Afrikaans HL Grade 12 P1 NSC November Mock 2026 QP

Proef hlayiso mock exams Oefenreeks: Graad 12 NSS-voorbereiding WWW.HLAYISO.COM NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 12 AFRIKAANS HUISTAAL V1 PROEFEKSAMEN 2026 PUNTE: 70 TYD: 2 uur Hierdie vraestel bestaan uit 12 bladsye. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 2 Hlayiso/Proef 2026 NSS Proef INSTRUKSIES EN INLIGTING 1. Hierdie vraestel bestaan uit DRIE afdelings: AFDELING A: Leesbegrip (30) AFDELING B: Opsomming (10) AFDELING C: Taalstrukture en -konvensies (30) 2. Beantwoord AL die vrae. 3. Begin ELKE afdeling op ’n NUWE bladsy. 4. Trek ’n streep ná elke afdeling. 5. Nommer die antwoorde korrek volgens die nommeringstelsel wat in hierdie vraestel gebruik is. 6. Laat ’n reël oop ná elke antwoord. 7. Skenk veral baie aandag aan spelling en sinskonstruksie. 8. Voorgestelde tydsindeling: AFDELING A: 50 minute AFDELING B: 30 minute AFDELING C: 40 minute 9. Skryf netjies en leesbaar. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 3 Hlayiso/Proef 2026 NSS Proef AFDELING A: LEESBEGRIP VRAAG 1 Lees en kyk na die tekste hieronder en beantwoord die vrae wat daarna volg. TEKS A: ARTIKEL TWEEDEHANDS IS DIE NUWE NUUT Waar tweedehandse klere eens met skaamte gedra is, is dit vandag ’n trotse leefstylkeuse vir duisende jong Suid-Afrikaners. Maar is die tweedehandse gier werklik so groen soos wat dit lyk? 1 Tien jaar gelede sou Naledi Mokoena dit nooit erken het nie: haar gunstelingbaadjie kom uit ’n swartsak vol klere wat sy vir R20 by ’n straatmark in Johannesburg se middestad gekoop het. “Ek sou eerder koud gekry het as wat my maats moes uitvind,” lag die 22-jarige student. Vandag pronk sy met die baadjie op haar Instagram-blad, waar meer as 15 000 volgelinge haar 5 “tweedekans-uitrustings” bewonder. 2 Naledi is nie alleen nie. Oral in die land skiet tweedehandse klerewinkels, aanlyn markplekke en sogenaamde ruilpartytjies, waar vriende klere met mekaar uitruil, soos paddastoele uit die grond op. Wat vroeër as ’n noodsaak vir armes beskou is, het skielik ’n modeverklaring geword. 10 3 Die rede vir dié ommeswaai is eenvoudig, sê kenners: geld. Met voedselpryse, brandstof en studiegeld wat jaarliks die hoogte inskiet, moet jongmense elke rand twee keer omdraai. ’n Handelsmerkhemp wat nuut R900 kos, kan tweedehands vir ’n breukdeel van die prys aangeskaf word. “Jy kry gehalte vir die prys van gemors,” verduidelik Naledi. 15 4 Maar dis nie net die beursie wat die tweedehandse gier aanvuur nie. Die jonger geslag is meer bewus as enige vorige geslag van die skade wat die modebedryf aan die planeet berokken. Die vervaardiging van klere verbruik reuse hoeveelhede water en energie, en miljoene kledingstukke beland elke jaar op vullishope, waar dit dekades lank lê sonder om te ontbind. Elke kledingstuk 20 wat ’n tweede lewe kry, is een minder op die ashoop. 5 Hierteenoor staan die sogenaamde kitsmode: goedkoop klere wat vinnig vervaardig word om die nuutste neigings na te boots, en wat ewe vinnig weer uit die mode raak. Sommige internasionale aanlynwinkels laai daagliks duisende nuwe items op hul webwerwe. Die boodskap is duidelik: koop, gooi weg, koop 25 weer. 6 Tog is die prentjie nie so rooskleurig soos wat dit met die eerste oogopslag lyk nie. Thabo Nkosi, wat al twintig jaar lank ’n stalletjie by ’n mark in Durban het, kla dat die nuwe gewildheid van tweedehandse klere die pryse opgestoot het. “Vroeër het mense wat swaarkry, by my kom koop. Nou kom die jong mense 30 met hul duur fone, koop die beste stukke op en verkoop dit aanlyn teen drie keer die prys.” Die ironie is skrynend: die mense vir wie tweedehandse klere ’n reddingsboei was, word nou uit die mark gedruk. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 4 Hlayiso/Proef 2026 NSS Proef 7 Kritici wys ook daarop dat die tweedehandse kultuur soms bloot ’n nuwe verskoning vir oorbesteding is. Wanneer ’n mens tien tweedehandse truie koop 35 omdat dit goedkoop is, het jy steeds tien truie te veel. “Volhoubaarheid gaan nie oor wáár jy koop nie, maar oor hoevéél jy koop,” sê Lindiwe Dube, ’n modeontwerper van Kaapstad. 8 Daar is ook ’n donkerder kant aan die wêreldwye handel in gebruikte klere. Ryk lande stuur jaarliks groot hoeveelhede geskenkte klere na Afrika. ’n Groot 40 deel daarvan is van so ’n swak gehalte dat dit nie verkoop kan word nie, en dit beland op vullishope, in riviere en op strande. Só voer die ryk lande hul probleem eenvoudig na die armer wêreld uit. 9 Wat kan jy dan doen? Kenners stel voor dat jy eers jou eie klerekas deurgaan voordat jy enigiets koop – nuut of oud. Werk ’n knoop of ’n soom aan eerder as 45 om ’n kledingstuk weg te gooi, en skenk klere wat jy nie meer dra nie, aan ’n organisasie wat dit direk aan behoeftiges uitdeel. 10 Naledi het haar eie reël: vir elke item wat sy koop, moet een uit haar kas gaan. “Ek wil nie ’n museum van klere hê nie. Ek wil ’n kas hê waarvan ek elke stuk liefhet.” 50 11 Miskien is dit die grootste les van die tweedehandse neiging: dat styl nie gekoop word nie, maar geskep word – en dat die klere wat werklik “in” is, dié is wat langer as een seisoen hou. [Eksaminator se eie teks] TEKS B: VISUELE TEKS RUIL. HERSTEL. HERDRA! Groot Klereruildag – Braamfontein-gemeenskapsaal Saterdag 14 November 2026 | 09:00 – 14:00 1. Bring tot VYF skoon kledingstukke en ontvang VYF ruilkaartjies. 2. GRATIS herstelhoek: ons vrywillige naaldwerkers werk knope, some en ritssluiters vir jou aan. 3. Al die klere wat oorbly, word aan die Huis Ithemba-kinderhuis geskenk. #DraDitWeer Toegang: GRATIS vir leerders en studente met ’n geldige kaart – R20 vir ander besoekers Gee jou klere ’n tweede kans – en jou beursie ’n blaaskans! Aangebied deur die Studente-omgewingsvereniging [Eksaminator se eie teks. Alle name en besonderhede is fiktief.] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 5 Hlayiso/Proef 2026 NSS Proef VRAE: TEKS A 1.1 Verwys na die titel van die artikel. 1.1.1 Benoem die stylfiguur wat in die titel gebruik word. (1) 1.1.2 Verduidelik hoe die titel by die inhoud van die artikel aansluit. (1) 1.2 Verwys na paragraaf 1. 1.2.1 Waarom sou Naledi tien jaar gelede “eerder koud gekry het” (reël 3) as om die baadjie voor haar maats te dra? (1) 1.2.2 Haal EEN woord aan wat bewys dat Naledi se houding teenoor tweedehandse klere intussen verander het. (1) 1.3 Verduidelik die funksionaliteit van die vergelyking “soos paddastoele uit die grond” (reël 9) binne die konteks van paragraaf 2. (1) 1.4 Noem TWEE redes uit paragraaf 3 en 4 waarom jongmense al hoe meer tweedehandse klere koop. (2) 1.5 Wat beteken die uitdrukking “elke rand twee keer omdraai” (reël 13)? (1) 1.6 “Jy kry gehalte vir die prys van gemors” (reël 14). Benoem die retoriese middel wat Naledi hier gebruik EN verduidelik waarom dit haar