History Grade 12 P1 Gauteng Mock 2017 Addendum (Afrikaans)

Downloaded from hlayiso.com GAUTENGSE DEPARTEMENT VAN ONDERWYS VOORBEREIDENDE EKSAMEN 2017 10791 GESKIEDENIS EERSTE VRAESTEL ADDENDUM 14 bladsye 3 b.o.

Downloaded from hlayiso.com GESKIEDENIS ADDENDUM 2 (Eerste Vraestel) 10791/17 GAUTENGSE DEPARTEMENT VAN ONDERWYS VOORBEREIDENDE EKSAMEN GESKIEDENIS (Eerste Vraestel) VRAAG 1 HOE HET DIE KUBAANSE MISSIELKRISIS DIE KOUE OORLOG-SPANNING TUSSEN DIE VERENIGDE STATE VAN AMERIKA EN DIE USSR GEDURENDE DIE 1960’S VERSKERP? BRON 1A Die bron hieronder is ʼn uittreksel wat verduidelik van Kuba se verhouding met die Sowjetunie en die Verenigde State van Amerika se poging om Fidel Castro se regering omver te werp. Dit was na die Kubaanse Rewolusie van 1959, dat Fidel Castro sterk ekonomiese bande met die Sowjetunie gesmee het, terwyl die VSA in die Koue Oorlog betrokke met hulle was. VSA se President Dwight D. Eisenhower was baie bekommerd oor die rigting wat Castro se regering besig was om in te gaan, en in Maart 1960, het hy $13.1 miljoen aan die Sentrale Intelligensie Agentskap (CIA) toegeken om Castro omver te werp (alhoewel die plan om Castro omver te werp tersyde gestel is vir Kennedy om te besluit). Die CIA het voortgegaan om die operasie te organiseer met behulp van verskeie teen-revolusionêre magte en Brigade 2506 is in Gautemala opgelei. Eisenhower se opvolger John F. Kennedy het die finale inval van April 1961 goedgekeur. Meer as 1 400 paramilitêre lede, ingedeel in vyf infanterie batiljonne en een valskerm batiljon, het saamgroepeer in Gautemala voordat hul per boot na Kuba gevaar het op 13 April 1961. Twee dae later, op 15 April, het 8 CIA B-26 bomwerpers Kubaanse vliegvelde aangeval en teruggekeer na die VSA. Gedurende die nag van 16 April, het die hoofinval geland op die strand genaamd Playa Ginan, in die Bay of Pigs. Dit het oorspronklik die plaaslike revolusionêre millitêre mag oorrompel. Die Kubaanse Weermag se teen-offensiewe magte is deur Jose Ramon Fernandez gelei, voordat Castro self, persoonlik beheer oor die operasie geneem het. Toe die VSA se betrokkenheid bekend geword het aan die res van die wêreld, het Kennedy besluit om geen verdere lugdekking vir die inval te gee nie. As gevolg daarvan, het die operasie net die helfte van die voorgestelde magte, wat die CIA nodig gehad het, gekry. Die oorspronklike plan wat gedurende Eisenhower se bewind opgestel is, het beide die lugmag en die vloot se ondersteuning benodig. Op 20 April, het die invallers oorgegee na slegs drie dae, waarvan die meerderheid in die publiek ondervra is en in Kubaanse tronke geplaas is. [Uit: www history.com/thisday.in.history] [Verkry op 30 Januarie 2017] b.o.

