Afrikaans HL Grade 12 Paper 3 NSC November Mock 2026 Memo

hlayiso mock exams Oefenreeks: Graad 12 NSS-voorbereiding WWW.HLAYISO.COM NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 12 AFRIKAANS HUISTAAL V3 PROEFEKSAMEN 2026 NASIENRIGLYNE PUNTE: 100 Hierdie nasienriglyne bestaan uit 8 bladsye. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V3 2 Hlayiso/Proef 2026 NSS – Nasienriglyne ALGEMENE ASSESSERINGSRIGLYNE Gebruik die volgende simbole by die nasien van skryfwerk ter wille van eenvoud en eenvormigheid: VERDUIDELIKING SIMBOOL BESKRYWING Woordorde ( )↷ Hakies en pyltjie Woord(e) weggelaat ^ Weglaatteken Taalfoute (ook spelfoute) Dubbelstreep onder die taalfout Paragraafindeling [ Begin van ’n nuwe paragraaf Woord(keuse)foute x Trek ’n x bo die verkeerde woord Erkenning van ✓ Regmerkie bo goeie taalgebruik, idees of taaljuweeltjies uitdrukkings Onduidelik/onverstaanbaar ≀ Kronkelstreep in die kantlyn Punktuasie ◦ Omkring die fout AFDELING A: OPSTEL AFDELING A word volgens die rubriek uit 50 geassesseer. Die kandidaat mag slegs oor EEN onderwerp of prent skryf. Hy/Sy mag enige soort opstel skryf wat pas by sy/haar interpretasie van die onderwerp. Slegs die finale poging word nagesien. Indien dit onduidelik is wat die finale poging is, word die eerste opstel nagesien. Dui aan die einde van die opstel die punte soos volg aan: Inhoud en beplanning: I = 22 Taal, styl en redigering: T = 10 Struktuur: S=4 Totaal (onder die opstel, regs): 36 Dra die punt uit 50 oor na die begin van die opstel (by die beplanning). VRAAG 1 Riglyne: Assesseer die opstel sonder vooroordeel, vanuit die kandidaat se oogpunt en volgens sy/haar interpretasie. Die moontlikhede hieronder is nie bindend nie. 1.1 Die laaste dag van my kinderjare Waarskynlik ’n verhalende of bespiegelende opstel oor die oomblik waarop die kandidaat besef het dat hy/sy nie meer ’n kind is nie (bv. die dood van ’n geliefde, verantwoordelikheid vir broers en susters, ’n skeiding, die eerste werk, die laaste skooldag). Dit kan ook beskrywend wees (die dag, die plek, die gevoel). Die oorgang van kind na volwassene moet duidelik uitgebeeld word; die kandidaat moet nie bloot ’n “gewone” dag beskryf nie. [50] 1.2 “Nie alles wat blink, is goud nie.” Die idioom (skyn bedrieg) kan verhalend hanteer word (bv. ’n “perfekte” vriend, ’n bedrogspul op sosiale media, ’n beroemde persoon se ware lewe, ’n werkaanbod wat te goed was om waar te wees) of beredeneerd/bespiegelend (materialisme, beroemdheid, eerste indrukke). Die betekenis van die idioom moet duidelik na vore kom. [50] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V3 3 Hlayiso/Proef 2026 NSS – Nasienriglyne 1.3 Kunsmatige intelligensie: ons slimste uitvinding of ons grootste fout? Leen hom tot ’n beredeneerde opstel (voordele: mediese vooruitgang, onderwys, doeltreffendheid; nadele: werkverlies, skynnuus/diepvervalsings, plagiaat, privaatheid) met ’n gemotiveerde gevolgtrekking, of ’n argumenterende opstel wat een kant kies. ’n Bespiegelende opstel oor die toekoms is ook gepas. Die vraag in die titel moet beantwoord word. [50] 1.4 Die brief wat ek nooit gepos het nie Die opstel kan verhalend wees (die omstandighede rondom die brief: ’n verskoning, ’n liefdesverklaring, afskeid van ’n oorlede persoon, woede teenoor ’n ouer) of as ’n bespiegelende teks oor onuitgesproke woorde en spyt aangebied word. Die kandidaat mag die brief (of dele daarvan) in die opstel insluit, maar die teks moet steeds ’n opstel wees en nie net ’n brief nie. Die rede waarom die brief nooit gepos is nie, behoort duidelik te wees. [50] 1.5 Suid-Afrika se jeug het nie ’n toekoms nie – of het ons? Geskik vir ’n argumenterende of beredeneerde opstel. Negatief: werkloosheid, misdaad, armoede, emigrasie, gebrekkige dienslewering. Positief: entrepreneurskap, tegnologie, jong rolmodelle, beurse, veerkragtigheid. Die retoriese “of het ons?” nooi ’n persoonlike, hoopvolle slot, maar die kandidaat mag enige standpunt inneem mits dit oortuigend gemotiveer word. [50] 1.6 Prent: ’n gebreekte brug oor ’n diep kloof; twee mense aan weerskante wys na mekaar Moontlike interpretasies: verbroke verhoudings (vriende, gesin, geliefdes), kommunikasieprobleme, verdeeldheid in die samelewing (ras, klas, generasies), versoening, die gaping tussen droom en werklikheid, hindernisse wat oorkom moet word. Enige opstelsoort is aanvaarbaar mits die kandidaat duidelik op die prent reageer en sy/haar eie titel gee. [50] 1.7 Prent: ’n gesin om ’n etenstafel met een leë stoel Moontlike interpretasies: verlies en rou (die dood van ’n gesinslid), ’n ouer wat ver werk, ’n broer/suster wat weggeloop of geëmigreer het, egskeiding, iemand in die tronk of hospitaal, afwagting op iemand se tuiskoms, eensaamheid te midde van ander. Beskrywende, verhalende en bespiegelende opstelle is gepas; die leë stoel moet sentraal staan. [50] 1.8 Prent: ’n kind onder aan ’n lang trap wat na ’n deur in die wolke lei Moontlike interpretasies: drome en ambisies, die toekoms ná skool, die lang pad na sukses, uitdagings stap vir stap, die onbekende, geloof/die hiernamaals, verbeelding en kinderlike verwondering. Bespiegelende en verhalende opstelle sal waarskynlik oorheers; ’n beskrywende opstel oor ’n droom is ook aanvaarbaar. [50] TOTAAL AFDELING A: 50 SOORTE OPSTELLE (KORT RIGLYN) • Verhalend: ’n Boeiende storie met ’n duidelike storielyn, oortuigende karakters en agtergrond/atmosfeer, ’n treffende inleiding en ’n bevredigende/verrassende slot; gewoonlik in die verlede tyd. • Beskrywend: Die onderwerp word so lewendig beskryf dat die leser dit kan beleef; waarnemings met al vyf sintuie, oorspronklike beeldspraak, stemming en atmosfeer. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V3 4 Hlayiso/Proef 2026 NSS – Nasienriglyne • Beredeneerd: Objektief; albei kante van die saak word gebalanseerd bespreek en die slot gee ’n gemotiveerde gevolgtrekking. • Argumenterend: Subjektief; die skrywer neem ’n duidelike standpunt in en verdedig dit enduit met ’n reeks oortuigende argumente en retoriese middele. • Bespiegelend: Die skrywer dink oor ’n idee, droom of lewenswaarheid na en weeg moontlikhede op; persoonlik van aard; ’n gevolgtrekking is nie noodsaaklik nie. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V3 5 Hlayiso/Proef 2026 NSS – Nasienriglyne AFDELING B: LANGER TRANSAKSIONELE TEKSTE AFDELING B word volgens die rubriek uit 25 geassesseer. Slegs TWEE tekste word nagesien. Indien dit onduidelik is wat die finale poging is, word die eerste twee tekste nagesien. Dui aan die einde van elke teks die punte soos volg aan: Inhoud, beplanning en formaat: I = 10 Taal, styl en redigering: T=6 Totaal (onder die teks, regs): 16 VRAAG 2 2.1 FORMELE BRIEF: BRIEF AAN DIE PERS Die brief reageer op die artikel (verwys na die opskrif/datum), weerlê die bewering dat matrieks lui is, noem uitdagings (werkslas, finansiële druk, onveiligheid, gebrek aan hulpbronne, beurtkrag, sosiale druk) EN gee konkrete voorbeelde van hardwerkende jong mense (deeltydse werk, gemeenskapsdiens, uitstaande prestasies). • Skrywer se adres en datum; ontvanger: Die Redakteur, naam en adres van die koerant. • Formele aanhef (Geagte Redakteur / Meneer/Mevrou); betreflyn, bv. Reaksie op artikel: “Matrieks van vandag is lui”. • Formele, beleefde maar oortuigende toon; logiese