Mechanical Technology Grade 12 Eastern Cape Mock 2023 QP

NASIONALE SENIORSERTIFIKAAT GRAAD 12 SEPTEMBER 2023 MEGANIESE TEGNOLOGIE: PAS EN MASJINERING PUNTE: 200 TYD: 3 uur Hierdie vraestel bestaan uit 23 bladsye, insluitend ʼn 4-bladsy formuleblad.

2 MEGANIESE TEGNOLOGIE (PAS EN MASJINERING) (EC/SEPTEMBER 2023) INSTRUKSIES EN INLIGTING 1. Skryf jou NAAM op die ANTWOORDEBOEK. 2. Lees ALLE vrae noukeurig. 3. Beantwoord AL die vrae. 4. Nommer die antwoorde volgens die nommeringstelsel wat in hierdie vraestel gebruik word. 5. Begin ELKE vraag op ʼn NUWE bladsy. 6. Toon ALLE berekeninge en eenhede. Rond finale antwoorde tot TWEE desimale plekke af. 7. Jy mag ʼn nieprogrammeerbare wetenskaplike sakrekenaars en teken- instrumente gebruik. 8. Die waarde van gravitasieversnelling moet as 10 m/s2 geneem word. 9. Alle afmetings is in millimeter, tensy anders in die vraag aangedui. 10. ʼn Formuleblad is by die vraestel aangeheg. 11. Skryf netjies en leesbaar. 12. Gebruik die kriteria hieronder om jou met jou tydbestuur te help. TYD VRAAG INHOUD PUNTE in minute GENERIES 1 Meervoudigekeuse-vrae 6 6 2 Veiligheid 10 10 3 Materiaal 14 14 SPESIFIEK 4 Meervoudigekeuse-vrae 14 10 Terminologie (Draaibank en 5 18 20 Freesmasjien) 6 Terminologie (Indeksering) 28 25 7 Gereedskap en Toerusting 13 10 8 Kragte 33 33 9 Instandhouding 18 12 10 Hegtingmetodes 18 12 11 Stelsels en Beheer (Aandryfstelsels) 28 28 TOTAAL 200 180 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

(EC/SEPTEMBER 2023) MEGANIESE TEGNOLOGIE (PAS EN MASJINERING) 3 VRAAG 1: MEERVOUDIGEKEUSE-VRAE (GENERIES) (VERPLIGTEND) Verskeie opsies word as moontlike antwoorde op die volgende vrae gegee. Kies die korrekte antwoord en skryf slegs die letter (A–D) langs die vraagnommers (1.1 tot 1.6) in die ANTWOORDEBOEK neer, byvoorbeeld 1.7 A. 1.1 Watter van die volgende opsies hieronder beskryf die Wet op Arbeidsverhoudinge (WAV Nr. 66 van 1995) in Suid-Afrika wat die mense met MIV/Vigs leef, beskerm? A Alle werkgewers moet verseker dat die werkplek veilig is, en dat werknemers nie die risiko loop om met MIV by die werk besmet te word nie. B Brei uit hoe almal die reg het op billike arbeidspraktyke. C Werkgewer kan nie bloot ʼn werknemer ontslaan wat met MIV besmet is nie. D Bevorder nie-diskriminasie in die werkplek. (1) 1.2 Ondersoekprosedure is een van die prosesse wat onderneem word om die tipe noodhulpmaatreëls te bepaal wat toegepas moet word op ʼn werknemer wat in ʼn ongeluk in ʼn werkplek betrokke is. Identifiseer die opsie hieronder wat hierdie proses die beste beskryf. A Omgewingswaarneming B Sigbare tekens en simptome C Diagnose-aanduidings D Al die bogenoemde (1) 1.3 Die volgende veiligheidsmaatreëls moet gevolg word wanneer gasbottels hanteer word: A Alle silinders moet in horisontale posisies gehou word B Gebruik volkome geïsoleerde elektrodehouers C Moet nooit silinders bo-op mekaar stapel nie D Die kleurkode van ʼn suurstofsilinder is groen (1) 1.4 Watter EEN van die hittebehandelingsprosesse word gebruik om interne spanning en brosheid, wat veroorsaak word deur verharding, te verwyder? A Uitgloeiing B Dopverharding C Tempering D Normalisering (1) 1.5 Watter van die volgende toets word gebruik om die koolstofinhoud van staal te bepaal? A Klanktoets B Buigtoets C Vyltoets D Al die bogenoemde. (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

