantwoord die vraag wat volg. Winternag – Eugène N. Marais 1 O koud is die windjie 2 en skraal. 3 En blink in die dof-lig 4 en kaal, 5 so wyd as die Heer se genade, 6 lê die velde in sterlig en skade. 7 En hoog in die rande, 8 versprei in die brande, 9 is die grassaad aan roere 10 soos winkende hande. 11 O treurig die wysie 12 op die ooswind se maat, 13 soos die lied van ’n meisie 14 in haar liefde verlaat. 15 In elk’ grashalm se vou 16 blink ’n druppel van dou, 17 en vinnig verbleek dit 18 tot ryp in die kou! [Bron: Eerste gepubliseer in Land en Volk, 1905. Eugène N. Marais (1871–1936); openbare domein.] skade: skaduwee rande: heuwels/rante brande: stukke veld wat afgebrand is In “Winternag” skep die digter ’n beeld van ’n koue, verlate winternag wat ’n gevoel van weemoed en eensaamheid by die leser oproep. Bespreek in ’n opstel van 200 tot 250 woorde hoe die digter deur middel van beeldspraak, klankmiddele (rym en alliterasie/assonansie) en woordkeuse hierdie atmosfeer skep. [10] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 6 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 VRAAG 2: KONTEKSTUELE VRAAG Lees die gedig hieronder en beantwoord die vrae wat volg. Dis al – Jan F.E. Celliers 1 Dis die blond, 2 dis die blou: 3 dis die veld, 4 dis die lug; 5 en ’n voël draai bowe in eensame vlug – 6 dis al. 7 Dis ’n balling gekom 8 oor die oseaan, 9 dis ’n graf in die gras, 10 dis ’n vallende traan – 11 dis al. [Bron: Die vlakte en ander gedigte, 1908. Jan F.E. Celliers (1865–1940); openbare domein.] 2.1 Benoem die stylfiguur wat ontstaan deur die herhaling van “dis” aan die begin van die versreëls, EN verduidelik die effek daarvan in die gedig. (2) 2.2 Verwys na versreëls 1 tot 4. Watter verband bestaan daar tussen “blond” en “blou” (versreëls 1–2) en “veld” en “lug” (versreëls 3–4)? (1) 2.3 Benoem die klankmiddel in “Dis die blond, / dis die blou”. (1) 2.4 Verwys na versreël 5. Wat simboliseer die voël, EN watter woord in die versreël versterk die stemming van die gedig? (2) 2.5 Wat is die funksie van die aandagstrepe aan die einde van versreëls 5 en 10? (1) 2.6 Die gedig word dikwels gelees as die belewenis van ’n Boerekrygsgevangene wat ná die Anglo-Boereoorlog (1899–1902) uit die buiteland terugkeer. Wie is die “balling” (versreël 7), EN wat vind hy by sy tuiskoms? (2) 2.7 Verduidelik waarom die slotreël “dis al” as ’n onderbeklemtoning beskou kan word. (1) [10] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 7 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 VRAAG 3: KONTEKSTUELE VRAAG Lees die gedig hieronder en beantwoord die vrae wat volg. Dou – Totius 1 Ek kom in die aand as dit stil is, 2 die rumoer van die dag al verby is; 3 as my gesweef oor die gras nie gekeer word, 4 en die vee ook nie meer aan die wei is. 5 Ek kom in die aand as dit stil is, 6 sodra ek die wind nie meer hoor, 7 geen geruis van waaiende are 8 my koms in die stilte verstoor. 9 Ek kom waar geen voet my vertree nie, 10 by hardheid en ruheid verdwyn ek; 11 net die maan mag gaan waar ek laer: 12 sagte aanroering dan skyn ek! 13 Ek wandel mees in die laagte, 14 daar drup my voetstap ’n seën 15 op need’rige grassies en kruide – 16 ’n sagte, nagt’like reën. 17 Maar kom die sonstraal en winde 18 en rumoerige voete nader, 19 dan trek ek my druppels na bowe 20 waar ’k veilig my skat weer vergader. [Bron: Die Nuwe Brandwag, 1932. Totius (J.D. du Toit, 1877–1953); openbare domein.] are: meervoud van aar (graanaar) laer: kamp opslaan, rus mees: meestal 3.1 Wie is