paragrawe; slot. • Afsluiting: Die uwe, handtekening en naam (skuilnaam aanvaarbaar). [25] 2.2 INFORMELE BRIEF: VRIENDSKAPLIKE BRIEF Die brief moet TWEE aspekte dek: (1) persoonlike ervarings en lesse uit die matriekjaar (stres, tydsbestuur, foute, hoogtepunte) EN (2) praktiese raad (studierooster, vorige vraestelle oefen, slaap, gesonde balans, hulp vra, nie uitstel nie). • Skrywer se adres (regs bo) en datum daaronder, bv. 19 Oktober 2026. • Informele aanhef, bv. Liewe Neef Sipho, en ’n informele afsluiting, bv. Jou ouboet, Johan. • Hartlike, bemoedigende en persoonlike toon; inleiding, liggaam en slot. [25] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V3 6 Hlayiso/Proef 2026 NSS – Nasienriglyne 2.3 TOESPRAAK Die kandidaat spreek die gehoor gepas aan (Meneer die Hoof, geagte personeel, ouers en mede-matrikulante) en (1) kyk terug op die skoolloopbaan (herinneringe, prestasies, moeilike tye), (2) bedank onderwysers, ouers en ondersteuningspersoneel EN (3) moedig die matrieks aan vir die eksamen en die toekoms. • Treffende inleiding; direkte aanspreek (ons, julle); emosionele maar gepaste toon. • Retoriese middele: retoriese vrae, herhaling, drieslag, aanhalings, persoonlike anekdote. • Sterk slot; dank die gehoor. [25] 2.4 ONDERHOUD Die onderhoud dek: (1) hoe die persoon sukses behaal het, (2) struikelblokke (armoede, beserings, verwerping) EN (3) raad vir jong mense. Die vrae moet logies op mekaar volg en die antwoorde moet op die vrae reageer. • Kort inleiding/agtergrond (wie, waar, wanneer) is gepas. • Name/voorletters van die onderhoudvoerder en die persoon aan die linkerkant, gevolg deur ’n dubbelpunt; geen aanhalingstekens nie. • Beleefde, natuurlike register; afsluiting met ’n bedanking. [25] 2.5 KOERANTBERIG Die berig beantwoord die vrae wie, wat, waar, wanneer, waarom en hoe: die leerders, die omskepping van die grond, die skenking aan behoeftige gesinne, die impak op die gemeenskap. • Pakkende opskrif; byreël (naam van die verslaggewer) en eventueel plek/datum. • Die belangrikste inligting in die eerste paragraaf; kort paragrawe; derde persoon. • Objektiewe, saaklike toon; aanhalings van betrokkenes (bv. die hoof of ’n leerder) verhoog die geloofwaardigheid. [25] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V3 7 Hlayiso/Proef 2026 NSS – Nasienriglyne 2.6 FORMELE VERSLAG Die verslag ondersoek die oorsake van laatkommery (vervoerprobleme, huishoudelike pligte, laat nagte op selfone, onveilige roetes, verkeer) en maak praktiese aanbevelings (strenger reëls, ontbytprogram, ouerbetrokkenheid, veilige looproetes, aansporings). • Opskrif/titel; aan wie, van wie, datum en onderwerp. • Opskrifte soos Opdrag, Metode/Prosedure, Bevindinge, Gevolgtrekking, Aanbevelings; nommering of kolpunte is aanvaarbaar. • Formele, objektiewe en saaklike toon; ondertekening deur die skrywer. [25] TOTAAL AFDELING B: 50 GROOTTOTAAL: 100 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V3 8 Hlayiso/Proef 2026 NSS – Nasienriglyne ASSESSERINGSRUBRIEK VIR DIE OPSTEL – HUISTAAL [50 PUNTE] Kriteria Uitsonderlik Knap Gemiddeld Elementêr Onvoldoende INHOUD EN Hoë 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6 BEPLANNING vlak Respons Respons baie Respons Wisselvallige Respons heeltemal (30) uitsonderlik/treffend goed; idees bevredigend; idees samehang; idees irrelevant; idees Respons en en bo verwagting; relevant, redelik onduidelik, nie deurmekaar; geen idees; idees intelligent en interessant en samehangend en oorspronklik nie; organisasie nie organisering volwasse; volwasse; oortuigend; min bewys van van idees; uitsonderlike organisasie baie redelike organisasie bewustheid organisasie