Downloaded from hlayiso.com GESKIEDENIS ADDENDUM 3 (Eerste Vraestel) 10791/17 BRON 1B Hierdie bron fokus op die Sowjetunie se geheime plan om missiele in Kuba op te rig en hoe die VSA die missielpersele ontdek het. Na die mislukte poging om Castro se regering in Kuba omver te werp met die Bay of Pigs-inval, en tydens Kennedy se administrasie se beplande Operasie Mongoose, het die Sowjet premier Nikita Khrushchev in Julie 1962 ʼn geheime ooreenkoms met die Kubaanse premier Fidel Castro aangegaan om Sowjet Kernmissiele in Kuba te plaas om enige toekomstige invalle te voorkom. Die konstruksie van verskeie missielbassise het in die laat somer begin, maar die VSA se intelligensiediens het bewyse ontdek van ʼn algemene Sowjet bewapening in Kuba, insluitend Sowjet IL-28 bomwerpers gedurende roetine-inligtingsvlugte, en op 4 September 1962 het Pres. Kennedy ʼn openbare waarskuwing uitgestuur teen die konstruksie van aanvalswapens in Kuba. Ten spyte van die waarskuwing, het ʼn VS U-2 vegvliegtuig op 14 Oktober verskeie fotos geneem wat bewys het dat medium en intermediêre reeks ballistiese kernmissiele (MRMM’s en IRBM’s) onder konstruksie was in Kuba. Die fotos is ontwikkel en is die volgende dag aan die Wit Huis oorhandig, dus die loodsing van die Kubaanse Missielkrisis. Kennedy het sy naaste adviseurs saamgeroep om moontlike opsies en ʼn direkte plan van aksie vir die VSA saam te stel om die krisis op te los. Sommige adviseurs, insluitend die Gesamentlike Hoof van Personeel (chief of staff) – het aangevoer dat ʼn lugaanval op Kuba uitgevoer moet word om die missiele te vernietig, gevolg deur ʼn VSA-inval in Kuba; ander het weer streng waarskuwings aan Kuba en die Sowjetunie voorgestel. Die President het op ʼn middeweg besluit. Op 22 Oktober kondig hy ʼn vlootkwarantyn aan teen Kuba. [Uit: https://history.state.gov/milestones/1961-1968/cuban-missile-crisis] [Verkry op 30 Januarie 2017] b.o.

Downloaded from hlayiso.com GESKIEDENIS ADDENDUM 4 (Eerste Vraestel) 10791/17 BRON 1C Die bron hieronder wys die VSA se blokkade van Kuba gedurende die Kubaanse Missiel Krisis. Op 22 Oktober 1962 het Kennedy ʼn ‘kwarantynsone’ rondom Kuba aangekondig. Russiese skepe oppad na Kuba, VSA Oktober 1962 Golf Van Mexiko Die Amerikaanse kwarantyn- Missiele met 4000 km teikenafstand DIE AMERIKAANSE sone, 1962 KWARANTYN OKT. 1962 ikoiko Missielbassise ATLAN- TIESE OSEAAN Kuba ikoiko Britse Honduras Onsuksesvolle inval van die Kubaanse bannelinge in 1961 Mexiko ikoiko [Uit: www.bbc.co.uk/education/guides/zygjq6f/revision/6 Verkry op 03 June 2017] b.o.

Downloaded from hlayiso.com GESKIEDENIS ADDENDUM 5 (Eerste Vraestel) 10791/17 BRON 1D Die volgende bron is ʼn brief van Voorsitter Khrushchev, gerig aan Pres. Kennedy, 26 Oktober 1962, waarin die posisie van die USSR se toewyding tot wêreldvrede verklaar word. Ek dink dat u my korrek sal verstaan, as u regtig besorgd is oor die welsyn van die wêreld. Almal het vrede nodig: beide kapitaliste, as hulle nie alle rede verloor het nie, en nog meer die kommuniste, mense wat weet hoe om nie net hul eie lewens nie, maar ook die van alle mense te waardeer. Ons, die kommuniste, is gekant teen alle oorloë tussen lande in die algemeen en het nog altyd vrede verdedig vandat ons ontstaan het. Ons het nog altyd oorlog as ʼn ramp beskou, en nie as ʼn speletjie of as ʼn metode om sekere doelwitte te bereik nie, nog minder as ʼn doelwit opsigself. Ons doelwitte is duidelik, en die manier om dit te verkry is deur werk. Oorlog is ons vyand en rampspoedig vir alle mense. Dit is dus daarom, dat ons die Sowjet-nasie, en saam met die VSA, en ander volke, die vrae rakende oorlog en vrede verstaan. Ek kan in elk geval die volgende sê vir die mense van sosialistiese lande, asook vir progressiewe mense wat na vrede, geluk en vriendskap smag. Ek kan sien, Meneer die President, dat u nie ook sonder ʼn gevoel van angs vir die lot van die wêreld is nie, en wat oorlog alles behels nie. Wat kan u baat by ʼn oorlog? U dreig ons met oorlog, maar u besef dat u dieselfde sal ontvang wat u uitgedeel het. [Uit: Kubaanse Missielkrisis – John F. Kennedy Presidensiële Biblioteek en & Museum Verkry op 31 Januarie 2017 b.o.