standpunt effektief oordra. (2) 1.7 Verwys na paragraaf 5. Bespreek hoe die sinsbou van die woorde “koop, gooi weg, koop weer” (reël 25) die skrywer se kritiek op kitsmode versterk. (2) 1.8 Verwys na paragraaf 6. Verduidelik in jou eie woorde waarin die ironie van die situasie lê wat Thabo Nkosi beskryf. (2) 1.9 “Volhoubaarheid gaan nie oor wáár jy koop nie, maar oor hoevéél jy koop” (reël 36). Verduidelik wat Lindiwe Dube hiermee bedoel EN stel jou eie mening oor haar stelling. Motiveer jou antwoord. (2) 1.10 Verwys na paragraaf 8. Die woord “uitvoer” (reël 42) word doelbewus deur die skrywer gekies. Verduidelik die dubbele betekenis van die woord in dié konteks. (2) 1.11 Noem DRIE praktiese wenke uit paragraaf 9 wat lesers kan volg om minder klere te vermors. (3) 1.12 Is paragraaf 11 ’n gepaste slot vir die artikel? Motiveer jou antwoord. (1) VRAE: TEKS B 1.13 Wie is die teikengroep van hierdie advertensie? Gee EEN bewys uit die advertensie vir jou antwoord. (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 6 Hlayiso/Proef 2026 NSS Proef 1.14 Hoe ondersteun die visuele uitbeelding van die klerehanger die boodskap van die advertensie? (1) 1.15 Verwys na die slagspreuk onderaan die advertensie. Verduidelik hoe die slagspreuk TWEE verskillende voordele van die geleentheid uitlig. (2) VRAE: TEKS A EN B 1.16 Watter TWEE van die raadgewings in paragraaf 9 van TEKS A word deur die geleentheid in TEKS B in die praktyk toegepas? (2) 1.17 Sal ’n geleentheid soos dié in TEKS B die probleem wat Thabo Nkosi in paragraaf 6 van TEKS A noem, help oplos? Motiveer jou antwoord. (1) TOTAAL AFDELING A: 30 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 7 Hlayiso/Proef 2026 NSS Proef AFDELING B: OPSOMMING VRAAG 2 Lees die teks hieronder en maak ’n opsomming van die SEWE wenke wat ’n huishouding kan help om minder kos te vermors. LET 1. Jou opsomming moet in jou eie woorde (in volsinne) in ’n paragraaf WEL: aangebied word en mag nie meer as 90 woorde beslaan nie. 2. Jy moet EEN samehangende paragraaf skryf. 3. Dit is nie nodig om vir die opsomming ’n titel te gee nie. 4. Dui die getal woorde aan wat jy vir die opsomming gebruik het. TEKS C GOOI JY GELD SAAM MET JOU KOS WEG? Dit is ’n ongemaklike waarheid: in baie Suid-Afrikaanse huise beland ’n verbasende hoeveelheid eetbare kos in die vullisblik, terwyl talle mense elke aand honger gaan slaap. Elke verlepte blaarslaai en elke stuk muwwe brood is boonop geld wat letterlik weggegooi word. Die oplossing begin lank voordat jy die winkel binnestap. Beplan aan die begin van die week watter maaltye jy gaan berei, en stel ’n inkopielys op wat net die bestanddele bevat wat jy werklik nodig het. Dit klink dalk na ’n moeite, maar dit spaar later tyd én geld. Doen ook nooit inkopies wanneer jy honger is nie – ’n leë maag laat jou trollie vinniger vol word as wat jou beursie kan byhou. Baie mense gooi kos weg bloot omdat hulle die etikette verkeerd lees. ’n “Beste voor”-datum dui op gehalte en nie op veiligheid nie; die kos is ná dié datum dikwels nog heeltemal eetbaar. ’n “Gebruik voor”-datum moet egter streng gerespekteer word. Wanneer jy by die huis kom, pak die nuwe aankope agter in die yskas of kas, en skuif die ouer produkte na voor sodat dit eerste gebruik word. Supermarkte doen dit al jare lank met groot sukses. Jou vrieskas is jou beste vriend. Brood, ryp piesangs, gekookte rys en selfs gerasperde kaas