en goed en organisasie van doel, samehang samehangend gehoor en (inleiding, liggaam, konteks slot) Lae 25–27 19–21 13–15 7–9 0–3 vlak Respons Respons goed; Respons Respons grootliks Geen poging om by uitmuntend, maar idees relevant en bevredigend, maar irrelevant; idees los die onderwerp te sommige treffende interessant; verval soms in en verwarrend; hou nie; eienskappe organisasie goed onduidelikheid; ’n skaars bewys van deurmekaar en ontbreek; knap en samehangend mate van organisasie sonder fokus organisasie en organisasie samehang TAAL, STYL Hoë 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3 EN vlak Toon, register, styl Baie gepaste toon Gepaste toon en Toon en Taal REDIGERING en woordeskat en woordeskat; woordeskat; taal woordeskat minder onverstaanbaar; (15) hoogs gepas; taalgebruik dra betekenis gepas; baie woordeskat so Toon, register, taalgebruik effektief; voldoende oor basiese taalgebruik beperk dat dit nie styl, indrukwekkend; grammatika en sin maak nie woordkeuse, grammatika en spelling grootliks grammatika, spelling feitlik foutvry spelling en foutvry punktuasie Lae 13 10 7 4 vlak Taalgebruik Taalgebruik Voldoende Taalgebruik uitstekend en toepaslik en oor die taalgebruik, maar onvoldoende; retories effektief; algemeen effektief; teenstrydighede; weinig feitlik foutvry enkele foute beperkte retoriese sinsverskeidenheid; middele woordeskat baie beperk STRUKTUUR 5 4 3 2 0–1 (5) Uitstekende Logiese Relevante detail Sommige punte Noodsaaklike Paragraaf- ontwikkeling van ontwikkeling van ontwikkel; sinne en geldig; sinne en punte ontbreek; ontwikkeling en die onderwerp; detail; paragrawe goed paragrawe foutief; sinne en sinskonstruksie uitsonderlike detail; samehangend; gekonstrueer; opstel maak nog paragrawe foutief; sinne en sinne en opstel maak sin effens sin opstel maak nie sin paragrawe paragrawe logies nie uitsonderlik en gevarieerd gekonstrueer LET WEL: Die kriteria vir Inhoud en Taal is in elke vlak in ’n hoë en ’n lae subkategorie verdeel. Struktuur word nie in hoë en lae vlakke verdeel nie. ’n Opstel wat aansienlik korter as die vereiste lengte is, word nie hoër as “Gemiddeld” vir struktuur geplaas nie. ASSESSERINGSRUBRIEK VIR TRANSAKSIONELE TEKSTE – HUISTAAL [25 PUNTE] Kriteria Uitsonderlik Knap Gemiddeld Elementêr Onvoldoende INHOUD, 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3 BEPLANNING EN Respons Respons baie goed; Respons Basiese respons; Geen kennis van FORMAAT (15) uitsonderlik; goeie kennis van voldoende; geringe kennis van die kenmerke nie; Respons en idees; grondige kennis van die kenmerke; geen voldoende kennis die kenmerke; betekenis organisering; doel, die kenmerke van afwykings nie; van die kenmerke; afwykings; min onduidelik; geen gehoor, kenmerke/ die teks; behou samehangend; enkele afwykings; detail; formaat samehang nie; konvensies en fokus; idees formaat gepas met redelike samehang; vaagweg toegepas formaat nie konteks uitgebrei met onbeduidende foute formaat oorwegend toegepas nie ondersteunende gepas detail; gepaste en akkurate formaat TAAL, STYL EN 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2 REDIGERING (10) Toon, register en Baie geskik vir doel Geskik vir doel en Minder geskik; Stem nie ooreen Toon, register, styl, woordeskat hoogs en gehoor; gehoor; enkele grammatika met doel en gehoor woordkeuse, geskik; grammatika grammatika oor die grammatikafoute onakkuraat met nie; besaai met grammatika, akkuraat; feitlik algemeen korrek; wat nie betekenis etlike foute; basiese foute; betekenis punktuasie en foutloos baie goeie belemmer nie woordeskat; ernstig belemmer spelling woordeskat betekenis belemmer Kopiereg voorbehou