4 MEGANIESE TEGNOLOGIE (PAS EN MASJINERING) (EC/SEPTEMBER 2023) 1.6 Hoekom is dit baie belangrik om ʼn klein werkstuk stewig vas te klem voordat boorwerk uitgevoer kan word? A Om wrywing te verminder B Om te verhoed dat die boorpunt breek asook om ongelukke te voorkom C Om die snygereedskap en werkstuk koel te hou D Al die bogenoemde (1) [6] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

(EC/SEPTEMBER 2023) MEGANIESE TEGNOLOGIE (PAS EN MASJINERING) 5 VRAAG 2: VEILIGHEID (GENERIES) 2.1 Gee DRIE veiligheidsvoorsorgmaatreëls wat jy in ag moet neem voordat boogsweiswerk kan begin. (3) 2.2 Noem TWEE veiligheidsvoorsorgmaatreëls waaraan jy moet voldoen wanneer jy ʼn staanboormasjien gebruik om ʼn gat op ʼn soliede vierkantige staaf te boor. (2) 2.3 Wat is die maksimum dikte van staalplaat wat ʼn handguillotine kan akkommodeer as daarmee gesny word? (1) 2.4 Gee TWEE voordele van elk van die volgende werkswinkeluitlegte: 2.4.1 Produkuitleg van masjiene (2) 2.4.2 Prosesuitleg van masjiene (2) [10] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

6 MEGANIESE TEGNOLOGIE (PAS EN MASJINERING) (EC/SEPTEMBER 2023) VRAAG 3: MATERIAAL (GENERIES) 3.1 Noem die TWEE hoofdoelwitte van dopverharding van sagte staal. (2) 3.2 Waarom kan hoëkoolstofstaal nie vir dopverharding gebruik word nie? (1) 3.3 Noem DRIE faktore wat die hardheid van staal tydens die hittebehandeling van metale, bepaal. (3) 3.4 Noem DRIE tipes afkoelmiddels. (3) 3.5 Wat is die doel van die kleurkodering wat op ingenieursmateriaal gemerk is? (1) 3.6 Noem die tipe toets wat gebruik kan word om die volgende eienskappe van metaal te verkry: 3.6.1 Hardheid (1) 3.6.2 Koolstof-inhoud (1) 3.6.3 Rekbaarheid (1) 3.7 Noem die masjien wat vir vonktoets gebruik word. (1) [14] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

(EC/SEPTEMBER 2023) MEGANIESE TEGNOLOGIE (PAS EN MASJINERING) 7 VRAAG 4: MEERVOUDIGEKEUSE-VRAE (SPESIFIEK) Verskeie opsies word as moontlike antwoorde op die volgende vrae gegee. Kies die korrekte antwoord en skryf slegs die letter (A–D) langs die vraagnommers (4.1 tot 4.14) in die ANTWOORDEBOEK neer, byvoorbeeld. 4.15 A. 4.1 FIGUUR 4.1 hieronder toon ʼn Brinell-hardheidstoetser om die hardheid van ʼn toetsstuk te bepaal. FIGUUR 4.1 Identifiseer deel X: A Laer B Deursnee van inkeping/duik C Beweging D Brinell-bal (1) 4.2 Identifiseer die tipe freesbewerking wat in FIGUUR 4.2 getoon word. FIGUUR 4.2 A Gewone reguittandfrees B Reguittand-kantfreessnyer C Klimfrees D Bladsny (1) 4.3 Watter EEN van die volgende is ʼn draaibankkomponent? A Slypwiel B Voeras C Drukmeter D Voerhefboom (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