die spreker in hierdie gedig? (1) 3.2 Benoem die stylfiguur wat deurgaans in die gedig gebruik word omdat die spreker ’n natuurverskynsel is. (1) 3.3 Verwys na strofes 1 en 2. Noem TWEE omstandighede waaronder die dou kom. (2) 3.4 Haal EEN woord uit strofe 3 aan wat ’n kontras vorm met “hardheid en ruheid” (versreël 10). (1) 3.5 “daar drup my voetstap ’n seën / op need’rige grassies en kruide – / ’n sagte, nagt’like reën” (versreëls 14–16). Benoem die stylfiguur in “’n sagte, nagt’like reën” EN verduidelik waarom die woord “seën” gepas is. (2) 3.6 Wat word bereik deur die weglatingstekens in “need’rige” en “nagt’like” (versreëls 15–16)? (1) 3.7 Dui die rymskema van strofe 4 (versreëls 13–16) aan. (1) 3.8 Watter natuurverskynsel word in die laaste strofe beskryf? (1) [10] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 8 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 VRAAG 4: KONTEKSTUELE VRAAG Lees die gedig hieronder en beantwoord die vrae wat volg. Lieriese tussen-in (1) – C. Louis Leipoldt 1 Wys my die plek waar ons saam gestaan het 2 Eens toe jy myne was – 3 Vroeër voor jou liefde vir my getaan het, 4 Vroeër toe jy myne was. 5 Kyk, dis dieselfde; die silwer see 6 Blink in die sonskyn soos lang verlee 7 Dit eenmaal geblink het, ’n welkomsgroet 8 Vir ons liefde wat uithou en alles vergoed. 9 Wys my die plek waar ons saamgekniel het 10 Eens toe jy myne was – 11 Vroeër toe een siel vir ons saam besiel het 12 Vroeër toe jy myne was. 13 Kyk, dis dieselfde; die hemel blou 14 Lag, soos voorheen, op my en op jou; 15 Dit skitter nog altyd ’n welkomsgroet 16 Vir ons liefde wat uithou en alles vergoed. 17 Wys my die plek waar ons saamgeloop het 18 Eens toe jy myne was – 19 Vroeër toe ons harte so veel gehoop het, 20 Vroeër toe jy myne was. 21 Kyk, dis dieselfde; net jy nie. Vra, 22 Wie van ons twee moet die meeste dra? 23 Jy wat vergeet het – of ek wat boet 24 Vir my liefde wat uithou en alles vergoed? [Bron: Die Nuwe Brandwag, 1929. C. Louis Leipoldt (1880–1947); openbare domein.] lang verlee: lank gelede boet: boete doen, swaar ly vir iets 4.1 Wie word in hierdie gedig aangespreek? (1) 4.2 Die woorde “toe jy myne was” word in elke strofe herhaal. Benoem hierdie tegniek EN verduidelik watter gevoel dit by die spreker beklemtoon. (2) 4.3 Gee ’n sinoniem vir “getaan” soos dit in versreël 3 gebruik word. (1) 4.4 Elke strofe bevat die woorde “Kyk, dis dieselfde”. Wat het dieselfde gebly, EN wat het verander? (2) 4.5 Benoem die stylfiguur in “die hemel blou / Lag” (versreëls 13–14). (1) 4.6 Wat kan die woord “saamgekniel” (versreël 9) oor die verhouding tussen die spreker en die aangesprokene suggereer? (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 9 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 4.7 Verwys na versreëls 21 tot 24. Benoem die tipe vraag wat die spreker hier stel, EN verduidelik wie volgens jou die meeste “moet dra”. Motiveer jou antwoord. (2) [10] EN Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 10 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 ONGESIENE GEDIG (VERPLIGTEND) VRAAG 5: KONTEKSTUELE VRAAG Lees die gedig hieronder en beantwoord die vrae wat volg. Oggendtaxi 1 Om vyfuur is die stad nog toegevou 2 in ’n kombers van mis en uitlaatgas; 3 die taxi’s grom soos honde aan ’n tou 4 en wag dat iemand hulle loslaat. 5 Ek klim in. Agter my sit sewe drome 6 opmekaar gepak soos brood in ’n rak: 7 ’n verpleegster, ’n bouer, ’n kind met ’n skooltas 8 wat nog nie weet hoe swaar dit word nie. 9 Die radio sing van liefde en van geld; 10 niemand luister nie. Elkeen 11 tel in sy kop die muntstukke af 12 wat hy vanaand weer huis toe moet bring. 