kan gevries word voordat dit bederf. Oorskietkos hoef ook nie vervelig te wees nie: gister se groente kan vandag se sop of omelet word, en ou brood maak heerlike broodpoeding. Laastens: nie alles kan geëet word nie. Groente- en vrugteskille, eierdoppe en koffiemoer kan in ’n komposhoop in die tuin verander word in voedsame grond vir jou groentetuin. Klein veranderinge in jou kombuis kan ’n groot verskil maak – vir jou sak én vir die planeet. [Eksaminator se eie teks] TOTAAL AFDELING B: 10 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 8 Hlayiso/Proef 2026 NSS Proef AFDELING C: TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES VRAAG 3: ADVERTENSIE Bestudeer die advertensie (TEKS D) en beantwoord die vrae wat volg. TEKS D A Sterrestof-gastehuis, Sutherland 1 Moeg vir stadsligte wat jou naghemel steel? 2 Kom kyk hoe die Melkweg oor die Karoo uitspoel! 3 Sutherland – een van die koudste dorpe in die land, maar met die helderste sterre wat jy nog ooit gesien het. 4 Ons wintervakansiepakket sluit in: 5 • 2 nagte in ’n gesellige kliphuisie met ’n kaggel 6 • ’n Begeleide sterrekyktoer met ons eie teleskope 7 • Warm sop en roosterkoek onder die sterre 8 Bespreek voor 31 Mei 2026 en kry ’n STERKE 20%-afslag! 9 Want sommige dinge sien jy net in die donker. Skandeer die kode om te bespreek B [Eksaminator se eie teks. Die gastehuis is fiktief.] VRAE: TEKS D 3.1 Verwys na reël 1. Benoem die stylfiguur in “stadsligte wat jou naghemel steel” EN verduidelik hoe dit die leser se aandag op die probleem van ligbesoedeling vestig. (2) 3.2 Watter tipe sin word in reël 2 gebruik, en waarom is dit funksioneel in ’n advertensie? (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 9 Hlayiso/Proef 2026 NSS Proef 3.3 Kies die korrekte antwoord. Skryf slegs die vraagnommer (3.3) en die letter (A–D) neer, bv. 3.3 E. Watter klankverskynsel vind plaas indien “Melkweg” (reël 2) as “Mellekweg” uitgespreek word? A Assimilasie B Svarabhakti (klinkerinvoeging) (1) C Vokaalreduksie D Nasalering 3.4 Wat is die funksie van die aandagstreep in reël 3? (1) 3.5 Die adverteerder noem in reël 3 iets wat moontlik negatief kan wees. Verduidelik hoe hy dit tog in sy guns gebruik. (1) 3.6 Verwys na reël 8. Verduidelik waarom die woord “STERKE” ’n doeltreffende woordspeling in hierdie advertensie is. (2) 3.7 Verwys na reël 9. Bespreek die dubbelsinnigheid van hierdie slotreël EN sê of dit ’n geslaagde slot vir die advertensie is. (2) [10] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 10 Hlayiso/Proef 2026 NSS Proef VRAAG 4: STROKIESPRENT Bestudeer die strokiesprent (TEKS E) en beantwoord die vrae wat volg. TEKS E RAAMPIE 1 Vandag leer ek jou RAAMPIE 2 RAAMPIE 3 bestuur soos ’n Skerm? Hierdie Die koppelaar, kind! Waar is die regte kampioen! bakkie is ouer Die KOPPELAAR!! Oupa, my maats skerm, Oupa? as jou ma! sê ek moet eers ! HORT! HORT ’n toep aflaai … RAAMPIE 4 RAAMPIE 5 RAAMPIE 6 Oupa, ek dink Moenie moed opgee nie, my kind. die bakkie het Ek het ook sewe keer gedop Oupa? … OUPA! my klaar gedop. voordat ek my lisensie gekry het. Nou wie leer vir wie? Zzz … [Eksaminator se eie strokiesprent] Beskrywing van die prente: In RAAMPIE 1 staan Oupa (met ’n hoed) en Lerato (met ’n selfoon in die hand) langs ’n ou bakkie. RAAMPIE 2 wys die paneelbord van die bakkie met ou, ronde meters en knoppies – daar is geen skerm nie. In RAAMPIE 3 ruk die bakkie vorentoe (bewegingslyne). In RAAMPIE 4 staan die bakkie stil en rook trek by die enjinkap uit. In RAAMPIE 5 sit Oupa sy hand op Lerato se skouer. In RAAMPIE 6 ry die bakkie glad met Lerato agter die stuur, terwyl Oupa agter haar in die bakkie slaap. VRAE: TEKS E 4.1 Watter visuele bewys is daar in RAAMPIE 2 dat die bakkie oud is? (1) 4.2 Verwys na RAAMPIE 3. Noem TWEE tegnieke (een visueel en een taalkundig) wat die tekenaar gebruik om die bakkie se beweging uit te beeld. (2) 4.3 Waarom word die woord “KOPPELAAR” in RAAMPIE 3 in hoofletters geskryf? (1) 4.4 Verduidelik die humor in Lerato se woorde in RAAMPIE 4. (1) 4.5 Skryf Oupa se eerste sin in RAAMPIE 5 in die indirekte rede. Begin só: Oupa het vir Lerato gesê … (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 11 Hlayiso/Proef 2026 NSS Proef 4.6 “Hierdie bakkie is ouer as jou ma!” (RAAMPIE 2) Skryf die sin oor deur die byvoeglike naamwoord in die oortreffende trap te gebruik. Maak die nodige veranderinge. (1) 4.7 Watter karaktereienskap van Oupa blyk uit sy optrede in RAAMPIE 5? Motiveer jou antwoord. (1) 4.8 Verwys na RAAMPIE 6. Verduidelik hoe die laaste raampie ’n rolomkering tussen Oupa en Lerato uitbeeld. (2) [10] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 12 Hlayiso/Proef 2026 NSS Proef VRAAG 5: ARTIKEL Bestudeer die artikel (TEKS F) hieronder en beantwoord die vrae wat volg. TEKS F ROOIBOS: SUID-AFRIKA SE ROOI GOUD 1 Rooibos groei natuurlik nêrens anders ter wêreld nie as in die Sederberg-omgewing van die Wes-Kaap. Eeue lank al pluk die (5.1) Khoi en San-gemeenskappe die fyn naaldagtige blaartjies van dié struik om ’n geurige drankie te maak. 2 Vandag word rooibos regoor die wêreld gedrink. (5.2) Boere oes die rooibos in 5 die somermaande. Rooibos bevat geen kafeïen nie, (5.3) (dus/dog) kan kinders dit ook drink. Vir baie gesinne in die Sederberg is rooibos (5.4) hul brood en botter. 3 Klimaatverandering hou egter ’n ernstige bedreiging vir die bedryf in (5.5): warmer en droër somers maak dit al hoe moeiliker vir die jong plantjies om 10 te oorleef. (5.6) Die boere is bekommerd. Die reënval het die afgelope jare afgeneem. (5.7) ’n Boer van Clanwilliam sê dat hy nie weet of sy kinders eendag nog rooibos sal kan plant nie. 4 Navorsers werk nou saam met boere om plantjies te ontwikkel wat droogte beter kan weerstaan. Want ’n wêreld sonder ’n koppie rooibos is vir baie 15 Suid-Afrikaners eenvoudig (5.8) ondenkbaar. [Eksaminator se eie teks] 5.1 Skryf die woorde “Khoi en San-gemeenskappe” korrek oor deur die nodige leesteken in te voeg. (1) 5.2 Skryf die sin in die lydende vorm oor: Boere oes die rooibos in die somermaande. (1) 5.3 Kies die korrekte voegwoord tussen hakies. Skryf slegs die woord neer. Rooibos bevat geen kafeïen nie, (dus/dog) kan kinders dit ook drink. (1) 5.4 Verduidelik die betekenis van die idioom “hul brood en botter” (paragraaf 2). (1) 5.5 Wat is die funksie van die dubbelpunt in die eerste sin van paragraaf 3? (1) 5.6 Verbind die TWEE sinne by (5.6) met die voegwoord omdat. (1) 5.7 Skryf die sin in die direkte rede oor: ’n Boer van Clanwilliam sê dat hy nie weet of sy kinders eendag nog rooibos sal kan plant nie. (2) 5.8 Gee die antoniem van “ondenkbaar” deur die voorvoegsel te verwyder, en gebruik die nuwe woord in ’n sin van jou eie. (1) 5.9 Gee die verkleinwoord van “struik” (paragraaf 1). (1) [10] TOTAAL AFDELING C: 30 GROOTTOTAAL: 70 Kopiereg voorbehou