8 MEGANIESE TEGNOLOGIE (PAS EN MASJINERING) (EC/SEPTEMBER 2023) 4.4 Waarvoor staan die afkorting RNB? A Rekenaar Numeriese Beheer B Nuwe beheerkodering C Maatskappynommersbeheer D Geeneen van die bogenoemde nie. (1) 4.5 In ʼn trektoets word ... A ʼn toetsstuk tot vernietiging gelaai. B balke gebruik om die struktuur van ʼn sweislas te bepaal. C ʼn hamer gebruik om die toetsmateriaal te breek. D vloeibare kleurstof gebruik om sweisdefekte op te spoor. (1) 4.6 Die hoofrede vir die uitvoering van ʼn hardheidstoets op ingenieursmateriaal is om die ... te bepaal. A elastisiteit van die materiaal B weerstand van die materiaal teen induiking C korrosie van die materiaal D vloeibaarheid van die metaal (1) 4.7 Wat dui die punt E op die Spanning-/Vervormingsdiagram in FIGUUR 4.7 aan? FIGUUR 4.7 A Verhoudingsperk B Elastisiteitsgrens C Maksimumspanning D Breekspanning (1) 4.8 Tensy anders vermeld, watter vryloophoek word normaalweg gebruik om die voorsny- en nasny gereedskaphoeke van ʼn vierkantige snybeitel te bereken? A 90° B 3° C 60° D 45 ° (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

(EC/SEPTEMBER 2023) MEGANIESE TEGNOLOGIE (PAS EN MASJINERING) 9 4.9 Wat is die boorgrootte van ʼn M12 x 1,5 skroefdraad? A 13,5 mm B 1,5 mm C 12 mm D 10,5 mm (1) 4.10 ʼn Werkstuk moet 13 rattande op sy omtrek hê. Watter tipe indeksering sal op hierdie ru-rat uit gevoer word? A Hoekinstelling B Eenvoudige indeksering C Snel-indeksering D Nuwe indeksering (1) 4.11 As die module van ʼn reguit rat 2,5 is, wat sal die addendum wees? A 6 mm B 3 mm C 2,5 mm D 9 mm (1) 4.12 Identifiseer die boorbewerking in FIGUUR 4.12. FIGUUR 4.12 A Versinking B Moerdraadsnyding C Draaiwerk D Freeswerk (1) 4.13 Daar is verskillende tipes masjienprosesse in vervaardiging. Watter proses sal jy gebruik om gate tot die presiese toleransie te vergroot? A Moerdraadsnyding B Boring C Gleufwerk D Ruimwerk (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

10 MEGANIESE TEGNOLOGIE (PAS EN MASJINERING) (EC/SEPTEMBER 2023) 4.14 Identifiseer die simbool, getoon in FIGUUR 4.14 hieronder, wat met ʼn pneumatiese stelsel verband hou. FIGUUR 4.14 A Klep B Filter C Kompressor D Motor (1) [14] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

(EC/SEPTEMBER 2023) MEGANIESE TEGNOLOGIE (PAS EN MASJINERING) 11 VRAAG 5: TERMINOLOGIE (DRAAIBANK EN FREESMASJIEN) (SPESIFIEK) 5.1 Bereken die snydiepte van ʼn metrieke V-skroefdraad met ʼn spoed van 2,5 mm deur die saamgesteldebeitelslee-metode te gebruik. (3) 5.2 Noem TWEE metodes wat gebruik word om skroefdrade met ʼn draaibank te sny. (2) 5.3 ʼn Sirkelvormige as met ʼn buitedeursnee van 100 mm moet met ʼn tweevoud- vierkantige skroefdraad van 12 mm steek bewerk word. Bereken die volgende: 5.3.1 Die styging van die skroefdraad (2) 5.3.2 Die gemiddelde diameter van die skroefdraad (2) 5.3.3 Die helikshoek van die skroefdraad (2) 5.4 FIGUUR 5.4 hieronder toon die komponente rondom die snyarea van ʼn freesmasjien. Beantwoord die vrae wat volg. FIGUUR 5.4 5.4.1 Identifiseer die tipe freeswerk in FIGUUR 5.4. (1) 5.4.2 Benoem dele A–F. (6) [18] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

