Afrikaans HL Grade 12 Paper 1 NSC November Mock 2026 Memo

hlayiso mock exams Oefenreeks: Graad 12 NSS-voorbereiding WWW.HLAYISO.COM NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 12 AFRIKAANS HUISTAAL V1 PROEFEKSAMEN 2026 NASIENRIGLYNE PUNTE: 70 Hierdie nasienriglyne bestaan uit 7 bladsye. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 2 Hlayiso/Proef 2026 NSS – Nasienriglyne AFDELING A: LEESBEGRIP Nasien van die leesbegrip: • Die fokus is op die begrip van die leesteks. Spel- en taalfoute word nie gepenaliseer nie, tensy dit die begrip van die antwoord beïnvloed. (Taal- en spelfoute moet wel aangetoon word.) • Indien die kandidaat woorde uit ’n ander taal gebruik, word die vreemde woorde geïgnoreer. Indien die antwoord sonder die vreemde woorde sinvol is, word die kandidaat nie gepenaliseer nie. • Vir oop vrae word geen punte vir JA/NEE/EK STEM SAAM/EK STEM NIE SAAM NIE toegeken nie. Die rede/motivering moet oorweeg word. • Vrae wat aanhalings uit die leesstuk verg, word nie gepenaliseer indien die aanhalingstekens ontbreek nie. • Waar eenwoordantwoorde gevra word en die kandidaat ’n volsin gee, is dit korrek mits die korrekte woord onderstreep of op ’n ander manier uitgelig word. • Wanneer twee of drie feite vereis word en die kandidaat gee ’n hele reeks, word slegs die eerste twee of drie feite nagesien. • Aanvaar dialektiese variasies en enige ander antwoord wat sinvol is en deur die teks gesteun word. • Aanvaar by meervoudigekeuse-vrae BEIDE die letter EN/OF die volledige, uitgeskryfde antwoord. VRAAG 1 (Sien binne konteks na; sien betekenis na, nie woorde/taalgebruik nie.) VRAAG ANTWOORD PUNT 1.1.1 Paradoks/Teenstelling (antitese) 1 1.1.2 Klere wat tweedehands (oud) is, is deesdae gewild/in die mode/“nuut” – die 1 artikel beskryf hoe tweedehandse klere ’n nuwe neiging geword het. Die kandidaat bied ’n soortgelyke antwoord vir EEN punt aan. 1.2.1 Tweedehandse klere is destyds met armoede/skaamte geassosieer./Sy 1 was bang dat haar maats met haar sou spot/op haar sou neersien. Die kandidaat bied ’n soortgelyke antwoord vir EEN punt aan. 1.2.2 “pronk” 1 1.3 Paddastoele kom skielik/vinnig en in groot getalle op – net so het 1 tweedehandse winkels, aanlyn markplekke en ruilpartytjies skielik oral verskyn./Dit beklemtoon die skielike en vinnige groei van die tendens. Die kandidaat bied ’n soortgelyke antwoord vir EEN punt aan. 1.4 Hulle het minder geld/Lewenskoste styg (voedselpryse, brandstof en 2 studiegeld styg)./Tweedehandse klere is baie goedkoper. Hulle is bewus van die skade wat die modebedryf aan die omgewing/planeet aanrig./Hulle wil volhoubaar leef. Die kandidaat bied TWEE antwoorde vir EEN punt elk aan. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 3 Hlayiso/Proef 2026 NSS – Nasienriglyne 1.5 Om baie versigtig/spaarsamig met geld te wees./Om goed te dink voordat jy 1 geld uitgee. 