13 By die robot buig die son oor die hoek – 14 ’n goue munt wat iemand laat val het. 15 Die drywer toet. Die stad word wakker. 16 En ons, ons ry die dag binne 17 soos ’n vragmotor vol hoop. [Eksaminator se eie gedig] 5.1 Benoem die stylfiguur in versreëls 1 en 2. (1) 5.2 “die taxi’s grom soos honde aan ’n tou” (versreël 3) Benoem die stylfiguur EN verduidelik wat dit oor die taxi’s sê. (2) 5.3 Watter stylfiguur word in “sewe drome” (versreël 5) gebruik, waar die drome na die passasiers verwys? (1) 5.4 Verduidelik die dubbele betekenis van “wat nog nie weet hoe swaar dit word nie” (versreël 8). (1) 5.5 Verwys na strofe 3. Verduidelik die kontras tussen die radio se lied en die passasiers se gedagtes. (2) 5.6 Hoe sluit die beeld van die son as “’n goue munt” (versreël 14) by strofe 3 aan? (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 11 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 5.7 Kies die korrekte antwoord. Skryf slegs die vraagnommer (5.7) en die letter (A–D) neer, bv. 5.7 E. Watter woord beskryf die toon van die laaste twee versreëls die beste? A Bitter B Hoopvol C Sarkasties D Onverskillig (1) 5.8 Wat is die effek van die kort sinne in versreël 15? (1) [10] TOTAAL AFDELING A: 30 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 12 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 AFDELING B: PROSA Beantwoord in hierdie afdeling SLEGS EEN vraag: ÓF VRAAG 6 (opstelvraag) ÓF VRAAG 7 (kontekstuele vraag). Lees eers die kortverhaal hieronder aandagtig deur. KORTVERHAAL DIE WINDPOMP SING 1 Die windpomp agter Oupa se huis het nog nooit geswyg nie. Dag en nag draai hy sy blink gesig na die wind, en elke keer as die wiel omswaai, kreun die ou stang: kriek-kraak, kriek-kraak. Ma het altyd gesê die windpomp sing. Ek was vyf toe sy dood is, en sedertdien kan ek nie besluit of hy sing of huil nie. 2 Ek en Oupa bly al elf jaar alleen op die rand van Klipdrif, waar die teerpad ophou 5 en die Karoo begin. Oupa is ’n skeerder. Van Maart tot Oktober ry hy saam met ’n span van plaas tot plaas en skeer skape vir ’n paar rand per kop. Sy hande is so grof soos skuurpapier, maar as hy my hare vleg, is hulle sag soos ’n lammetjie se oor. 3 Die enigste ding wat Ma vir my nagelaat het, is haar kitaar. Dit is ’n ou, gekrapte 10 ding met een snaar wat altyd uit stem raak, maar wanneer ek speel, voel dit asof sy langs my op die stoep sit. Ek het myself leer speel uit video’s op my foon – as daar data was, en as daar sein was, wat op Klipdrif twee groot as’e is. 4 Toe juffrou Mentoor my die Maandag ná skool inroep, het ek gedink ek is in die moeilikheid. In plaas daarvan druk sy ’n vorm in my hand. 15 “Die Jong Stemme-kompetisie in Kaapstad,” sê sy. “Die wenner kry ’n beurs om musiek te studeer. Ek het jou video ingestuur, Kayla. Jy is een van die tien finaliste.” Ek staar na die papier. Die letters dans voor my oë. “Die finaal is op 14 November,” gaan sy voort. “Die skool kan die busgeld betaal, 20 maar jy sal vir drie dae weg wees.” 14 November. Die week wanneer Oupa se span by die Van der Merwes skeer – die grootste kontrak van die jaar. Die week wanneer ek elke jaar die huis, die hoenders en Oupa se medisyne oppas. 5 Daardie aand sit ek lank op die stoep. Die windpomp kreun. Binne hoor ek Oupa 25 hoes – daardie droë, diep hoes wat sedert die winter nie wil weggaan nie. Ek vou die vorm kleiner en kleiner tot dit in my vuis verdwyn. “Wat het jy daar?” vra Oupa agter my. Ek het hom nie hoor kom nie. “Niks nie, Oupa. Net ’n skoolding.” Hy kyk my lank aan, met daardie oë wat al deur meer droogtes as ek gekyk het. 30 “Niks is gewoonlik iets,” sê hy, en gaan weer in. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 13 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 6 Die volgende twee weke speel ek elke dag tot my vingerpunte rou is. Ek speel vir die hoenders, vir die windpomp, vir die sterre. Maar die vorm bly in my laai, ongeteken. Hoe kan ek vir Oupa sê ek wil weggaan, juis wanneer hy my die nodigste het? Hoe kan ek bly, as dit my enigste kans is? 35 7 Op ’n Vrydagmiddag kom ek van die skool af en kry Oupa op die stoep. Langs hom staan my kitaar, en op sy skoot lê die vorm – oopgevou, die kreukels met sy groot hand platgestryk. “Juffrou Mentoor het gebel,” sê hy. Sy stem is kalm, maar sy kakebeen is styf. Ek sê niks. My gesig brand. 40 “Jy wou dit vir my wegsteek.” Dit is nie ’n vraag nie. “Oupa het my nodig daardie week,” fluister ek. “En Oupa se hoes …” “My hoes is my eie besigheid!” Hy slaan met sy plat hand op die stoepreling, en die hoenders vlieg kekkelend op. Vir die eerste keer in my lewe is ek bang vir hom. Dan sak sy skouers, en skielik lyk hy oud, ouer as die windpomp. 45 “Jou ma,” sê hy sag, “het ook eendag so ’n vorm gehad. Vir ’n kunsskool op Stellenbosch. Ek het gesê ons het nie geld nie, en sy het gebly.” Hy vryf oor die kitaar se nek. “Ek het daardie vorm al dertig jaar lank in my kop. Ek gaan nie nog een in my hart dra nie.” 8 Ek gaan Kaapstad toe. Oupa reël dat tannie Rosie van langsaan elke middag 50 kom kyk, en hy belowe, met sy hand op die Bybel, dat hy dokter toe sal gaan. Die oggend wat die bus vertrek, staan hy by die stasie met sy hoed in sy hande. “Speel vir jou ma,” sê hy. “Sy sal luister.” 9 Ek wen nie. Ek kom derde, en die beurs gaan na ’n seun van Pretoria met ’n splinternuwe kitaar en ’n stem soos heuning. Maar een van die beoordelaars, ’n 55 vrou met silwer hare en ’n vriendelike gesig, kom ná die tyd na my toe. “Jou kitaar is skeef ingestem,” sê sy, “maar jou hart is nie. Ons bied ’n naweekprogram vir jong musikante aan. Ek wil jou daar hê.” 10 Toe die bus drie dae later in Klipdrif stilhou, is dit al donker. Ek hoor die windpomp lank voordat ek die huis sien. Kriek-kraak, kriek-kraak. Oupa sit op die stoep met 60 ’n koppie koffie en ’n splinternuwe snaar in ’n pakkie op die tafel langs hom. “Ek het derde gekom, Oupa,” sê ek. “Ek weet,” sê hy. “Juffrou het gebel.” Hy skuif die pakkie na my toe. “Die een snaar raak mos altyd uit stem.” Ek sit langs hom en span die nuwe snaar, en toe ek die eerste akkoord slaan, 65 is die kitaar vir die eerste keer in jare heeltemal suiwer. Agter ons draai die windpomp sy gesig na die wind. En vanaand, dink ek, sing hy. [Eksaminator se eie kortverhaal. Alle name en plekke is fiktief.] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 14 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 VRAAG 6: DIE WINDPOMP SING – OPSTELVRAAG In “Die windpomp sing” moet Kayla kies tussen haar plig teenoor Oupa en haar droom om musiek te maak. Bespreek in ’n opstel van 350 tot 400 woorde hoe hierdie konflik in die verhaal ontwikkel en uiteindelik opgelos word. Verwys in jou bespreking na: • Kayla se innerlike konflik; • Oupa se karakter en die rol wat die verlede (Kayla se ma se verhaal) in sy besluit speel; EN • die simboliese betekenis van die windpomp en die kitaar. [25] VRAAG 7: DIE WINDPOMP SING – KONTEKSTUELE VRAAG Verwys na die kortverhaal en die betrokke reëls, en beantwoord die vrae wat volg. 7.1 Benoem die vertellersperspektief in die verhaal EN noem EEN voordeel daarvan in hierdie verhaal. (2) 7.2 Benoem die klankmiddel in “kriek-kraak, kriek-kraak” (reël 3). (1) 7.3 “kan ek nie besluit of hy sing of huil nie” (reël 4). Verduidelik wat hierdie woorde oor Kayla se gevoelens sedert haar ma se dood sê. (2) 7.4 Verwys na paragraaf 2 (reël 7). Benoem die stylfiguur in “so grof soos skuurpapier” EN verduidelik wat die kontras tussen Oupa se “grof” en “sag” hande oor sy karakter sê. (2) 7.5 Verduidelik wat Kayla bedoel wanneer sy sê dat data en sein op Klipdrif “twee groot as’e” is (reël 13). (1) 7.6 Noem TWEE redes waarom die datum 14 November vir Kayla ’n probleem is. (2) 7.7 “Die letters dans voor my oë” (reël 19). Wat sê hierdie woorde oor Kayla se emosionele toestand? (1) 7.8 “Niks is gewoonlik iets” (reël 31). Wat suggereer Oupa met hierdie woorde? (1) 7.9 Wat is die funksie van die retoriese vrae in paragraaf 6? (1) 7.10 Verwys na paragraaf 7. Noem TWEE maniere waarop die skrywer uitbeeld dat Oupa kwaad is. (2) 7.11 “skielik lyk hy oud, ouer as die windpomp” (reël 45). Watter verandering in Oupa se gemoedstoestand word hier uitgebeeld? (1) 7.12 Verduidelik waarom Oupa se verhaal oor Kayla se ma (reëls 46–48) as die keerpunt in die verhaal beskou kan word. (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 15 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 7.13 Noem TWEE reëlings of beloftes wat Oupa maak sodat Kayla kan gaan. (2) 7.14 “Jou kitaar is skeef ingestem, maar jou hart is nie” (reël 56). Verduidelik die kontras in die beoordelaar se woorde. (1) 7.15 Kayla wen nie die kompetisie nie. Is dit vir jou ’n teleurstellende slot? Motiveer jou antwoord. (1) 7.16 Verduidelik die simboliese betekenis daarvan dat die kitaar met die nuwe snaar “heeltemal suiwer” klink (reël 65). (2) 7.17 “En vanaand, dink ek, sing hy” (reël 67). Hoe sluit die slot by die eerste paragraaf van die verhaal aan? (1) [25] TOTAAL AFDELING B: 25 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 16 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 AFDELING C: DRAMA Beantwoord in hierdie afdeling SLEGS EEN vraag: ÓF VRAAG 8 (opstelvraag) ÓF VRAAG 9 (kontekstuele vraag). Lees eers die eenbedryf hieronder aandagtig deur. EENBEDRYF KARAKTERS: MARLENE (49, die ma) • JOHAN (52, die pa) • LIZE (17, hul dogter) • TIAAN (13, hul seun) • TANT SOPHIE (60’s, die buurvrou) VYFTIG KERSIES ’n Kombuis in ’n huis in Bloemfontein. Dis Saterdagoggend. Teen die muur hang ’n kalender; vandag se datum is met ’n rooi hartjie omkring. MARLENE, in ’n ou kamerjas, vee die tafel af. Sy kyk na die kalender en sug. MARLENE: (vir haarself) Vyftig. ’n Halwe eeu. En die huis is so stil soos ’n begraafplaas. 5 TIAAN kom ingeslof met sy foon in die hand. Hy maak die yskas oop en staar daarin. MARLENE: Môre, my seun. TIAAN: (sonder om op te kyk) Mmm. Waar’s die melk? MARLENE: Waar dit altyd is. Agter die botter. (wag) Tiaan, weet jy watter dag 10 dit vandag is? TIAAN: (skrik, kyk op) Saterdag? MARLENE: (droog) Ja. Saterdag. Baie dankie. TIAAN: (vinnig) Ma, ek … ek moet gou by tant Sophie-hulle … e … haar gras gaan sny! 15 MARLENE: Jy het nog nooit in jou lewe gras gesny nie. TIAAN: (reeds by die deur) Dan’s dit tyd dat ek leer! (Hy hardloop uit.) MARLENE: (skud haar kop) Dertien jaar oud en reeds ’n swak leuenaar. Hy kry dit van sy pa. JOHAN kom in, aangetrek, met sy motorsleutels in die hand. Hy praat op sy 20 selfoon en draai weg toe hy MARLENE sien. JOHAN: (sag op die foon) … nee, sy weet niks … Ja, drie-uur. Sê vir Sophie die ding moet koel bly … Ek sal kyk, ek sal kyk. Totsiens. (Hy steek die foon vinnig weg.) MARLENE: Wie was dit? 25 JOHAN: Niemand nie. Werk. MARLENE: Op ’n Saterdag? JOHAN: Die wêreld staan nie stil oor naweke nie, Marlene. (Hy soen haar vinnig op die kop.) Ek moet gou dorp toe. Ek is voor middagete terug. Of dalk nie. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 17 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 MARLENE: Johan. Is daar iets wat jy my wil sê? 30 JOHAN: (by die deur; dink, glimlag dan) Ja. Ons het nie meer koffie nie. (Hy gaan uit.) MARLENE: (alleen; sit stadig) “Sophie.” “Sy weet niks.” “Die ding moet koel bly.” (Sy staan op en loop heen en weer.) Vyftig jaar oud, en my man fluister met die buurvrou. (Sy gaan staan voor die spieël en trek haar kamerjas reg.) Toe ek 35 twintig was, het hy gedigte vir my geskryf. Nou skryf hy inkopielyste. ’n Rukkie later. LIZE kom in met ’n groot, bol sak wat sy agter haar rug probeer wegsteek. LIZE: Ma! Is Ma nog hier? MARLENE: Waar anders sou ek wees? Dis my kombuis. 40 LIZE: Nee, ek bedoel … Ma moet uitgaan! Gaan … gaan laat Ma se hare doen! Ek betaal. (Sy druk ’n paar note in MARLENE se hand.) MARLENE: (agterdogtig) Lize. Jy het nog nooit in jou lewe vir iemand iets betaal nie. Wat is in daardie sak? LIZE: Sak? Watter sak? 45 MARLENE: Die een agter jou rug wat soos ’n ballon lyk. LIZE: (dink vinnig) Dis … ’n skoolprojek. Ons bou ’n … model van die … die sonnestelsel. MARLENE: Met ballonne. LIZE: Dis ’n baie moderne skool. (Sy vlug uit.) 50 MARLENE: (tot die gehoor) Hulle dink ek is dom. Al drie van hulle. (Sy gaan sit.) Miskien is ek. Miskien is ’n ma net ’n meubelstuk wat kos maak en sokkies soek. As sy eendag verdwyn, sal hulle dit eers agterkom wanneer die melk op is. Die agterdeur gaan oop. TANT SOPHIE kom in met ’n groot kartondoos wat sy 55 baie versigtig dra. TANT SOPHIE: Johan, waar moet ek die k– (Sy sien MARLENE en vries.) O. Marlene. Jy’s … hier. MARLENE: (koud) Ja, Sophie. Ek bly hier. Al vyf-en-twintig jaar lank. TANT SOPHIE: (draai die doos weg) Ek het net … suiker kom terugbring. 60 MARLENE: In ’n doos so groot soos ’n televisie? TANT SOPHIE: Ek het baie suiker geleen. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 18 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 MARLENE: (staan op) Sophie, ek is nie blind nie. Johan fluister al die hele week op die foon. Hy sê jou naam. Hy sê ek “weet niks”. En nou sluip jy met ’n doos my kombuis binne. (Haar stem breek.) Is daar iets tussen jou en my man? 65 TANT SOPHIE: (stom; dan bars sy uit van die lag) Ek en Johan?! Liewe hemel, Marlene! Die man kan nie eens ’n gloeilamp omruil sonder om my te bel nie! JOHAN, LIZE en TIAAN storm in. JOHAN: Sophie! Ons het gesê drie-uur! TIAAN: Ma het uitgevind! 70 LIZE: Tiaan! MARLENE: Wat uitgevind? Waarvan praat julle? Stilte. JOHAN sug, vat die doos by TANT SOPHIE en sit dit op die tafel. Hy lig die deksel op. Binne is ’n koek met vyftig kersies en die woorde: VIR ONS HART – VEELS GELUK, MA. 75 JOHAN: Ons beplan al drie weke lank. Die hele familie kom vanmiddag. Jou suster kom van Durban af. LIZE: En die ballonne is nie vir ’n sonnestelsel nie. TIAAN: En ek gaan regtig nooit gras sny nie. MARLENE: (stil, kyk na die koek) Julle het nie vergeet nie. 80 JOHAN: Vergeet? Marlene, ons dink al ’n maand lank aan