12 MEGANIESE TEGNOLOGIE (PAS EN MASJINERING) (EC/SEPTEMBER 2023) VRAAG 6: TERMINOLOGIE (SPESIFIEK) 6.1 Noem TWEE voordele van groepfreeswerk. (2) 6.2 Noem EEN gebruik van die volgende freessnyers. 6.2.1 T-gleuffreessnyer (1) 6.2.2 Skagfrese (1) 6.2.3 Saagfrese (1) 6.3 Definieer die term module soos dit op ratte toegepas word. (1) 6.4 Verduidelik, deur gebruik te maak van ʼn netjiese benoemde skets, hoe opfreeswerk gedoen moet word. (2) 6.5 Sizwe is ʼn masjinis en hy word vereis om 163 tande op ʼn reguit tandwiel te frees. Die verdeelkopverhouding is 40 : 1. (WENK: Gebruik N = 160 verdelings vir die eenvoudige indeksering.) 6.5.1 Bereken die indeksering wat benodig word. (3) 6.5.2 Bereken die wisselratte wat vir die verdeelkop benodig word. (4) 6.5.3 Wat is die betekenis van die positiewe (+) teken en die negatiewe (-) teken vir die verandering van ratte? (2) 6.6 FIGUUR 6.6 toon twee presisierollers wat in ʼn eksterne swaelstert geplaas is. Gebruik die gegewe inligting om die volgende vraag te beantwoord. FIGUUR 6.6 6.6.1 Bereken die afstand Y en X. (11) [28] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

(EC/SEPTEMBER 2023) MEGANIESE TEGNOLOGIE (PAS EN MASJINERING) 13 VRAAG 7: GEREEDSKAP EN TOERUSTING (SPESIFIEK) 7.1 Verduidelik die prosedure/stappe om die Brinell-hardheidstoetser op te stel en die toets te doen. (5) 7.2 Noem die DRIE maniere waarop hardheid gemeet word. (3) 7.3 Bestudeer die diagram wat in FIGUUR 7.3 hieronder getoon word en beantwoord die vrae wat volg. FIGUUR 7.3 7.3.1 Wat is die naam van die ingenieursapparaat in FIGUUR 7.3? (1) 7.3.2 Benoem die dele A–D. (4) [13] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

14 MEGANIESE TEGNOLOGIE (PAS EN MASJINERING) (EC/SEPTEMBER 2023) VRAAG 8: KRAGTE (SPESIFIEK) 8.1 FIGUUR 8.1 hieronder toon ʼn stelsel van kragte met vier mededingende/ saamvlakkige toegepaste kragte. FIGUUR 8.1 Bereken die: 8.1.1 Som van die horisontale komponente in grootte en rigting (3) 8.1.2 Som van die vertikale komponente in grootte en rigting (3) 8.1.3 Grootte en rigting van die resulterende krag en sy ekwilibrant (4) 8.2 FIGUUR 8.2 hieronder toon ʼn balk met twee vertikale toegepaste puntbelastings van 1 400 N en nog 1 600 N en ook ʼn 350 N/m eenvormig verspreide las vir ʼn totale spanwydte van 6,7 m. FIGUUR 8.2 Bereken die grootte van reaksies RA en RB. (7) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

(EC/SEPTEMBER 2023) MEGANIESE TEGNOLOGIE (PAS EN MASJINERING) 15 8.3 Sakhi is opdrag gegee om ʼn sagte staalpen te gebruik om ʼn bus met ʼn hidrouliese pers uit die juk te verwyder. Die tekening van die pen, in FIGUUR 8.3 getoon, dui ʼn las van 100 kN aan wat ʼn spanning van 204 MPa veroorsaak. FIGUUR 8.3 8.3.1 Bereken die deursnee van die pen in millimeter. (6) 8.3.2 Bereken die spanning wat in die pen geïnduseer word as Young se elastisiteitsmodulus 210 GPa is. (3) 8.3.3 Bereken die verandering in die lengte van die pen as die oorspronklike lengte 110 mm is. (3) 8.3.4 Watter tipe spanning word in die pen geïnduseer? (1) 8.4 FIGUUR 8.4 hieronder toon ʼn spanning-vervorming-diagram. FIGUUR 8.4 Benoem dele A, B en C. (3) [33] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