1.6 Kontras/Teenstelling/Antitese (“gehalte” teenoor “gemors”) (1) 2 Dit beklemtoon hoe groot die verskil tussen die waarde/gehalte van die klere en die lae prys is./Die teenstelling maak die voordeel kort en kragtig duidelik en oortuig die leser. (1) Die kandidaat bied ’n soortgelyke antwoord vir EEN punt per deel aan. 1.7 Die kort, staccato-agtige/opeenvolgende werkwoorde (sonder voegwoorde) 2 boots die vinnige, eindelose siklus van kitsmode na. Die herhaling van “koop” beklemtoon die mindlose/onophoudelike verbruik./Dit word soos ’n bevel/slagspreuk aangebied, wat die skrywer se kritiek op die vermorsende boodskap van kitsmode onderstreep. Die kandidaat bied TWEE soortgelyke antwoorde vir EEN punt elk aan. 1.8 Tweedehandse klere was ’n uitkoms/“reddingsboei” vir arm mense (1) 2 MAAR nou word juis húlle uit die mark gedruk omdat welgestelde jong mense die beste klere opkoop en die pryse opstoot/dit duurder aanlyn verkoop. (1) Die kandidaat bied albei dele van die ironie vir TWEE punte aan. 1.9 Betekenis: Om tweedehands te koop maak jou nie outomaties volhoubaar 2 nie; dit gaan daaroor om minder te koop/nie oor te bestee nie. (1) Mening: Ek stem saam, want selfs goedkoop tweedehandse klere wat nie gedra word nie, is vermorsing./Ek stem nie heeltemal saam nie, want tweedehands koop verminder steeds die vraag na nuwe klere wat hulpbronne verbruik. (1) Geen punt vir JA/NEE sonder motivering nie. 1.10 Letterlik: Ryk lande voer (stuur) gebruikte klere na Afrika uit 2 (handel/uitvoer). (1) Figuurlik: Hulle skuif ook hul afvalprobleem/besoedeling na die armer lande toe – hulle “voer” die probleem uit. (1) 1.11 Gaan eers jou eie klerekas deur voordat jy iets koop. 3 Herstel/Werk knope of ’n soom aan in plaas daarvan om klere weg te gooi. Skenk klere wat jy nie meer dra nie, aan ’n organisasie wat dit direk aan behoeftiges uitdeel. Die kandidaat bied DRIE antwoorde vir EEN punt elk aan. 1.12 Ja. Dit som die kernboodskap van die artikel op deur lesers te herinner dat 1 styl met kreatiwiteit geskep word en dat duursame klere die beste keuse is./Dit sluit aan by Naledi se reël (paragraaf 10) en laat die leser met ’n positiewe, onthoubare gedagte. OF Nee. Dit gee nie ’n praktiese oplossing vir die probleme in paragraaf 6 tot 8 nie. Die kandidaat bied ’n soortgelyke, gemotiveerde antwoord vir EEN punt aan. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 4 Hlayiso/Proef 2026 NSS – Nasienriglyne 1.13 Jong mense/Leerders en studente (1) 2 Bewys: Toegang is gratis vir leerders en studente./Dit vind in Braamfontein (’n studentebuurt) plaas./Dit word deur die Studente-omgewingsvereniging aangebied./Die gebruik van ’n hutsmerk (#DraDitWeer) spreek jong sosiale media-gebruikers aan. (1) 1.14 Die herwinningspyle onder die klerehanger beeld uit dat klere weer 1 gebruik/“herwin” word – dit ondersteun die idee van ruil en herdra./Die hanger dui op klere en die pyle op die kringloop/tweede lewe van klere. Die kandidaat bied ’n soortgelyke antwoord vir EEN punt aan. 1.15 “Gee jou klere ’n tweede kans”: die klere word hergebruik/kry ’n tweede 2 lewe (voordeel vir die omgewing). (1) “Gee jou beursie ’n blaaskans”: jy spaar geld, want die ruil/toegang is gratis of goedkoop (finansiële voordeel). (1) 1.16 Die gratis herstelhoek (knope, some en ritssluiters word aangewerk) – 2 herstel eerder as om weg te gooi. Klere wat oorbly, word aan die kinderhuis geskenk – skenk klere aan behoeftiges. Mense bring klere uit hul eie kaste om te ruil – gaan eers jou eie kas deur. Die kandidaat bied enige TWEE antwoorde vir EEN punt elk aan. 1.17 Ja. Die oorblywende klere word direk aan behoeftiges (die kinderhuis) 1 geskenk, sodat arm mense steeds toegang tot klere kry./Ruil gebeur sonder geld, sodat pryse nie opgestoot word nie. OF Nee. Die geleentheid