niks anders nie. Om ’n geheim vir jou weg te steek, is die moeilikste ding wat ons nog gedoen het. Jy sien mos alles raak. MARLENE: (lag deur haar trane) Nie alles nie. Ek het gedink julle het my vergeet. En ek het gedink … (Sy kyk na TANT SOPHIE.) Ag, Sophie, ek is so 85 jammer. TANT SOPHIE: Moenie wees nie. Dis die opwindendste ding wat iemand in tien jaar van my gedink het! Almal lag. JOHAN steek die kersies aan. JOHAN: Die koek moes eintlik tot drie-uur koel bly. 90 MARLENE: Laat hom smelt. (Sy vat JOHAN se hand.) Volgende keer, Johan, skryf eerder vir my ’n gedig. Dis makliker om weg te steek. Die gesin begin “Veels geluk” sing. Die ligte verdof stadig. DOEK [Eksaminator se eie eenbedryf. Alle karakters is fiktief.] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 19 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 VRAAG 8: VYFTIG KERSIES – OPSTELVRAAG In Vyftig kersies lei ’n reeks misverstande tot ’n konflik wat amper die gesin se verrassing bederf. Bespreek in ’n opstel van 350 tot 400 woorde hoe die dramaturg misverstande, dramatiese ironie en humor gebruik om die konflik op te bou en op te los. Verwys in jou bespreking ook na die boodskap wat die drama oor gesinsverhoudings en kommunikasie oordra. [25] VRAAG 9: VYFTIG KERSIES – KONTEKSTUELE VRAAG Verwys na die eenbedryf en die betrokke reëls, en beantwoord die vrae wat volg. 9.1 Noem TWEE besonderhede in die eerste toneelaanwysing (reëls 1–3) wat die gehoor iets oor Marlene se stemming laat aflei. (2) 9.2 Benoem die stylfiguur in “so stil soos ’n begraafplaas” (reël 4). (1) 9.3 Waarom antwoord Tiaan net “Saterdag?” (reël 12) op sy ma se vraag? (1) 9.4 “Hy kry dit van sy pa” (reël 18). Verduidelik hoe hierdie opmerking vooruitwys na wat in die volgende deel van die toneel gebeur. (1) 9.5 Haal TWEE frases uit Johan se telefoongesprek (reël 22) aan wat Marlene verkeerd vertolk. (2) 9.6 Waarom is Johan se antwoord “Ons het nie meer koffie nie” (reël 31) ’n antiklimaks vir Marlene? (1) 9.7 “Toe ek twintig was, het hy gedigte vir my geskryf. Nou skryf hy inkopielyste” (reël 35). Benoem die tegniek wat hier gebruik word EN verduidelik wat Marlene daarmee oor haar huwelik sê. (2) 9.8 Wat noem ons die dramatiese tegniek wanneer ’n karakter direk met die gehoor praat (reël 51)? (1) 9.9 Noem TWEE planne of verskonings wat Lize uitdink om die geheim te bewaar. (2) 9.10 Verduidelik die humor in Lize se woorde: “Dis ’n baie moderne skool” (reël 50). (1) 9.11 “As sy eendag verdwyn, sal hulle dit eers agterkom wanneer die melk op is” (reël 53). Hoe voel Marlene oor haar plek in die gesin? Verwys na hierdie woorde in jou antwoord. (2) 9.12 Waarom “vries” tant Sophie wanneer sy Marlene sien (reël 57)? (1) 9.13 Waarom is tant Sophie se verskoning “Ek het baie suiker geleen” (reël 62) humoristies? (1) 9.14 Verduidelik die dramatiese ironie in die toneel tussen Marlene en tant Sophie. (2) 9.15 Haal die vraag aan wat die klimaks van die drama vorm. (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 20 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 9.16 Waarom is Tiaan se uitroep “Ma het uitgevind!” (reël 70) ironies? (1) 9.17 “Volgende keer, Johan, skryf eerder vir my ’n gedig. Dis makliker om weg te steek” (reël 91). Hoe sluit hierdie woorde aan by Marlene se opmerking vroeër in die drama, EN wat wys dit oor haar gevoelens teenoor Johan aan die einde? (2) 9.18 Wat is die funksie van die laaste toneelaanwysing (reël 93)? (1) [25] TOTAAL AFDELING C: 25 GROOTTOTAAL: 80 Kopiereg voorbehou