Downloaded from hlayiso.com GESKIEDENIS ADDENDUM 6 (Eerste Vraestel) 10791/17 VRAAG 2 WAT WAS DIE REDES WAT GELEI HET TOT DIE BURGEROORLOG IN ANGOLA NA DIE DEKOLONISASIEPROSES IN 1975? BRON 2A Die bron fokus op die groei van Afrika nasionalisme en bevrydingsbewegings, wat op de- kolonisasie na die Tweede Wêreldoorlog aangedring het. Een van die mees beduidende effekte van die Tweede Wêreldoorlog was die transformasie van Afrika Nasionalistiese bewegings. Hierdie politieke bewegings was krities teenoor koloniale regerings, hulle het eise gemaak het vir seggenskap in die regerings en het ʼn gevoel van gegriefdheid uitgedruk. Hulle het ondersteuning en inspirasie van soortgelyke bewegings in die VSA ontvang, waar leiers geveg het vir selfverbetering. Verdere ondersteuning is ook ontvang van bewegings wat gegroei het onder jong Afrikane wat oorsee gestudeer het. Leiers van nasionalistiese bewegings het gou agtergekom dat daar ʼn aanvraag na massapartye was om stedelike en landelike areas byeen te bring om sodoende politieke partye met mekaar te verbind en daadwerklike druk op koloniale regerings uit te oefen. Baie van hierdie politieke partye is deur nuut opgeleide radikale uitverkorenes gelei, wat goed gewapen was met argumente en bereid was om gebruik te maak van onkonstitusionele en geweldadige metodes om hulle onafhanklikheid van koloniale heerskappy te verkry. Die vorm van dekolonisasie wat in Afrika kolonies ontstaan het, het sy eie onderskeidende eienskappe gehad: eerstens het dit geprotesteer teen uitheemse heerskappy en dominasie – Afrikane was nie meer gewillig om ʼn goeie regering te aanvaar as ʼn plaasvervanger vir self- regering nie. Dié idee van vryheid was dus ʼn integrale deel van Afrika Nasionalisme. Tweedens het dit vereis dat die regte van swartmense in ag geneem moet word en dat hulle as gelykes behandel moes word deur die koloniale owerhede; dit was ʼn protes teen diskriminasie. Derdens het dit ʼn geloof in die noodsaaklikheid van modernisasie onderskryf - die erns om Afrika samelewings te ontwikkel op politiese, ekonomiese en sosiale vlakke. [Uit: History for Today, geredigeer deur F.E. Graves et. al.] b.o.

Downloaded from hlayiso.com GESKIEDENIS ADDENDUM 7 (Eerste Vraestel) 10791/17 BRON 2B Die uittreksel is verkry uit ʼn historiese artikel geskryf deur Matthew Collins 15 Januarie 2015, wat die Alvor Ooreenkoms en Angola se onafhanklikheid in 1975 reflekteer. Op 15 Januarie 1975 is die Alvor Ooreenkoms geteken deur die Portugese regering en die drie Angolese bevrydingsbewegings, naamlik MPLA (Popular Movement for the Liberation of Angola), FNLA (National Liberation Front of Angola), en UNITA (National Union for the Total Independence of Angola) wat Angola onafhanklikheid toegestaan het van Portugal. Portugal was huiwerig om sy kolonies te laat gaan ten spyte van die Europese koloniale magte wat onafhanklikheid toegestaan het aan sy kolonies. Die langsdienende heerser van Portugal, Antonia de Oliveira Salazar, met sy Estado Novo regime, het vasgehou aan sy kolonies wat herbenoem is as “oorsese provinsies” sodat hulle letterlik geag is as deel van Portugal as ʼn nasie. Ontevredenheid teenoor die koloniste het egter gegroei onder die swart Angolese. Ondergrondse groepe het gevorm met die opkoms van MPLA, FNLA en UNITA, wat gesamentlik geveg het vir die onafhanklikheid van Angola van koloniale oorheersing. In 1974 het ʼn militêre staatsgreep Estado Novo se regering in Portugal omver gewerp, wat daartoe gelei het dat die nuwe regering die Alvor-Ooreenkoms onderteken het en Angola het op 11 November 1975 onafhanklikheid ontvang. Gevegte het egter voortgeduur tussen die drie bevrydingsbewegings wat bekend geword het as die Angolese Burgeroorlog. Hier het Suid-Afrika en Angola verstrengel geraak in die Koue Oorlog met Kuba, met die Sowjet-Unie en die VSA wat in die kollig getree het. [Uit: http://www.rnews.co.za/article/2493/today-in-history-alvor-agreement-angola-s-indep...2017/03/09] b.o.

Downloaded from hlayiso.com GESKIEDENIS ADDENDUM 8 (Eerste Vraestel) 10791/17 BRON 2C Die uittreksel hieronder fokus op sommige van die ooreenkomste wat gemaak is deur die drie Angolese bevrydingsbewegings gedurende die onderhandelinge in die Portugese Golf Hotel, 15 Januarie 1975. Leiers van die drie bevrydingsbewegings het Generaal Francisco da Costa Gomes op 15 Januarie 1975 ontmoet om die Alvor-Akkoord (ooreenkoms) te onderteken waartydens op die volgende ooreengestem is. 1. Om ʼn drieparty-oorgangsregering te vorm wat gelei sou word deur die Portugese Hoë kommisaris. 2. Die drie bewegings sou die mag en portefeuljes deel en hul gewapende magte integreer. 3. Nasionale verkiesings sou gehou word binne 9 maande vir ʼn Vergadering van 150 Lede. 4. Die oorgangsregering sou op 31 Januarie 1975 ingesweer word. 5. Die datum vir onafhanklikheid is vasgestel vir 11 November 1975. Die koalisieregering wat saamgestel is deur die Alvor-Akkoord het vroeg ineengestort omdat die bevrydingsbewegings mekaar nie vertrou het nie en onwillig was om mag te deel en het probeer om die land oor te neem met geweld. In Julie 1975 het die MPLA en die FNLA met UNITA mekaar aangeval vir beheer van Luanda wat die fundamentele stad was. Teen Augustus het die MPLA beheer gehad oor 11 van die 15 hoofstede insluitend Cabinda en Luanda. [Uit: Via Afrika Geskiedenis, geredigeer deur S. Grove, et al.] b.o.

Downloaded from hlayiso.com GESKIEDENIS ADDENDUM 9 (Eerste Vraestel) 10791/17 BRON 2D Hierdie foto wys die President van Portugal, Generaal Da Costa Gomes saam met verteenwoordigers van die drie Angolese bevrydingsbewegings voor die ondertekening van die Alvor-Akkoord in 1975. Van links: Dr. Agostino Neto (MPLA), President Da Costa Gomes, Mnr. Holden Roberto (FNLA) en Dr. Jonas Savimbi (UNITA) Dr Agostino President Da Costa Mr. Holden Roberto Dr Jonas Savimbi Neto (MPLA) Gomes (FNLA) (UNITA) [Uit : Rand Daily Mail, 11 Januarie 1975] b.o.