is slegs een dag en klein; dit keer nie dat mense steeds by markte die beste klere opkoop en duurder verkoop nie. Die kandidaat bied ’n soortgelyke, gemotiveerde antwoord vir EEN punt aan. [30] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 5 Hlayiso/Proef 2026 NSS – Nasienriglyne AFDELING B: OPSOMMING VRAAG 2 Nasien van die opsomming • Die nasien word gebaseer op die insluiting van die SEWE relevante feite wat met die vraag ooreenstem. • Kandidate moet die opsomming in hul eie sinne, in enige volgorde, as EEN paragraaf skryf. Slegs feite wat in volsinne aangebied word, verdien punte. • Rofwerk moet duidelik aangedui word. Indien nie, word die eerste opsomming nagesien. • Punte word soos volg toegeken: 7 punte vir 7 feite (1 punt per feit) en 3 punte vir taal. Totaal: 10. • Verspreiding van taalpunte wanneer die kandidaat NIE woordeliks aangehaal het nie: 1–3 feite korrek: 1 punt; 4–5 feite korrek: 2 punte; 6–7 feite korrek: 3 punte. • Verspreiding van taalpunte wanneer die kandidaat woordeliks aangehaal het: 6–7 aanhalings: geen taalpunte; 4–5 aanhalings: maksimum 1 punt; 2–3 aanhalings: maksimum 2 punte. • Tel van woorde: Indien die getal woorde oorskry is, lees tot by die laaste sin waarin die woordgetal (90) oorskry word en ignoreer die res. Geen punte word afgetrek indien die woordgetal nie (of verkeerd) aangedui is nie. Korter opsommings wat die vereiste feite bevat, word nie gepenaliseer nie. NASIENSIMBOLE V Onvolledige sin H Herhaling ^ Onvolledige feit S Stelling A Aanhaling F Feitefout SEWE FEITE 1. Beplan die week se maaltye vooraf en skryf ’n inkopielys met net die nodige bestanddele. 2. Moenie inkopies doen wanneer jy honger is nie. 3. Lees/Verstaan die datumetikette reg: kos is ná die “beste voor”-datum dikwels nog eetbaar, maar die “gebruik voor”-datum moet gerespekteer word. 4. Pak nuwe aankope agter en skuif ouer produkte na voor sodat dit eerste gebruik word. 5. Vries kos (soos brood, piesangs, rys en kaas) voordat dit bederf. 6. Gebruik oorskietkos kreatief in nuwe geregte. 7. Maak kompos van skille, eierdoppe en koffiemoer. MOONTLIKE PARAGRAAF Beplan aan die begin van die week jou maaltye en maak ’n inkopielys met net dít wat jy nodig het. Moenie inkopies doen as jy honger is nie. Onthou dat kos ná die “beste voor”-datum dikwels nog eetbaar is, maar respekteer die “gebruik voor”-datum. Pak nuwe produkte agter en gebruik ouer kos eerste. Vries kos voordat dit bederf en verander oorskietkos in nuwe geregte. Maak laastens kompos van skille en ander kombuisafval. [Getal woorde: 72] [10] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 6 Hlayiso/Proef 2026 NSS – Nasienriglyne AFDELING C: TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES Nasien van taalstrukture: • Spelling: Afkortings, eenwoordantwoorde en antwoorde waar die korrekte spelling vereis word, moet korrek gespel wees. • By vrae waar ’n sin herskryf moet word (lydende vorm, indirekte rede, ens.), moet die hele sin korrek wees om die punt te verdien, tensy anders aangedui. • Aanvaar enige ander korrekte, gemotiveerde antwoord by oop vrae. VRAAG 3: ADVERTENSIE VRAAG ANTWOORD PUNT 3.1 Personifikasie (stadsligte word as ’n dief voorgestel wat “steel”) (1) 2 Dit beklemtoon dat die stad se ligte die mens iets kosbaars (die sterre/naghemel) ontneem en laat die leser besef hoe ernstig ligbesoedeling is. (1) 3.2 Bevelsin/Uitroepsin (imperatief) – dit spoor die leser direk tot aksie aan (om 1 te kom kuier/bespreek). Die kandidaat bied albei dele vir EEN punt aan. 3.3 B/Svarabhakti (klinkerinvoeging) 1 3.4 Dit kondig ’n verduideliking/byvoeging oor Sutherland aan./Dit skep ’n 1 pouse wat die inligting wat volg, beklemtoon. 