16 MEGANIESE TEGNOLOGIE (PAS EN MASJINERING) (EC/SEPTEMBER 2023) VRAAG 9: INSTANDHOUDING (SPESIFIEK) Soliede nylon word vir ingenieursdoeleindes gebruik. FIGUUR 9.1 toon ratwiele van soliede nylon gemaak. FIGUUR 9.1 9.1 Noem DRIE eienskappe wat nylon besonder vir die vervaardiging van ratte geskik maak. (3) 9.2 Hoekom is dit noodsaaklik om snyvloeistof op ʼn freesmasjien of draaibank te gebruik. Noem TWEE redes. (2) 9.3 Wat is die moontlike gevolge van versuim om instandhouding te doen? (2) 9.4 Gee TWEE redes vir die gebruik van koolstofvesel in die vervaardiging van fietsrame. (4) 9.5 Vergelyk in tabelvorm TWEE kenmerke en TWEE gebruike van PVC. (4) 9.6 Noem DRIE roetine-aspekte wanneer voorkomende instandhouding uitgevoer word. (3) [18] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

(EC/SEPTEMBER 2023) MEGANIESE TEGNOLOGIE (PAS EN MASJINERING) 17 VRAAG 10: HEGTINGSMETODES (SPESIFIEK) 10.1 ’n Reguittandwiel het 48 tande en ’n module van 3. Bepaal, deur middel van berekeninge, die volgende: 10.1.1 Die steeksirkeldeursnee (2) 10.1.2 Die addendum (1) 10.1.3 Die tussenruimte (2) 10.1.4 Die dedendum (2) 10.1.5 Die buitedeursnee van die rat (2) 10.1.6 Die sirkulêresteek (1) Bestudeer FIGUUR 10.2 hieronder en beantwoord die vrae wat volg. FIGUUR 10.2 10.2 Benoem dele A–D. (4) 10.3 Waarom sal ʼn meervoudige skroefdraad meestal bo ʼn enkelskroefdraad verkies word? (2) 10.4 Waarvoor staan die afkorting ISO? (2) [18] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

18 MEGANIESE TEGNOLOGIE (PAS EN MASJINERING) (EC/SEPTEMBER 2023) VRAAG 11: STELSELS EN BEHEER (SPESIFIEK) 11.1 Definieer die term druk. (1) 11.2 ʼn Hidrouliese stelsel word gebruik om ʼn draaibank op te lig. Die spesifikasies van die stelsel word diagrammaties in FIGUUR 11.2 voorgestel. FIGUUR 11.2 Bereken die volgende: 11.2.1 Die deursnee van suier A. (WENK: VA = VB) (9) 11.2.2 Die druk wat op suier A uitgeoefen word (2) 11.2.3 Die krag wat op suier B uitgeoefen word (4) 11.3 Definieer wat met hidroulika bedoel word. (1) 11.4 ʼn Kragsaag se motor het ʼn katrol, 130 mm in deursnee, wat teen 1 205 rpm draai. Die spoed waarteen die aangedrewe katrol die saaglemme aandryf is 385 rpm. Bereken die deursnee van die aangedrewe katrol. (2) 11.5 Maak netjiese, vryhandsketse van die ISO-simbole wat die volgende pneumatiese komponente verteenwoordig: 11.5.1 Silinder (1) 11.5.2 Akkumulator (1) 11.5.3 Elektriese motor (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

(EC/SEPTEMBER 2023) MEGANIESE TEGNOLOGIE (PAS EN MASJINERING) 19 11.6 FIGUUR 11.6 hieronder toon ʼn rat-aandrywingstelsel. ʼn Dryfrat op die as van ʼn elektriese motor het 20 tande en is ingekam met ʼn rat op ʼn teenas met 36 tande. Op hierdie teen-as is nog ʼn dryfrat met 18 tande wat inkam met ʼn rat met 46 tande op ʼn tweede teen-as. Die tweede teen-as het ʼn dryfrat met 42 tande wat ʼn rat met 80 tande op die uitset-as aandryf. FIGUUR 11.6 Bereken die: 11.6.1 Rotasiefrekwensie van die uitset-as op die elektriese motor as die elektriese motoras teen 160 r/min roteer (3) 11.6.2 Snelheidsverhouding tussen die inset- en uitset-as (2) 11.6.3 Rigting waarin die aangedrewe as sal draai as die dryfrat antikloksgewys roteer (1) [28] TOTAAL: 200 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