Downloaded from hlayiso.com GESKIEDENIS ADDENDUM 10 (Eerste Vraestel) 10791/17 VRAAG 3 HOE HET DIE SWARTBEWUSSYNBEWEGING IN DIE VERENIGDE STATE VAN AMERIKA SEGREGASIE TEENGESTAAN GEDURENDE DIE 1960’s? BRON 3A Hierdie is ʼn uittreksel uit The Enduring Vision: A History of the American People, deur P. Boyer et al, wat die redes vir die opkoms van Swart Mag / Black Power verduidelik. Vir baie jong Afro-Amerikaners, het die liberalistiese reaksie op ongelykheid gelei tot “te min, te laat.” Die vraag na ‘Black Power’ (Swart Mag) het in 1966 gelyktydig met die stedelike onluste opgeklink. Dit het die gretigheid van jong aktiviste vir militante selfverdediging en ʼn vinnige sosiale verandering uitgedruk. Die slagspreuk druk die bitterheid uit teenoor die wit gemeenskap en hulle verwerping van King se toewyding tot nie-geweldadige, rasse-integrasie en die alliansie met wit liberales. Black Power (Swart Mag) het swart trots (black pride) gevier en die belang van swart self- determinasie beklemtoon, soos wat geen beweging nog ooit vantevore gedoen het nie. Verskeie nuwe gemeenskaps-selfhelpgroepe en selfstandige swart instellings het dit vergestalt. So ook die vestiging van swart-studieprogramme by kolleges, die mobilisering van swart kiesers om swart kandidate te verkies, die aanmoediging van ʼn gesonde rasbeeld met die slagspreuk ‘black is beautiful’. Soos nog nooit vantevore nie het Afro-Amerikaners velbleikmiddels en haarprodukte vir Afro-hare verwerp, en hulle kinders Moslemname gee en soul-musiek aangeprys. “Ek mag dalk hoop verloor het,” het Southern Christian Leadership Conference (SCLC)-leier Jesse Jackson studente saam met hom laat herhaal, “maar – ek is … iemand, ek is… swart … pragtig … trots. Ek moet gerespekteer word.” Hierdie boodskap, en die Black Power (Swart Mag) se kritiek teen die Amerikaanse samelewing, het weerklank gevind met ander gemarginaliseerde groepe, en het gehelp om hul proteste te dryf. [Uit: http://sites.google.com/a/voyageracademy.net/apush/textbook-theenduring-vision Verkry op 31 Januarie 2017] b.o.

Downloaded from hlayiso.com GESKIEDENIS ADDENDUM 11 (Eerste Vraestel) 10791/17 BRON 3B Hierdie bron fokus op die opkoms van die Black Panther Party in die 1960’s. Die opkoms van die Black Panther Party in Oakland Kalifornië in 1966 was een van die grootste oomblikke in die geskiedenis van die stryd vir Swart Vryheid. Hierdie brawe en revolusionêre groep jong, swart mense het besluit om die fundamentele pilare van wit heerskappy en anti (teen-) demokratiese praktyke teenoor swart mense, naamlik, die bose en onverklaarbare onderdrukkende aksies van ʼn wit polisiemag oor Swart burgers. Die Black Panther Party het probeer om demokratiese beheer te neem oor die wisselvallige publieke geweld van die Amerikaanse nasiestaat wat Swart burgers beseer en vermoor het. In kontras met misleidende stories en skandalige wanvoorstellings, het die Black Panther Party nie slegs ontstaan as ʼn gewapende en geweldadigde reaksie op die polisie se brutaliteit en moorde nie. Die Black Panther Party is nie, en was nog nooit ʼn groep, bose jong Swart “Militante” gevul met haat en woede teenoor die Wit samelewing nie. Eerder vanuit die staanspoor in 1966, toe Huey P. Newton en ander, vroeëre partylede hulle geskiedkundige patrollering van die Oakland Polisiedepartement, gewapen met regsboeke om aan lede van die gemeenskap hul basiese, konstitusionele regte te verduidelik, het die Black Panther Party probeer om ʼn voorbeeld vir die gemeenskap te stel, oor wat moontlik is en om mense se politieke bewustheid te verhoog sodat almal vorentoe kon beweeg met waardigheid en moed. [Uit: http://www.caringlabor.files.wonderpress.com/2010/09/hilliard-ed-the-black- panther-party-service-to-the-people-programs.pdf Verkry op 25/09/2016] b.o.

Downloaded from hlayiso.com GESKIEDENIS ADDENDUM 12 (Eerste Vraestel) 10791/17 BRON 3C Hierdie plakkaat illustreer hoe die Black Panther die polisie gepolisieëer het. “Jy is ʼn man, jy sien ʼn Lid van die Black En ʼn man moet wees wat hy wil wees of hy sal nie Panther Party vry wees nie. Party. As hy styf vasgebind is, sal hy die nag terug hou, en daar sal geen lig wees vir die dag nie. Wel dan, glo dit my vriend, dat hierdie stilte sal eindig Ons sal gewere moet kry en ons man staan.” Elaine Brown Black Panther Party ʼn Lid van die Amerikaanse polisie, wie se gesig soos ʼn vark geteken is (Vark was die naam vir die polisie.) [Uit: http://www.nye.edu/library/bobst/collections/exhibits/arch/1969/69Images/admissionrally2.gif Verkry op 03/02/2017] b.o.

Downloaded from hlayiso.com GESKIEDENIS ADDENDUM 13 (Eerste Vraestel) 10791/17 BRON 3D Hierdie bron fokus op die Gratis Ontbyt vir Kinders-Program, wat deur die Black Panther Party ingestel is, asook die reaksie van die FBI. Op grondvlak, het die Black Panther Party begin om ʼn reeks sosiale programme te ontwikkel om belangrike dienste aan Swart en arm mense te voorsien, om sodoende ʼn model vir ʼn alternatiewe, meer menslike sosiale skema te bevorder. Hierdie programme, waarvan daar meer as 35 was, is uiteindelik na verwys as Oorlewingsprogramme en is aangevoer deur Partylede onder die slagspreuk “oorlewing voor rewolusie”. Die eerste program was die Gratis Ontbyt vir Kinders-Program, wat versprei het van een klein Katolieke Kerkie in die Fillmore Distrik van San Francisco tot elke groot stad in Amerika waar daar ʼn Party afdeling was. Baie duisende arm en honger kinders is daagliks deur die Gratis Ontbyt-Program gevoed. Die grootte en kragtige impak van die program was van so ʼn aard dat die federale regering geforseer en beskaamd was om ʼn soortgelyke program vir openbare skole regoor die land aan te neem, terwyl die FBI die Gratis Ontbytprogram gekritiseer het, as niks meer as ʼn propaganda-instrument deur die Party gebruik om hul “kommunistiese agenda” te propageer nie. Op ʼn meer slinkse wyse het die FBI na die Party self verwys as ʼn groep kommunistiese misdadigers wat daarop mik om die Amerikaanse regering omver te werp. [Uit: http://undergroundcooking.blogspot.co.za/2008/04/survival-pending-revolution.htm1 Verkry op 07/02/2016] EINDE

Downloaded from hlayiso.com GESKIEDENIS ADDENDUM 14 (Eerste Vraestel) 10791/17 ERKENNINGS Visuele bronne en ander historiese getuienis is geneem uit die volgende: Grove, F.E. 1985. History for Today (Juta, Pretoria) Grove, S. 2013. Via Afrika History (Via Afrika, Cape Town) http://undergroundcooking.blogspot.co.za/2008/04/survival-pending-revolution.html http://www.caringlabor.files.wordpress.com/2010/09/hilliard-ed-the-black-panther-party-service- to-the-people-programs.pdf http://www.CubanMissile Crisis – John F. Kennedy Presidential Library & Museum http://www.bbc.co.uk/education/guides/zygjq6f/revision/6 http://www.history.com/thisday.in.history http://www.rnews.co.za/article/2493/today-in-history-alvor-agreement-angola-s-indep http://www.nyu.edu/library/bobst/collections/exhibits/arch/1969/69Images/Admissionrally2.gif https://history.state.gov/milestones/1961-1968/cuban-missile-crisis https://sites.google.com/a/voyageracademy.net/apush/textbook-the-enduring-vision Rand Daily Mail, 11 Januarie 1975