3.5 Hy noem dat Sutherland een van die koudste dorpe is, maar beklemtoon 1 dan dat dit die helderste sterre het./Die koue word met ’n kaggel en warm sop teengewerk. Die kandidaat bied ’n soortgelyke antwoord vir EEN punt aan. 3.6 “STERKE” beteken ’n groot (sterk) afslag (1) 2 EN die woord bevat “ster”, wat by die tema van sterrekyk/die naghemel aansluit. (1) 3.7 Dubbelsinnigheid: Letterlik kan jy die sterre net in die donker sien; figuurlik 2 kan ’n mens sekere waardevolle dinge (rus, perspektief, skoonheid) eers raaksien wanneer jy weg is van die stad se “ligte”/gejaagdheid. (1) Evaluering: Geslaag, want dit laat die leser nadink en die slot is onthoubaar/sluit by die tema aan. (1) [10] VRAAG 4: STROKIESPRENT VRAAG ANTWOORD PUNT 4.1 Die paneelbord het ou, ronde meters en knoppies/geen skerm nie. 1 4.2 Visueel: Bewegingslyne agter die bakkie/die bakkie wat skuins (opgelig) 2 geteken is. (1) Taalkundig: Die klanknabootsende woord “HORT!” (in hoofletters en herhaal). (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 7 Hlayiso/Proef 2026 NSS – Nasienriglyne 4.3 Om aan te dui dat Oupa skree/paniekerig/ontsteld is./Om die dringendheid 1 te beklemtoon. 4.4 Lerato praat asof die bakkie ’n eksaminator is wat haar in die bestuurstoets 1 laat “dop” het (personifikasie)./Die bakkie het gaan staan, en sy speel daarop dat sy “gedop” het. 4.5 Oupa het vir Lerato gesê dat sy nie moed moet opgee nie. 1 Aanvaar: …dat sy nie moed moes opgee nie. Die hele sin moet korrek wees. 4.6 Hierdie bakkie is die oudste (bakkie). 1 Aanvaar ook: Hierdie bakkie is die oudste van almal./Hierdie bakkie is oudste. 4.7 Hy is geduldig/bemoedigend/liefdevol/meelewend/eerlik – hy troos haar en 1 vertel haar dat hy self ook sewe keer gedop het. Die kandidaat bied eienskap met motivering vir EEN punt aan. 4.8 Oupa was die leermeester/het haar kom leer bestuur, maar nou ry Lerato 2 met selfvertroue en is Oupa die een wat (soos ’n kind) slaap. (1) Lerato se vraag “Nou wie leer vir wie?” beklemtoon dat sy nou in beheer is./Sy is nou die volwassene en Oupa die passasier. (1) [10] VRAAG 5: ARTIKEL VRAAG ANTWOORD PUNT 5.1 Khoi- en San-gemeenskappe 1 Die koppelteken (weglatingsteken) ná “Khoi” moet ingevoeg word. 5.2 Die rooibos word in die somermaande (deur boere) geoes. 1 5.3 dus 1 5.4 Dit is hul bron van inkomste/lewensbestaan./Hulle verdien hul geld 1 daarmee. 5.5 Die dubbelpunt kondig ’n verduideliking/uiteensetting van die bedreiging 1 aan. 5.6 Die boere is bekommerd omdat die reënval die afgelope jare afgeneem het. 1 5.7 ’n Boer van Clanwilliam sê: “Ek weet nie of my kinders eendag nog rooibos 2 sal kan plant nie.” 1 punt vir die korrekte leestekens (dubbelpunt en aanhalingstekens/hoofletter); 1 punt vir die korrekte voornaamwoorde (ek, my) en woordorde. 5.8 denkbaar – bv. Dit is denkbaar dat rooibos eendag in ander streke geplant 1 sal word. Die woord en ’n sinvolle sin moet korrek wees vir die punt. 5.9 struikie 1 [10] GROOTTOTAAL: 70 Kopiereg voorbehou