20 MEGANIESE TEGNOLOGIE (PAS EN MASJINERING) (EC/SEPTEMBER 2023) FORMULEBLAD VIR MEGANIESE TEGNOLOGIE (PASWERK EN MASJINERING) 1. BANDAANDRYWINGS πDN πDN Bandspoed = of v= 60 60 Diameter van dryfkatrol Spoedverho uding = Diameter van gedrewe katrol N 1 D1 = N 2 D 2 2 π NT Drywing ( P ) = 60 T1 Verhouding van stywe kant tot slap kant = T2 (T1 − T2 ) π D N Drywing = waar T1 = krag in die stywe kant 60 T2 = Krag in die slap kant T1 − T2 = effektiewe krag (Te ) 2. SPANNING EN VORMVERANDERING Krag F Spanning = of (σ = ) Area A verandering in lengte ( ΔL ) Vormverandering ( ε ) = oorspronklike lengte (L ) spanning σ Young se modulus (E ) = of ( ) vormverandering ε πd 2 A as = 4 π(D 2 − d 2 ) A pyp = 4 Breekspanning Veiligheidsfaktor = Veilige werkspanning Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

(EC/SEPTEMBER 2023) MEGANIESE TEGNOLOGIE (PAS EN MASJINERING) 21 3. HIDROULIKA Krag ( F ) Druk ( P ) = Area ( A ) Volume = Deursnee - oppervlakt e  slaglengte 4. SPYE EN SPYGLEUWE Diameter van as Wydte van spy = 4 Diameter van as Dikte van spy = 6 Lengte van spy = 1,5  Diameter van as Standaardt aps van tap se spy : 1 in 100 of 1 : 100 5. RATAANDRYWINGS 2NT Krag ( P ) = 60 N1T1 = N 2 T2 Produk va n die aantal tande op dryfratte Ratverhoud ing = Produk van die aantal tande op gedrewe ratte N inset = Produk va n die aantal tande op dryfratte N Produk van die aantal tande op gedrewe ratte uitset Wringkrag = krag  radius Wringkrag oorgebring = ratverhoud ing  insetwring krag Steeksirke ldiameter (SSD ) Module ( m ) = Aantal tande (T) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

22 MEGANIESE TEGNOLOGIE (PAS EN MASJINERING) (EC/SEPTEMBER 2023) sirkelstee k ( CP )  aantal tande ( T ) Steeksirke ldiameter ( SSD ) = π Buitediame ter ( OD ) = SSD + 2 module Addendum ( a ) = module ( m ) Dedendum ( b ) = 1,157 m of Dedendum ( b ) = 1,25 m Snydiepte ( h ) = 2,157 m of Snydiepte ( h ) = 2,25 m Vryruimte ( c ) = 0,157 m of Vryruimte ( c ) = 0,25 m Sirkelstee k ( CP ) = m  π Tm  90   Add c = m + 1− cos  2  T  90  90  t c = Tmsin of t c = SSDsin T T Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

(EC/SEPTEMBER 2023) MEGANIESE TEGNOLOGIE (PAS EN MASJINERING) 23 6. SKROEFDRADE Steekdiame ter = buitediame ter − ½ steek Steekomtre k = π  steekdiame ter Styging = steek  aantal beginpunte Hoogte van skroefdraa d = 0,866  p waar p = steek van die skroefdraa d Diepte van die skroefdraa d = 0,613  p waar p = steek van die skroefdraa d lengte Aantal draaie = styging styging Helikshoek : tan θ = steekdiame ter Ingrypbeit elhoek = 90  − (helikshoek + vryloophoe k ) Sleepbeite lhoek = 90  + (helikshoek − vryloophoe k ) 7. CINCINNATI-VERDEELKOP-TABEL VIR DIE FREESMASJIEN Gatsirkels Kant 1 24 25 28 30 34 37 38 39 41 42 43 Kant 2 46 47 49 51 53 54 57 58 59 62 66 Wisselratte 24 x 2 28 32 40 44 48 56 64 72 86 100 40 Eenvoudige indekserin g = ( waar n = aantal verdelings ) n n Hoekige indekserin g = 9 Dr 40 Dr ( A − n ) 40 Wisselratt e: = (A − n )  of =  Gd A Gd A 1 (waar A = gekose verdelings ) (waar n = werklike verdelings ) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief