Downloaded from hlayiso.com
ISATIFIKETI
SEBANGA LESHUMI
IBANGA 12
MSINTSI 2020
ISIFUNDO SEZEMBALI P1
ISKHOKELO SOKUNIKA AMANQAKU
AMANQAKU: 100
Esi sikhokelo sonikomanqaku sinamaphepha 24.
Skip to contentAll 2021 papers 



_hlayiso.com_--9b4b0c56-0d1c-480b-8ab5-b260d75b5222/v1-68278b92259dd5d25a89/card.webp)

View all





History Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2021 Memo (isiXhosa)
Grade 12 History Paper 1 memorandum from the Eastern Cape Mock Exam 2021 (isiXhosa), 24 pages. Read online or download the free PDF.
History · Grade 12 · Eastern Cape Mock Exam · 2021 · isixhosa. Memorandum, 24 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- History
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isixhosa
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2021
- Exam period
- Eastern Cape Mock Exam
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 24
- File size
- 545.7 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 24
This exam
Eastern Cape Mock Exam 2021
- Paper 1Question paper · EngQuestion paper · AfrQuestion paperQuestion paper · SesothoAddendum · EngAddendum · Eng (2)Addendum · AfrAddendumAddendum · SesothoMemo · EngMemo · Eng (2)Memo · AfrMemo · isiXhosa
- Paper 2Question paper · EngQuestion paper · Eng (2)Question paper · AfrQuestion paper · SesothoAddendum · EngAddendum · Eng (2)Addendum · AfrAddendum · SesothoMemo · EngMemo · AfrErrata
Questions in this paper
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
2 HISTORY P1 (EC/SEPTEMBER 2021)
1. IMIBUZO NGEZICATSHULWA (IISOSI)
1.1 Kusetyenziswe la manqanaba engqiqo alandelayo ukwenza imibuzo
engezicatshulwa:
AMANQANABA ULINGANISELO
IZAKHONO KWEZEMBALI
ENGQIQO LWEMIBUZO
Ukucaphula ubungqina kwiisosi.
Ukuchonga nokulungelelanisa
iinkcukacha ezifanelekileyo 30%
INQANABA 1
ezifumaneka kwiisosi. (14)
Ukunika iinkcaza zeekhonsepthi /
isigama sezembali.
Ukutolika ubungqina obufumaneka
kwiisosi.
Ukuchaza iinkcukacha eziqokelelwe 40%
INQANABA 2
kwiisosi. (20)
Uphicotho lobungqina obufumaneka
kwiisosi.
Ukutolika nokuvavanya ubungqina
obufumaneka kwiisosi.
Ukuphicotha iisosi ukufumanisa
ukubaluleka, ukuthembeka, ukuba 30%
INQANABA 3
necala nokulabalaba kwazo. (16)
Ukuthelekisa nokwahlula iintsingiselo
nezimvo ezivakaliswa kwiisosi ze wenze
izigqibo ezizimeleyo ngesosi leyo.
1.2 Ezi nkcukacha zingezantis zibonisa indlela evavanywa ngayo imibuzo
engezicatshulwa:
Xa kunikwa amanqaku kwimibuzo engezicatshulwa makunikwe inqaku ngalo
naluphi na uluvo olungolunye olufanelekileyo, iingxoxo, ubungqina okanye
imizekelo enikiweyo.
Xa kunikwa amanqaku makugxininiswe ekubeni ingaba umbuzo uphendulwe
ngendlela obufunwa ngayo kusini na.
Okufunwa ngumbuzo (izakhono ekufuneka zibonisiwe) nenqanaba lombuzo
ziboniswe kekeleyo kwisikhokelo sonikomanqaku.
Xa uvavanya umbuzo ovulelekileyo osekelwe kwisicatshulwa, abafundi
mabanikwe amanqaku ngayo nayiphi na impendulo efanelekileyo.
Abafundi kulindeleke babe noluvo kwimpendulo yombuzo ukuze bafumane
nawaphi na amanqaku.
1.3 Imigaqo yonikomanqaku kwiimpendulo zemizo engezicatshulwa
Sebenzisa umkorekisho () ngempendulo nganye echanekileyo
Nika ingqwalasela iskimu sonikomanqaku e.g. (2 x 2) esithetha ukuba
kufuneka iimpendulo ezimbini ze impendulo nganye inikwe amanqaku
amabini ( ); (1 x 2) uthetha ukuba kufuneka impendulo enye enikwa
amanqaku amabini ()
Ukuba umbuzo unamanqaku 4 kubonise oko ngokwenza imikorekisho 4
()
Ukufotokopa eli phepha akuvumelekanga Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBER 2021) HISTORY P1 3
Imibuzo eyimihlathi
Imihlathi mayihlolwe ngokuthi uqwalaselwe wonke umhlathi
(ngokuzeleyo). Makuthathelwe ingqalelo umxholo kwakunye nendlela
obunjwe ngayo umhlathi xa kunikwa amanqaku. Makuthathelwe ingqalelo
la manqanaba alandelayo xa kuhlolwa iimpendulo zombuzo ongumhlathi:
Funda umhlathi ze ubeke ibhulethi ( . ) kwipoyinti nganye apho athe
umfundi wanika ubungqina obufanelekileyo ukuphendula umbuzo.
Phinda uwufunde umhlathi ukuqinisekisa ubungakanani bobungqina
obufanelekileyo obunikwe ngumfundi ukubhala umhlathi.
Ekupheleni komhlathi bonisa imikorekisho (√) ayifumeneyo umviwa
ngomhlathi lowo; kwakunye nenqanaba (1, 2 okanye 3) njengoko
kubonisiwe kwisikhokelo sonikomanqaku ze uphawule ngokungephi
(ikhomenti) e.g.
___________ ˖ __________________________ ˖ _________________
_________________ ˖ __________________________ ˖ ___________
√√√√ Inqanba 2
Ikakhulu sebenzisa ubungqina obufanelekileyo ukubhala umhlathi ongephi
Bala yonke imikorekisho yempendulo yombuzo ongesicatshulwa ze
amanqaku uwabhale ezantsi kwimajini esekunene, e.g.
32
50
Qinisekisa ukuba amanqaku ewonke abhaleke ngokuchanekileyo
ngaphambili kwikhava yephepha leempendulo.
2. IMIBUZO EMIDE
2.1 Imibuzo emide ifunisa ukuba umviwa enze oku:
Abenako ukwenza isakhelo (istraktsha) sengxoxo yakhe ngendlela
elandelekayo. Kufuneka achonge, alungelelanise ze adibanise
iinkcukacha ezifanelekileyo ukuyondelelanisa ingxoxo yakhe okanye
ukwenza ingxoxo evakalayo kwimpendulo yakhe. Kubalulekile ukuba
umbuzo omde ube nentshayelelo, isiqu esilungelelaniswe
ngokufanelekileyo nesomelezwe ngobungqina ze ube nesiphelo.
2.2 Unikomanqaku kwimibuzo emide
Abanikimanqaku mabaqonde ukuba ingxam yeempendulo ikhokelwa
koko kukwiincwadi zokufundisa (tekstibhuku) ezisetyenziswayo kwiziko
elo.
Abaviwa basenokuba nentshayelelo okanye nesiphelo esifanelekileyo
esahlukileyo kunezo zikwisikhokelo sonikomanqaku kwimibuzo emide.
Xa kuvavanywa imibuzo emide evulelekileyo, abafundi mabanikwe
amanqaku afanelekileyo ngayo nayiphi na impendelu engenye
efanelekileyo.
Ukufotokopa eli phepha akuvumelekanga Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
4 HISTORY P1 (EC/SEPTEMBER 2021)
2.3 Uvavanyo lwemibuzo emide ngokubanzi
Imibuzo emide ihlolwa ngokupheleleyo (globhali). Oku kufunisa ukuba
utishala anike amanqaku ngokudibeneyo kwimpendulo iphelele, anganiki
ngokwamamacandelo ohlukileyo empendulo. Le ndlela ikhuthaza umfundi
ukuba anike uluvo lwakhe esebenzisa ubungqina obufanelekileyo
ukuxhasa ingxoxo yakhe. Akukho sidingo sokuba umfundi ankqaye
ukufumana amanqaku aphezulu. Le ndlela inqanda abafundi ekubeni
balungiselele iimpendulo eziqingqiweyo ze bazinike zinjengoko bezinikiwe
bengakhange bathathele ingqalelo okufunwa ngumbuzo. Ukunika
amanqaku ngokudibeneyo kwimibuzo emide kuthathela ingqalelo uluvo
lomfundi ngokusekelwe kubungqina. Ukunika amanqaku ngokudibeneyo,
ngokungafaniyo nonikomanqaku olusekelwe kumxholo, akunazohlwayo
kwiziphene zolwimi njengoko kugxilwe koku kulandelayo:
Ukwakhiwa kwengxoxo
Ukuchongwa kobungqina ngobunono ukuxhasa iingxoxo
Ukutolikwa kombuzo ngumfundi.
2.4 Imigaqo yokuhlolwa kwemibuzo emide
2.4.1 Hlala unesishwankathelo engqondweni xa uhlola umbuzo omde.
2.4.2 Xa ufunda impendulo yombuzo omde kufuneka kwenziwe
imikorekisho ngentshayelelo efanelekileyo (oku kuboniswe
ngebhulethi kwisikhokelo sonikomanqaku/ imemorandamu),
ngepoyinti nganye engundoqo enikwe ngokufanelekileyo (nako oku
kuboniswe ngebhulethi kwisikhokelo sonikomanqaku/
imemorandamu) nangesiphelo esifanelekileyo (oku koboniswe
ngebhulethu kwisikhokelo sonikomanqaku/ imemorandamu) e.g.
impendulo eneepoyinti ezingundoqo ezi5 kuza kunikwa
imikorekisho 7.
2.4.3 Gcina engqondweni isakhelo sePEEL xa uhlola impendulo ende.
Ipoyinti (Point): Umviwa wenza intshayelelo yempendulo
P
ngokwenza elona nqaku liyintloko ngengxoxo yakhe.
Inkcazelo (Explanation): Umviwa unika inkcazelo ezeleyo
E malunga nokuba inqaku eliyintloko lingantoni kwanokuba
lingqamana njani nombuzo (ingxam yengxoxo).
Umzekelo (Example): Umviwa kumele aphendule umbuzo
ngokuchonga umxholo ohambelana nengxam yengxoxo
E
yakhe. Kufuneka anike imizekelo ukuxhasa ingxam yengxoxo
yakhe.
Uthungelwano (Link): Umviwa kumele aqinisekise ukuba
L uhlala kwingxam yengxoxo yakhe kuyo yonke impendulo
yakhe kwaye ayibhale ngokulandelekayo.
Ukufotokopa eli phepha akuvumelekanga Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBER 2021) HISTORY P1 5
2.4.4 Makusetyenziswe le miqondiso (iisimboli) ilandelayo xa
kuvavanywa impendulo ende:
• Intshayelelo, iinkalo ezingundoqo nesiphelo ezinganikwanga
ngendlela
^
• Inkcazelo engechananga _________________
• Inkcazelo engahambelaniyo |
|
|
• Uphindaphindo R
• Uphicotho A√
• Utoliko I√
• Ingxam yengxoxo LOA
2.5 I-matrix
2.5.1 Ukusetyenziswa kwe-matrix xa kunikwa amanqaku kwiimpendulo
ende.
Xa kunikwa amanqaku kwimpendulo ende kufuneka kusetyenziswe
indlela eboniswe kwi-matrix. Xa kuhlolwa impendulo ende
makuthathelwe ingqalelo umxholo nendlela ebekwe ngayo
impendulo. Makunikwe inqaku apho kudibana khona umxholo
nendlela ebekwe ngayo impendulo ngokusekelwe kumanqanaba
asixhenkxe.
(a) Ukufundwa okokuqala kwempendulo ende kukufumanisa
iinkalo ezivelelweyo kwanokunika inqanaba lomxholo (kwi-
matrix).
C INQANABA 4
(b) Ukufundwa okwesibini kwempendulo ende kukufumanisa
inqanaba (kwi-matrix) lendlela ebekwe ngayo impendulo.
C INQANABA 4
P INQANABA 3
(c) Nika amanqaku ngokudibeneyo usebenzisa i-matrix.
C INQANABA 4
P INQANABA 3 }26–27
Ukufotokopa eli phepha akuvumelekanga Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
6 HISTORY P1 (EC/SEPTEMBER 2021)
I-MATRIX YONIKOMANQAKU KWIMPENDULO ENDE: EWONKE: 50
INQANABA 7 INQANABA INQANABA INQANABA INQANABA INQANABA INQANBA
6 5 4 3 2 1*
UBUME Impendulo Impendulo Impendulo Impendulo Ibonisa Iinzame Kuncinci
ecwangciswe ecwangciswe ecwangciswe ecwangciswe ubungqina zokuyimisa okanye akukho
nemiswe kakuhle nemiswe nemiswe nemiswe obuthile ngendlela kwanzame
kakhulu.Ukubekwa kakuhle kakhulu. kakuhle kakhulu. ngendlela. bengxoxo impendulo. zenziweyo
ngendlela Inengxam Iinzame Kuzanyiwe ecwangcisiwey Ikakhulu inika ukumisa
kweenkcukacha. yengxoxo zokwenza ukusebenzisa o nemiswe ingcaciso okanye impendulo
Isungulwe kwaye efanelekileyo. ingxoxo ubungqina ngendlela. iinzame ende
ingumsebenzi Kusetyenziswe ecacileyo. ukuxhasa Iinzame zengxam ngendlela.
UMXHOLO woqobo, ubungqina Isiphelo ingxam zokugxila yengxoxo.
ulungelelaniswe ukuxhasa sisekelwe yengxoxo. kwingxam Akukho nzame
kakuhle kwaye ingxoxo. Iinzame kubungqina Isiphelo yengxoxo. zokwenziwa
ingxam yengxoxo zokwenza obuxhasa sisekelwe Isiphelo kwesiphelo.
ezimeleyo isiphelo ingxam kubungqina. asixhaswanga
isebenzisa esizimeleyo yengxoxo. ngokucacileyo
ubungqina kwaye ngokusekelwe ngobungqina.
kugxilwe kwingxam kubungqina
kuyo yonke ukuxhasa
impendulo. ingxam
Kwenziwe isiphelo yengxoxo.
esizimeleyo
ngokusekelwe
kubungqina
obuxhasa ingxam
yengxoxo.
INQANABA 7
Umbuzo uphendulwe
ngokuzeleyo. Umxholo
uhambelana
47–50 43–46
ngokupheleleyo
nengxam yengxoxo.
INQANABA 6
Umbuzo uphendulwe.
Umxholo 43–46 40–42 38–39
uyahambelana
nengxam yengxoxo.
INQANABA 5
Umbuzo uphendulwe
kangangoko. Umxholo
uhambelana
38–39 36–37 34–35 30–33 28–29
ngokwaneleyo
nengxam yengxoxo.
INQANABA 4
Impendulo isondele
embuzweni. Kukho
okushiyelweyo okanye 30–33 28–29 26–27
okungahambelaniyo
nomxholo.
INQANABA 3
Impendulo
iyahambelana
nombuzo, kodwa
ayiwuphenduli okanye
26–27 24–25 20–23
iphuma ingena
embuzweni. Kukho
okushiyelelweyo.
INQANABA 2
Uphendulwe
ngokwaneleyo 20–23 18–19 14–17
umbuzo. Umxholo
mncinci.
INQANABA 1*
Uphendulwe
ngokwaneleyo
umbuzo. Umxholo
14–17 0–13
awonelisi okanye
awungqamani.
*Isikhokelo sokunika amanqaku kwiNqanaba 1:
Umbuzo awuphendulwanga kwaphela/umxholo awufanelekanga kwaphela; akho nzame zakuyimisa
ngokufanelekileyo impendulo ende = 0
Impendula ibandakanya iinkcukacha ezisisiseko nezingafanelekanga; akho nzame zakuyimisa
ngokufanelekileyo impendulo ende = 1–6
Umbuzo awuphendulwanga ngokuzeleyo kwaye impendulo ayicacanga; iinzame ezingephi zokuyimisa
ngokufanelekileyo impendulo ende = 7–13
Ukufotokopa eli phepha akuvumelekanga Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBER 2021) HISTORY P1 7
ICANELO A: IMIBUZO ESEKELWE KWIZICATSHULWA (KWIISOSI)
UMBUZO 1: UKUTHUNYELWA KWEZIXHOBO ZESOVIET KWAKUQINISA
NJANI UKUJONGANA NGEZIKHONDO ZAMEHLO PHAKATHI
KWE-UNITED STATES OF AMERICA NE-SOVIET UNION
KWIMFAZWE I-COLD WAR KWIMINYAKA YOWE1960s?
1.1 1.1.1 [Ukucatshulwa kobungqina kwiSosi 1A – L1]
I-United States of America. (1 x 1) (1)
1.1.2 [Ukucatshulwa kobungqina kwiSosi 1A – L1]
Izenzo ezibonisa iingqondo zemfazwe zeUnited States
zabakho susela oko kwenziwa ukhankaso lwepropaganda
engaqinisekiswanga ngokuchasene neCuban Republic
eyayisithi makuhlaselwe iCuba.
Ukuhlaselwa kweenqanawa zeSoviet ezihambisa impahla
efunekayo nokudla kuluntu lwaseCuba, kwihlabathi elinye,
kumenyelelwa imfazwe.
UMongameli weUnited States wacela iCongress ukuba
ivumele ukubizwa kwamajoni ali150 000 ukuba angenele
umkhosi oxhobileyo waseUnited States. (3 x 1) (3)
1.1.3 [Ukutolikwa kobungqina obukwiSosi 1A – L2]
ICuba yacela uncedo kwiRussia emva kobhukuqo
olwaphanzayo lweBay of Pigs.
ICuba yayililizwe lobukomanisi ze ngenxa yoko yayixhasa
iUSSR.
Ukulwa nefuthe lokwenziwa ikheswa nokuqhankqalazelwa
yiAmerica
Ukukhusela iCuba ukuba ihlale ililizwe lobukomanisi.
Nayiphi na impendulo efanelekileyo engenye. (Nayiphi 1 x 2) (2)
1.1.4 [Ukuhlola ukulabalaba kweSosi 1A – L3]
Isosi inedolo ngakwiRussia.
Isosi ibonisa iUSA njengelizwe elingqwabalala, umkhosi
ongenothenjwa.
Isosi iyakhanyela ukuba iUSSR yanika iCuba izixhobo
zenyukliya.
Isosi ayisibonisi esona sizathu seUSSR sokuthumela izixhobo
eCuba.
Nayiphi na impendulo efanelekileyo engenye. (Nayiphi 2 x 2) (4)
1.2 1.2.1 [Ukutolika ubungqina obukwiSosi 1B – L2]
Imephu ibonisa ukuba iCuba inezixhobo zenyukliya.
Imephu ibonisa ukuba izixhobo zenyukliya zikumgama
wokuba zingahlasela zonke izixeko ezikhulu zeUS.
Ifoto ibonisa ukuba iCuba yayiyingozi kwiUSA.
Nayiphi na impendulo efanelekileyo engenye. (Nayiphi 2 x 2) (4)
Ukufotokopa eli phepha akuvumelekanga Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
8 HISTORY P1 (EC/SEPTEMBER 2021)
1.2.2 [Ukutolikwa kobungqina obukwiSosi 1B – L2]
Babe nomsindo kukufakwa kwezixhobo zenyukliya.
Baxoxa iindlela ezahlukileyo zokuhlangabezana nomngcipheko.
Bakhetha ukwenza uvalo ukunyanzelisa iRussia ibuyisele
izixhobo.
Bamemelela iDefcon 2 – ukulungiselelwa komkhosi imfazwe
enokubakho.
Nayiphi na impendulo efanelekileyo engenye. (Nayiphi 1 x 2) (2)
1.3 1.3.1 [Ukucatshulwa kobungqina kwiSosi 1C – L1]
Ukwakhiwa kwebutho lomkhosi weSoviet kwisiqithi seCuba.
(1 x 2) (2)
1.3.2 [Ukucatshulwa kobungqina kwiSosi 1C – L1]
Ukunika ukuba iWestern Hemisphere isengahlaselwa
ngenyukliya. (1 x 2) (2)
1.3.3 [Ukunikwa kwenkcaza yekhonsepthi yezembali kwiSosi 1C – L1]
Ukuvalwa kwamazibuko angqonge uCuba ukuthintela ukusiwa
kwezixhobo zenyukliya kweliya lizwe.
Nayiphi na impendulo efanelekileyo engenye. (1 x 2) (2)
1.3.4 [Ukutolikwa kobungqina obukwiSosi 1C – L2]
Wayefuna ukwazisa abantu baseAmerica ngomngcipheko
wemfazwe ababejamelene nayo.
Wayefuna ukuqinisekisa uluntu lwaseAmerica ukuba uyayilawula
loo meko.
Wayefuna ukomeleza uluntu lwaseAmerica.
Nayiphi na impendulo efanelekileyo engenye. (Nayiphi 2 x 2) (4)
1.4 [Ukuthelekiswa kobungqina obukwiiSosi 1B no1C – L3]
ISosi 1C ichaza ukuba iUSA yayiyibeke esweni iCuba – oku kuxhaswa
yimephu (1B) esisiphumo sobekoliso.
ISosi 1C ichaza ukuba izixhobo zazinamandla okuba zingatshabalalisa
izixeko ezikhulu ezifana neWashington – oku kuxhaswa yimephu (Sosi
1B) ebonisa ukuba izixeko ezikhulu zeUS zazikumgama ongahlaselwa
ngezo zixhobo.
Zombini ezi sosi zibonisa ukuba iCuba yayinezixhobo zenyukliya
Nayiphi na impendulo efanelekileyo engenye. (Nayiphi 2 x 2) (4)
Ukufotokopa eli phepha akuvumelekanga Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBER 2021) HISTORY P1 9
1.5 1.5.1 [Ukucatshulwa kobungqina kwiSosi 1D – L1]
‘... Ndiphakamisa ukwenza umpoposho wokuba iinqanawa zethu
eziya eCuba azithwelanga naluphi na uhlobo lwezixhobo.’
‘Uza kwenza umpoposho wokuba iUnited States ayizuyibhukuqa
iCuba ngemikhosi yayo …’
‘… kwaye akuxhaswa naluphi na uhlobo lwemikhosi enokuba
neenjongo zokubhukuqa iCuba.’ (Nayiphi 2 x 1) (2)
1.5.2 [Ukucatshulwa kobungqina kwiSosi 1D – L1]
Njengenobungqwabalala, izenzo ezibonakalayo (1 x 2) (2)
1.5.3 [Ukutolikwa kobungqina obukwiSosi 1D – L2]
Wayezama ukuthi iUS izinga lentlekele ilinyusele kwinqanaba apho
iUS ngokwayo ingasayi kubanako ukuyinqanda.
Wayezama ukuthi ukwala kweUS ukuphelisa unxwemo
kungakhokelela kwimfazwe yenyukliya.
Wayezama ukuthi ukuba aba ngalonkulu babini bayasilela
ukuyisombulula ngoxolo loo ntlekele ingakhokelela kwimfazwe
yenyukliya.
Wayezama ukuthi intlekele ikwinqanaba likangqingetye
nesenosonjululwa ngemfazwe kuphela.
Nayiphi na impendulo efanelekileyo engenye. (Nayiphi 2 x 2) (4)
1.5.4 [Ukutolikwa kobungqina obukwiSosi 1D – L2]
Inkokheli zafikelela ekubeni nganye ibe nekuncamayo.
IRussia yayiza kukhupha izixhobo eCuba phantsi komqathango
wokuba iUSA ayizuyibhukuqa iCuba.
I-USA yavuma ekhusini ukuba iza kuzikhupha izixhobo eTurkey.
Nayiphi na impendulo efanelekileyo engenye. (Nayiphi 2 x 2) (4)
1.6 [Ukutolika, ukuphicotha nokulungelelanisa ubungqina obukwiisosi
ezifanelekileyo – L3]
Abaviwa basenokusebenzisa ezi poyinti zilandelayo ukuphendula imibuzo:
ICuba yacela uncedo lweRussia emva kobhukuqo olwaphanzayo lweBay of
Pigs (ulwazi lwakhe).
IRussia iyanyanzelisa ukuba ngenene iUS ifuna ukuhlasela iCuba
neenqanawa zaseRussia eziya eCuba (iSosi 1A).
Ukujongona ngezikhondo zamehlo kwaqina kwakube kubizwe amajoni
aseUS ali150 000 (iSosi 1A).
IRussia yavuma ukuba ithumele izixhobo eCuba ngezizathu zokhuselo
(iSosi 1A).
I-US yakuthatha njengomgcipheko ukuthunyelwa kwezixhobo eCuba (iSosi
1A no1B).
Ukujongana ngezikhondo zamehlo kwaqina iUS isakupapasha imephu
ebonisa zonke izixeko ezikhulu zeUSA ezazikumgama osenohlaselwa
ngezixhobo ezo (iSosi 1B).
UMongameli uKennedy wavundlisa abantu ngobungozi ze wathembisa
ukukuchasa oko (iSosi 1C).
UKennedy wavala iCuba ze wagrogrisa nangokuzikisa iinqanawa
zaseRussia (iSosi 1C).
Ukufotokopa eli phepha akuvumelekanga Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
10 HISTORY P1 (EC/SEPTEMBER 2021)
IRussia ihlela ookhapteni bayo ikubethisa ngoyaba ukuvalwa kwezibuko
(ulwazi lwakhe neSosi 1D).
IRussia ilumkisa ukuba intlekele yezixhobo ingakhokelela kwindyikityha
yemfazwe yenyukliya (iSosi 1D).
IRussia yenza umpoposho wokuba ixhasa isisombululo soxolo kule ntlekele
(iSosi 1D).
Nayiphi na impendulo efanelekileyo engenye.
Sebenzisa esi sikhokelo sonikomanqaku silandelayo ukuhlola umhlathi:
EMAKUJONGWE AMANQAKU
Ubungqina busetyenziswe kwizinga
eliphantsi.
Umbuzo awuphendulwanga.
Ulwazi oluncinci okanye ukungaqondi
ngendlela ekwabanegalelo ngayo
INQANABA 1 ukuthunyelwa kwezixhobo zenyukliya 0–2
eCuba ekuthundezeni iMfazwe iCold
War Phakathi kweUSA neUSSR.
Ukusetyenziswa ngokungagqibelelanga
kobungqina okanye ukungabinako
ukubhala umhlathi.
Ubungqina bufanelekile kwaye
buhambelana kakhulu nomxholo.
Ukuqonda okungephi ngendlela
ekwabanegalelo ngayo ukuthunyelwa
INQANABA 2 kwezixhobo zenyukliya eCuba 3–5
ekuthundezeni iMfazwe iCold War
Phakathi kweUSA neUSSR.
Usebenzise ubungqina obusisiseko
ukubhala umhlathi.
Usebenzise ubungqina obufanelekileyo.
Ukuqonda okupheleleyo ngendlela
ekwabanegalelo ngayo ukuthunyelwa
kwezixhobo zenyukliya eCuba
ekuthundezeni iMfazwe iCold War
INQANABA 3 6–8
Phakathi kweUSA neUSSR.
Ubungqina busetyenziswe
ngokufanelekileyo kumhlathi
olungelelaniswe ngokukuko obonisa
ukuqondwa komxholo. (8)
[50]
Ukufotokopa eli phepha akuvumelekanga Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBER 2021) HISTORY P1 11
UMBUZO 2: KWAKUTHUENI UKUZE IINGANGAMSHA ZANGAPHANDLE
ZIBANDAKANYEKE KWIMFAZWE YENKULULEKO
YEANGOLA?
2.1 2.1.1 [Ukunika inkcaza yeekhonsepthi zezembali ezikwiSosi 2A – L1]
Ilungelo lokulawula ilizwe ngaphandle kongenelelo
lweengangamsha zamazwe angaphandle
Nayiphi na impendulo efanelekileyo engenye. (Nayiphi 1 x 2) (2)
2.1.2 [Ukucatshulwa kobungqina kwiSosi 2A – L1]
IMPLA
FNLA
UNITA (3 x 1) (3)
2.1.3 [Ukutolikwa kobungqina obukwiSosi 2A – L2]
Umbutho ngamnye wawufuna ukulilawula ngokwawo ilizwe.
Babe neeyantlukwano zobuhlanga ezininzi.
Babe neembono ezahlukileyo ezininzi kakhulu.
Lwalulukhulu kakhulu ungenelelo lwamazwe angaphandle.
Bafikelwa kukungathembani nokwaphazamisa isivumelwano
solwabelwano ngamagunya.
Nayiphi na impendulo efanelekileyo engenye. (Nayiphi 1 x 2) (2)
2.1.4 [Ukutolikwa kobungqina obukwiSosi 2A – L2]
I-MPLA yayingamakomanisi.
I-MPLA yayichasene nengcinezelo ngokobuhlanga eSA.
I-MPLA yavumela iANC ukuba ivule iinkampu zomkhosi
ukuqhuba nomzabalazo wezigalo ngokuchasene neSA.
I-MPLA yavumela iSWAPO ukuba imisele inkampu yomkhosi
ukuqhuba momzabalazo wezigalo wenkululeko.
Nayiphi na impendulo efanelekileyo engenye. (Nayiphi 2 x 2) (4)
2.1.5 [Ukutolikwa kobungqina obukwiSosi 2A – L2]
Phantse onke amazwe azingangamsha abandakanyeka
kwimfazwe yobukhaya (civil war).
Amazwe azingangamsha abonelela ngoncedo lwezixhobo
ukukhusela okusemdleni wawo eAngola.
Nayiphi na impendulo efanelekileyo engenye. (Nayiphi 1 x 2) (2)
2.2 2.2.1 [Ukucatshulwa kobungqina kwiSosi 2B – L1]
Ukutshatyalaliswa nya kobukomanisi (1 x 2) (2)
Ukufotokopa eli phepha akuvumelekanga Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
12 HISTORY P1 (EC/SEPTEMBER 2021)
2.2.2 [Ukucatshulwa kobungqina kwiSosi 2B – L1]
Ukomeleza nokukhusela okusemdleni wabo.
Ukukhusela uMzantsi Afrika kwisigrogriso sokukhula
kobukomanisi.
I-USSR neCuba zazikhulisa inkxaso yazo kwiMPLA.
Ukugxila kweSWAPO kumavukelambuso kumazantsi omda
weAngola kwakubeka emngciphekweni nangakumbi
okusemdleni weSA eSWA.
Ke ngoko, iSA yabaphantsi koxinizelelo lwamazwe
angaphandle athile ukuba ingenelele okokuqala eAngola.
Amazwe angaphandle abeka uxinizelelo kuMzantsi Afrika
ukuba uzibandakanye.
Kusemdleni wawo nowengingqi yawo. (Nayiphi 3 x 1) (3)
2.2.3 [Ukutolikwa kobungqina obukwiSosi 2B – L2]
Yomibini le mibutho yayilawulwa yiRussia.
IRussia yanika le mibutho yomibini izixhobo ukuqhuba nemiba
yawo yobukomanisi eAfrika.
Nayiphi na impendulo efanelekileyo engenye. (Nayiphi 1 x 2) (2)
2.2.4 [Ukutolikwa kobungqina obukwiSosi 2B – L2]
I-US yayichasene nokuthatha indawo kobukomanisi eAngola
kuba oko kwakubeka emngciphekweni izinto zobukhapitali
ezisemdleni wayo kweliya lizwe.
I-US yayingafuni ukubandakanyeka ngokuthe ngqo ze yacela
iSA ukuba ikhusele ubukhapitali kuMazantsi eAfrika.
I-US yabaphantsi koxinizelelo emva kokuphanza kwephulo layo
eVietnam kwaye yayingafuni ukuthumela imikhosi yayo
eAngola.
Nayiphi na impendulo efanelekileyo engenye. (Nayiphi 2 x 2) (4)
2.3 2.3.1 [Ukucatshulwa kobungqina kwiSosi 2C – L1]
I-USA yaqeqesha imikhosi yemfazwe yaseAngola.
Abasebenzi baseUSA … benza uphando nemisebenzi.
I-CIA yachitha ngaphezu kwesigidi seedola kwiinkqubo
zenceba.
Amagerila amaninzi aseAmerica ayesilwa neMPLA eAngola.
I-CIA yayixhasa ngemali ukuxhotyiswa kwemikhosi
yaseBhritani. (Nayiphi 4 x 1) (4)
2.3.2 [Ukutolikwa kobungqina obukwiSosi 2C – L2]
Ukubhidisa umkhondo ngokubandakenyeka kwayo eAngola.
Ukuthethelela ungenelelo lwayo eAngola.
Nayiphi na impendulo efanelekileyo engenye. (Nayiphi 1 x 2) (2)
Ukufotokopa eli phepha akuvumelekanga Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBER 2021) HISTORY P1 13
2.3.3 [Ukufumanisa ngokubaluleka kweSosi 2C – L3]
Ibaluleke kakhulu
Isosi ibonisa ukuba iUS yanika uncedo lwezomkhosi kwimibutho
yenkululeko ethile.
Isosi ibonisa ukuba iUS yayibandakanyeka ngqo kwiMfazwe yoBukhaya
yeAngola.
Isosi ibonisa ukuba iUS yabonelela ngoncedomali ukufeza iinjongo zayo
eAngola.
Isosi ibonisa ukuba iUS yasebenzisa ipropaganda ukulahla umkhondo
ngokubandakanyeka kwayo eAngola.
Nayiphi na impendulo efanelekileyo engenye. (Nayiphi 2 x 2) (4)
2.4 2.4.1 [Ukutolikwa kobungqina obukwiSosi 2D – L2]
Ibonisa ukuba uNeto noCastro babe nobuhlobo obukhulu.
Oku kubonisa ukuba uCastro wayexhasa iMPLA.
Isosi ibonisa ukuba uninzi lwabantu lwalukholwa ngurhulumente
weMPLA.
Ibonisa ukuba uCastro waba negalelo ekuzuzeni ulawulo iMPLA.
Nayiphi na impendulo efanelekileyo engenye. (Nayiphi 2 x 2) (4)
2.4.2 [Ukuvavanya ukulabalaba kweSosi 2D – L3]
Ingathathwa ngokuba yipropaganda.
Hayi bonke abantu babexhasa iMPLA njengoko isosi isilela ukubonisa.
Isosi ayiyibonisi iyantlukwano eyabakho emva kokukhululeka kweAngola.
Nayiphi na impendulo efanelekileyo engenye. (Nayiphi 2 x 2) (4)
2.5 [Ukutolika, ukuphicotha nokulungelelanisa ubungqina obukwiisosi ezifanelekileyo –
L3]
Abaviwa basenobandakanya ezi nkalo zilandelayo kwiimpendulo zabo:
Amazwe angaphandle azingangamsha abandakanyeka kwiMfazwe yaseAngola
yenkululeko ukugcina okusemdleni wawo ngokwezoqoqosho (iSosi 2A).
Abonelela ngoncedo lwezomkhosi kwabo babaxhamlisayo (iSosi 2A).
I-SA ixhasa iUNITA neFNLA kuba zazichasene nobukomanisi (iSosi 2B).
I-UNITA neFNLA zazibophelela ukuphindisa kwiSWAPO ngokuhlasela kwayo
uMzantsi Afrika (iSosi 2B).
I-SA yayichasene neMPLA eyayingamakomansi (iSosi 2B).
I-SA yabona isidingo sokukhusela okusemdleni wayo (iSosi 2B).
I-SA yayifuna ukunqanda ukunwenwa kobukomanisi eAngola nakuMazantsi
eAfrika (iSosi 2C).
I-US yayinezivumelwano zeoli eAngola kwaye yayichasene nokwanda
kobukomanisi okwakuza kuyibeka emngciphekweni (ulwazi lwakhe).
IRussia neCuba zazixhasa iMPLA kuba zazingamakomanisi (ulwazi lwakhe
neSosi 2D).
Indawo emi kuyo iAngola yayibalulekile kwiUSA nakwiRussia (ulwazi lwakhe).
ICuba yabandakanyeka ngokucelwa yiMPLA (ulwazi lwakhe neSosi 2D).
ICuba yabandakanyeka ukuthintela ukungena kwemikhosi yoMzantsi Afrika
eAngola (ulwazi lwakhe).
Nayiphi na impendulo efanelekileyo engenye.
Ukufotokopa eli phepha akuvumelekanga Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
14 HISTORY P1 (EC/SEPTEMBER 2021)
Sebenzisa esi sikhokelo sonikomanqaku silandelayo ukuhlola umhlathi:
EMAKUJONGWE AMANQAKU
Ubungqina busetyenziswe kwizinga
eliphantsi.
Umbuzo awuphendulwanga.
Ulwazi oluncinci okanye ukungaqondi
ngesizathu sokungenelela kwamazwe
INQANABA 1 0–2
angaphandle azingangamsha
kwimfazwe yenkululeko yaseAngola.
Ukusetyenziswa ngokungagqibelelanga
kobungqina okanye ukungabinakho
ukubhala umhlathi.
Ubungqina bufanelekile kwaye
buhambelana kakhulu nomxholo.
Ukuqonda okungephi ngesizathu
sokungenelela kwamazwe
INQANABA 2 3–5
angaphandle azingangamsha
kwimfazwe yenkululeko yaseAngola.
Usebenzisa ubungqina ngendlela
esisiseko ukubhala umhlathi.
Usebenzise ubungqina obufanelekileyo.
Ukuqonda okupheleleyo ngesizathu
sokungenelela kwamazwe
angaphandle azingangamsha
INQANABA 3 kwimfazwe yenkululeko yaseAngola. 6–8
Ubungqina busetyenziswe
ngokufanelekileyo kumhlathi
olungelelaniswe ngokukuko obonisa
ukuqondwa komxholo. (8)
[50]
Ukufotokopa eli phepha akuvumelekanga Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBER 2021) HISTORY P1 15
UMBUZO 3: I-BLACK POWER MOVEMENT YABA NAFUTHE LINI KUMA-
AMERICA ANTSUNDU KWIMINYAKA YOWE1960s?
3.1 3.1.1 [Ukunika inkcaza yeekhonsepthi zezembali ezikwiSosi 3A – L1]
Amalungelo oluntu ngamalungelo ezentlalo nawezepolitiki
anikwa bonke abemi abahlala kumda omnye ngokungakhethe
bala.
Nayiphi na impendulo efanelekileyo engenye. (Nayiphi 1 x 2) (2)
3.1.2 [Ukutolikwa kobungqina obukwiSosi 3A – L2]
Yaguqula indlela abaNtsundu ababezijonga ngayo.
I-BP yadala ibutho elalikulungele ukulwa abaMhlophe koko
babekholelwa kuko.
I-BP yayifuna inkululeko yohlanga kwanokuba lungaginywa
ziinkqubo ezonganyelwe ngabamhlophe.
Adala ubundlobongela ngokobuhlanga nombhodamo eUSA.
Nayiphi na impendulo efanelekileyo engenye. (Nayiphi 2 x 2) (4)
3.1.3 [Ukucatshulwa kobungqina kwiSosi 3A – L1]
Abantsundu basarhola umvuzo ongaphantsi kowabamhlophe.
Izinga eliphezulu lolwaphulomthetho ekuhlaleni.
Babekwajamelene nobuhlanga obungathethwayo kodwa
obubonakalayo.
ICivil Rights Movement igxile kakhuhlu ekudaleni iinguqu
eluntwini.
Babefuna ukuyikhawulezisa inkqubo nokunika abantsundu
amathuba alinganayo nawabamhlophe.
Babe nemvakelelo yokuba iCivil Rights Movement yayisekelwe
ikakhulu kwiimbono zabamhlophe ngaphezu kwzabantsundu.
(Nayiphi 3 x 1) (3)
3.1.4 [Ukutolika ubungqina obukwiSosi 3A – L2]
Badana kukucotha kweenguqu okwadalwa yiCivil Rights
Movement.
ICivil Rights Movement yasilela ukuhlangabezana
nokungalingani kwaBantsundu nabaMhlophe ekuhlaleni
nakwezoqoqosho.
Babanemvakelelo yokuba iCivil Rights Movement yayiyekelele
ixakatho kakhulu kwaye iqamele ngeengcinga zabamhlophe
ngaphezu kwezabantsundu.
Imigaqonkqubo yokuphelisa ubundlobongela yeCivil Rights
Movement yayingenzi mdla kwabanye babantsundu.
(Nayiphi 2 x 2) (4)
Ukufotokopa eli phepha akuvumelekanga Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
16 HISTORY P1 (EC/SEPTEMBER 2021)
3.2 3.2.1 [Ukucatshulwa kobungqina kwiSosi 3B – L1]
IBlack Panther Party (1 x 2) (2)
3.2.2 [Ukucatshulwa kobungqina kwiSosi 3B – L1]
IBlack Nationalist Party yagxekwa kumajelo eendaba.
Yayisoyikwa ngababexhalatyiswa yimiyalezo yayo yamandla
abantsundu.
Ukuzibophelela ekupheliseni ubundlobongela bamapolisa
nokucinezelwa kwaAmerica aNtsundu (3 x 1) (3)
3.2.3 [Ukutolikwa kobungqina obukwiSosi 3B – L2]
Babefuna ukuphucula imfundo ezikolweni zabantsundu.
Abantsundu babekhethelwe ngaphandle kwiinkqubo zokutya
zikarhulumente.
IBlack Panthers indlala yayiyithatha ngokuba yingcinezelo
ekwakufuneka iphelisiwe ngenkqubo zesondlo.
Ukuphakamisa izinga lokuphumelela kwezemfundo.
Ukuphucula impilo yamaAmerica aNtsundu.
Ukwenza isiseko sobutshantliziyo kwezepolitiki ukuphembelela
iinguqu.
Nayiphi na impendulo efanelekileyo engenye. (Nayiphi 1 x 2) (2)
3.2.4 [Ukutolikwa kobungqina obukwiSosi 3B – L2]
Abantwana babesonwabela ukutya nje kuphela bengenalwazi
lezepolitiki ekwakusekelwe kuyo oko.
Babegxile kwisidlo sakusasa bengenamdla wokwazi ukuba
babetyiswa kuba kutheni na.
Babengenamdla kwipolitiki yeBlack Panther Party.
Nayiphi na impendulo efanelekileyo engenye. (Nayiphi 1 x 2) (2)
3.2.5 [Ukuhlolwa kobungqina obukwiSosi 3B – L3]
Impumelelo
Abantwana babengasalali kumagumbi okufundela (eklasini).
Babengasakhali ngokulunywa zizisu.
Abantwana babohlukile kunakuqala. (Nayiphi 2 x 2) (4)
3.3 3.3.1 [Ukutolikwa kobungqina obukwiSosi 3C – L2]
Ukubonisa ukuba inkqubo yeBlack Panther yayiyimpumelelo.
Ukubonisa ukuba abantsundu bebanako ukuzenzela.
Ukubethelela inkcubeko yokuzidla ngokuba ngumntu ontsundu.
Ukubonisa ukuba abantsundu babenako ukuyiphelisa indlala
ngaphandle kwenkxaso karhulumente.
Nayiphi na impendulo efanelekileyo engenye. (Nayiphi 2 x 2) (4)
Ukufotokopa eli phepha akuvumelekanga Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBER 2021) HISTORY P1 17
3.3 [Ukuthelekisa iisosi ukujonga izinto ezifana ngazo – L3]
ISosi 3B ithi iBlack Panther Party yaqalisa inkqubo yokunika abantwana
abantsundu isidlo sakusasa, ngeli xa yona iSosi 3C ibonisa abantwana
abantsundu benikwa isidlo sakusasa.
Zombini ezi sosi zibonisa ukuba iBlack Panthers inako ukuzenzela
ngaphandle kwenkxaso yabamhlophe.
Zombini ezi sosi zibonisa indlela abantwana abonwabe ngayo kukutya.
Nayiphi na impendulo efanelekileyo engenye. (Nayiphi 2 x 2) (4)
3.4 3.4.1 [Ukucatshulwa kobungqina kwiSosi 3D – L1]
Njengomfundi eLincoln University ePennsylvania,
wayebanddakanyeka kwiBlack Student Congress (1 x 2) (2)
3.4.2 [Ukucatshulwa kobungqina kwiSosi 3D – L1]
Inqaku elikwimagazini libonisa uHuey enganxibanga shethi
esibhedlele, enenxeba lembumbulu esiswini (1 x 2) (2)
3.4.3 [Ukutolikwa kobungqina obukwiSosi 3D – L2]
Amabhinqa abanendima ebalulekileyo nkalwana zonke kumbutho
iBlack Panther Party.
Amabhinqa ayesezikhundleni ezibalulekileyo embuthweni ngenxa
yeenkqubo zombutho zokulingana ngokwesini.
Phantse isiqingatha sobulungu beBPP yayingamabhinqa.
Amabhinqa antsundu awuqhubela phambili umsebenzi wombutho.
Amabhinqa ayekwizikhundla zobunkokeli evala izithuba
ezazishiywe ngamadoda ayeseluvalelweni okanye ebulewe
ngurhulumente.
Amabhinqa abanako ukuvula amasebe eBPP – Connecticut.
Nayiphi na impendulo efanelekileyo engenye. (Nayiphi 2 x 2) (4)
3.5 [Ukutolika, ukuphicotha nokulungelelanisa ubungqina obukwiisosi
ezifanelekileyo – L3]
Abaviwa basenokubandakanya ezi nkalo zilandelayo kwiimpendulo zabo:
Abantsundu bafikelwa kukungayithandi iCivil Rights Movement kuba
yayibalindise ixesha elide kakhulu ukubakhulula (iSosi 3A).
I-BPM yaba kukuguquka kwezinto kubudlelane bontsundu nomhlophe
(iSosi 3A).
I-BPM yanika abantsundu inkululeko yezoqoqosho nezepolitiki (iSosi 3A).
IBlack Power Movement yakhuthaza abantsundu ukuba bavuke bazenzele
(ulwazi lwakhe).
I-BPP yaqala inkqubo yabantwana yesidlo sakusasa samahala (iSosi 3B
no3C).
Inkqubo yesidlo sakusasa yaba neziphumo ezihle kubantwana abantsundu
(iSosi 3B no3C).
Iinnjongo zenkqubo yesidlo sakusasa yayikukuphembelela iinguqu (iSosi
3B).
I-BPP yayikwabonelela ngeenkonzo zonyango nezifundo zokukwazi
ukufunda nokubhala kwabantsundu (ulwazi lwakhe).
Ukufotokopa eli phepha akuvumelekanga Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
18 HISTORY P1 (EC/SEPTEMBER 2021)
I-BPP yangquzulana namapolisa ukuphelisa ubungqwabalala bawo (ulwazi
lwakhe).
Iinkqubo zeBPP zaba yimpumelelo nto leyo yenza ukuba urhulumente
angayithandi iBlack Panther Party (iSosi 3B no3C).
I-BPP yapoposha ukukwazi ukuzimela koluntu – bafundisa abantwana babo
(lwazi lwakhe).
Maninzi amabhinqa ajoyina iBPP afana noErica Huggins (iSosi 3D).
Amabhunqa enza indima ebalulekileyo kwiBPP – emisela amasebe
njengoErica Huggins (iSosi 3D).
Amabhinqa ayekwizikhundla ezibalulekileyo ezazishiywe ngamadoda
ayebanjiwe okanye ebulewe ngurhulumente (iSosi 3D).
Nayiphi na impendulo efanelekileyo engenye.
Sebenzisa esi sikhokelo sonikomanqaku ukuhlola umhlathi:
EMAKUJONGWE AMANQAKU
Ubungqina busetyenziswe kwizinga
eliphantsi.
Umbuzo awuphendulwanga.
Ulwazi oluncinci okanye ukungaqondi
INQANABA ngefuthe leBlack Power Movement
0–2
1 kwabaNtsundu baseAmerica
kwiminyaka yowe1960s.
Ukusetyenziswa ngokungagqibelelanga
kobungqina okanye ukungabinakho
ukubhala umhlathi.
Ubungqina bufanelekile kwaye buhambelana
kakhulu nomxholo.
Ukuqonda okungephi ngefuthe leBlack
INQANABA
Power Movement kwabaNtsundu 3–5
2
baseAmerica kwiminyaka yowe1960s.
Usebenzisa ubungqina ngendlela
esisiseko ukubhala umhlathi
Usebenzise ubungqina obufanelekileyo.
Ukuqonda okupheleleyo ngefuthe leBlack
Power Movement kwabaNtsundu
INQANABA baseAmerica kwiminyaka yowe1960s.
6–8
3 Ubungqina busetyenziswe
ngokufanelekileyo kumhlathi
olungelelaniswe ngokukuko obonisa
ukuqondwa komxholo (8)
[50]
Ukufotokopa eli phepha akuvumelekanga Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBER 2021) HISTORY P1 19
ICANDELO B: IMIBUZO EMIDE
UMBUZO 4: UPHANDO – CHINA
[Ukucwangcisa nokumisa ngendlela ingxoxo ngokusekelwe kubungqina obufanelekileyo
usebenzisa izakhono zokuphicotha nezokutolika.]
AMAGQBANTSHINTSHI (ISINOPSISI)
Umviwa kufuneka abonise ukuba yaphumelela kanganani na iGreat Leap
Forward and the Cultural Revolution ukudala iinguqu eChina ukusuka ekubeni
lilizwe elixhomekeke kwezolimo lwemveli ukuba ibe lilizwe leemveliso
zoshishino. Abaviwa mabaxoxe ngezizathu zokusetyenziswa kwemigaqonkqubo
negalelo layo.
IINGONGOMA EZIPHAMBILI
Abaviwa basenobandakanya ezi nkalo zilandelayo kwiimpendulo zabo:
Intshayelelo: Abaviwa mababonise yaphumelela kangakanani na iGreat Leap
Forward and the Cultural Revolution ukudala iinguqu eChina
ukusuka ekubeni lilizwe elixhomekeke kwezolimo lwemveli ukuba
ibe lilizwe leemveliso zoshishino..
UKUCACISA
Ngowe1949 uMao watyikitya iSivumelwano soBuhlobo (Treaty of Friendship)
neRussia ukuze imncede akhe ngokutsha ilizwe lakhe.
IRussia yamnika imali, oomatshini neengcali; ngoncedo lwayo wasifeza
iSicwangciso semiNyaka emiHlanu yokuQala.
Esi sicwangciso saba yimpumelelo – imveliso yamalahle yaphindeka kabini
ze eyeoli yaphindeka kathathu.
Iimveliso zolimo zanyuka kodwa azavelisa ngokwaneleyo ukondla uluntu
ezidolophini.
UMao waqala iGreat Leap Forward ukuguqula iChina ibe lilizwe loshishino.
Wayekholelwa ukuba ukuqokelelela koovimba kuya kubondla abasebenzi
kwisixeko ukuze bavelise izilimo zokuthengiswa ngemali ngaphandle.
Iifama wazithathela kuye urhulumente – kwenziwa iithagethi ze zahlaziywa.
Akukho nenye kwezi thagethi eyafezwayo.
Imveliso yezoshisino yawa – eyamalahle yehla ngeetoni 180 ezigidi.
Amashishini amakhulu (Heavy industry) ehla 65%.
Amashishini amancinci (Light industry) ehla 30%.
Azizange zifezwe ezi thagethi kuba amafama ayevelisa ngokucothayo
ngenxa yomsindo wokoxuthwa kweefama zawo.
Imveliso yesinyithi (iayoni) neyobhedu (steel) zehla ze nomgangatho wazo
wasezantsi.
Ngowe1960 uMao waba nempikiswano neRussia – iRussia yazirhoxisa
iingcali zayo nto leyo eyakhokelela ekuweni kweeprojekthi ezinkulu eChina.
Kwakuloo nyaka mnye kwabakho imbalela enkulu eyakhokelela
kwindyikityha yokufa apho kwathi kwafa 30 ezigidi zabantu.
Ukufotokopa eli phepha akuvumelekanga Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
20 HISTORY P1 (EC/SEPTEMBER 2021)
UMao wehla njengomongameli kodwa wahlala engusihlalo weCommunist
Party.
Kwangenelela abolamlo ze bamilisela ngokutsha iinkqubo zobukhapitali
ukuphucula uqoqosho lwelizwe.
UMao wayechasene nobukhapitali ze waqala iCultural Revolution.
Wamemelela amaChina ukuba atshabalalise nabanina kwakunye nantoni na
eyayanyaniswa nobukhapitali.
Wakhuthaza ukuba atshabalalise ii4 Olds (Old Ideas, Old habits, Old customs,
and Old culture).
Abafundi balisabela ikhwelo likaMao ze basungula iRed Guard. Bahlasela ze
batshabalalisa iicawa, izikolo neeyunivesithi.
Ootishala, abazali namagosa ombutho angcungcuthekiswa ze abulawa.
Abafundi bahlasela nabazali ababebarhanela ngokuchasa ubukomanisi.
Ilizwe laba kwimo yemfazwe yobukhaya ze uMao wanyeliswa ukuba abize
umkhosi ubuyisele ugcinomthetho nocwangco.
Izigidi zabafundi zathunyelwa emaphandleni ukuba luyofundiswa ngokutsha.
UMao wafa ngowe1976 ze oko kwakhokelela ekupheleni kweCultural
Revolution.
Kwafa ezinye izigidi 4 zabantu ngenxa yalo mgaqonkqubo.
Sonke eso sizukulwana samaChina zange sizihlalele iimviwo ezisesikweni
kuba izikolo neeyunivesithi zazitshatyalalisiwe.
Uqoqoaho lwaba kwisimo esibi kakhulu njengoko zazehlile iimveliso zolimo.
Uninzi lwamaChina lwalahla ithemba ngakwiCommunist Party.
Nayiphi na impendulo efanelekileyo engenye.
Isiphelo: Abaviwa mabayisonge ingxoxo yabo ngobungqina obufanelekileyo. [50]
Ukufotokopa eli phepha akuvumelekanga Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBER 2021) HISTORY P1 21
UMBUZO 5: IAFRIKA EZIMELEYO: UPHANDO OLUTHELEKISAYO – I-
CONGO NE-TANZANIA
[Ukucwangcisa nokumisa ngokukuko ingxoxo ngokusekelwe kubungqina
obufanelekileyo kusetyenziswa izakhono zokuphicotha nezokutolika.]
AMAGQABANTSHINTSHI (ISINOPSISI)
Abaviwa kufuneka benze isigxekoncomo (critically discuss) ngendlela uNyerere
noSese Seko abajamelana ngayo nemingeni yezoqoqosho neyepolitiki emveni
kwenkululeko yamazwe abo.
IINGONGOMA EZIPHAMBILI
Abaviwa kufuneka babandakanye ezi nkalo zilandelayo kwimpendulo yabo:
Intshayelelo: Abaviwa mabenze isigxekoncomo ngempumelelo nemingeni iTanzania
neCongo ezajamelana nayo ngokusingise kuphuhliso loqoqosho
nezepolitiki emva kokukhululeka kulawul lobukoloniyali.
UKUCACISA
UQOQOSHO
ICongo neTanzania zathatha ulawulo kubathimbi inye imveliso yezoqoqosho.
ITanzania yayilandela inkqubo (imodeli) yezoqoqosho yobusoshiyali.
ICongo yayilandela inkqubo yobukhapitali.
Omabini la mazwe asokola ukuphuhlisa uqoqosho lwawo.
UNyerere wamkela inkqubo yobuSoshiyali baseAfrika obuchazwa kwiArusha
Declaration eyakhokelela ekubeni ushishino nomhlaba zilawulwe ngurhulumente.
Injongo yayikukuqhawula ubudlelane namazwe asentshona nokudala ukuzimela
nokungaxhomekeki.
Ukuhlala kwakuzinzile kwaye kukhululekile kwingcinezelo yezoqoqosho.
UMobuto waqala ngokulawulisa ngorhulumente ezoshishino esebenzisa
umgaqonkqubo iZaireanization – eyayibandakanya ukuthathwa kweefama
namashishini kubemi bamazwe angaphandle zinikwe abaseCongo.
Yakube loonkqubo ingabanga yimpumelelo ngenxa yokunqongophala
kwezakhono nolawulo wamkela inkqubo yobukhapitali ze amashishini
wawabuyisela kubemi bangaphandle.
UNyerere waqala iVillagisation okanye Ujaama.
Uluntu lwasemaphandleni oluneefama / abasebenzi.
Ukunqongophala kwezixhobo, amanzi nezakhono zolawulo kwakhokelela
kuqhankqalazo angazange abenako ukululawula amapolisa nomkhosi.
Oku kwakhokelela kumbhodamo nokushiywa kwamasimi.
ITanzania yahlala ilelona lizwe lihlelelekileyo nelona lingaphuhlanga.
ITanzania yalucutha ‘ngeLeadership Code’ urhwaphilizo kumagosa
karhulumente.
Omabini la mazwe kwanyanzeleka ukuba amkele uncedo lwamazwe
angaphandle notyalomali uNyerere owayelubona ikukuhlala kubukoloniyali
(niyokholoniyalizimu).
Ukufotokopa eli phepha akuvumelekanga Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
22 HISTORY P1 (EC/SEPTEMBER 2021)
INKALO ZEPOLITIKI
Congo:
Ukufumana inkululeko ngonyulo olukhululekileyo (the Congo 1960). U-J.
Kasavubu waba nguMongameli ze uP Lumumba waba yinkulumbuso.
Emva konyulo olwangenelwa ngamaqela ekukhululekeni kwelizwe, iCongo yaba
lilizwe elilawulwa ngumbutho omnye kwimnyaka emihlanu yokuqala emva
kwenkululeko.
UMobuto Sese Seko waba ngumongameli de wayofa ngowama2007.
UMobuto Sese Seko wabangela iklepthokhrasi (kleptocracy) apho amagosa
karhulumente ayesebenzisa izikhundla zawo ukurhwaphiliza imali.
Wabuyisela ukuzingca kwamaAfrika.
Urhulumente oluqilima olawula yonke into.
Uzinzo kwezopolitiko (uqilima olusekelwe kumagunya).
Nayiphi na impendulo efanelekileyo engenye.
Tanzania
Ukufumana inkululeko ngonyulo olukhululekileyo (Tanzania 1961: J Nyerere –
wahlengahlengisa umgaqosiseko ukuze abe nguMongameli (1962).
Iinguqu ezicwangcileyo (iinguqu ngoxolo / uhlaliswano ngokobuhlanga /
ukuzibophelela kumakulingwane nesidima soluntu).
Emva konyulo olwangenelwa ngamaqela amaninzi ekuzuzweni kwenkululeko,
yaba lilizwe elilawulwa ngumbutho omnye.
UNyerere waba ngumongameli ukususela kwiminyaka yowe1960s de wayofa
kweyo1970s.
UNyerere waqala iLeadership Code kwiArusha Declaration eyayifuna
ukuziphatha ngokukuko okukwinqanaba eliphezulu kwamagosa karhulumente.
UBusoshiyali bobuAfrika / Ujamaa babubalungele abemi belizwe.
Ukusungulwa kweUnited Republic of Tanzania (1964).
Ilizwe elimanyeneyo nelinkqubo zalo zilawulwa ngurhulumente.
Nayiphi na impendulo efanelekileyo engenye.
Isiphelo: Abaviwa mabayisonge ngobungqina obufanelekileyo ingxoxo yabo. [50]
Ukufotokopa eli phepha akuvumelekanga Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBER 2021) HISTORY P1 23
UMBUZO 6: UQHANKQALAZO LOLUNTU UKUSUSELA KWIMINYAKA 1950s
UKUYA 1970s – IBLACK POWER MOVEMENT E-USA
[Ukucwangcisa nokumisa ngokuko ingxoxo ngokusekelwe kubungqina
obufanelekileyo kusetyenziswa izakhono zokuphicotha nezokutolika.]
AMAGQABANTSHINTSHI (ISINOPSISI)
Abaviwa mabachaze ingaba bayavumelana na okanye abavumelani nenkcaza.
Mabakwenze oko ngokuthi bathathe icala ze balixhase ngobungqina bezembali
obufanelekileyo.
IINGONGOMA EZIPHAMBILI
Abaviwa mababandakanye ezi nkalo zilandelayo kwimpendulo yabo:
Intshayelelo: Abaviwa mababonise ukuba ingaba bayavumelana na okanye
abavumelani nenkcaza.
UKUCACISA
Rosa Parks (imvelaphi)
Ngowe1960 iqaqobana leqela labafundi abantsundu benza uhlalophantsi (sit-in)
kumzi wokutyela iGreensboro eyayingafuni ukuthengisela abantsundu.
Bahlala kwindawo yokuhlala abamhlophe bodwa ze baoda; kodwa abazange
bathengiselwe. Kwisithuba seenyanga ezimbini uhlalophantsi lwalunwenwele
kwizixeko 54 kumazwe 9.
Abafundi babethukisa besebenzisa izigalo kodwa bona balandela iqhinga
likaKumkani (King) lokungabi ndlongondlongo nokungaphindisi.
Ukhankaso lwaba yimpumelelo kwaye kwiiveki ezimbalwa imizi yokutyela
emithandathu yaqalisa ukuthengisela bonke abantu ingakhethe bala.
Oku kwalandelwa lukhankaso olwaba yimpumelelo olwaluchasene nokucalulwa
kwabantu kwezothutho, kwimizi yokutyela, kumaqula okudada, kwimizi
yezeqonga (ithiyetha), kumathala eencwadi, kwiilwandle nakwiipaki zoluntu.
Ngowe1961 iCORE yaququzelela iFreedom Rides apho amaAmerica antsundu
namhlophe athi aya kumazantsi ukuya kuhlola ukusebenza ngokukuko
kwesigqibo seNkundla sokungacaluli.
E-Alabama, enye yeebhasi yatshiswa ze amatshantliziyo ambalwa abethwa. Obu
bundlobongela basasazwa kumabonwakude wesizwe ze lwakhokelela ekubeni
ilizwe liyithathele ingqalelo iFreedom Rides.
Oku kwanyenzilisa ukuba iFederal Government ingenelele ukukhusela
amatshantliziyo nokuba inyanzelise ukuthotyelwa kwesigqibo seNkundla
ePhakamileyo. Ngako oko, iFreedom Rides yakhokelela ekuphelisweni kocalulo
kwiinkonzo zothutho ezininzi kumazwe asemazantsi (southern States).
Abantsundu eAmerica kwakufuneka baqale baphumelele uviwo lokukwazi
ukubhala nokufunda ukuze bavote. Abafundi abantsundu nabamhlophe abasuka
kumaNtla batyelela iicawa nezikolo ezisemaZantsi ze bafundisa abantsundu
ukubhala nokufunda.
IBlack Power Movement yaguqukela ekugxileni ekufumaneleni abantsundu
amalungelo okuvota eMississippi isebenzisa iqhinga elibizwa ‘Freedom Summer.’
Ukufotokopa eli phepha akuvumelekanga Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
24 HISTORY P1 (EC/SEPTEMBER 2021)
Baxhatshazwa ze baphathwa kakubi ze amatshantliziyo amathathu
ubuncinane abulawa. Nangona kwabanjalo, lwaqhuba ukhankaso
lweFreedom Summer nolwathi lwaba yimpumelelo njengoko landa inani
labantsundu ababephumelela uviwo lokukwazi ukufunda nokubhala.
Ngako oko lakhula inani labantsundu elalivota.
IBirmingham yayisesona sigqubu someleleyo seKKK neyayichazwa
njengesona sixeko sinocalucalulo ngokobuhlanga saseAmerica.
KuTshazimpuzi 1963 uKumkani (King) wakhokela uqhankqalazo oluchasene
nocalucalulo nengqesho engena bulungisa kwisixeko eso.
Wabanjwa. Waphetha esebenzisa abantwana ukuqhuba nokhankaso
eBirmingham. Amapolisa aludobelela phantsi olo qhankqalazo esebenzisa
ubungqwabalala.
Imifanekiso yabantwana betshizwa ngemibhobho yamanzi enamandla
befunzwa nangezinja ngamapolisa yaba ziindaba kumazwe ngamazwe
nawathi asigxeka isenzo esinjalo.
Ezosasa zaziphinde zayibhentsisa imeko yamaAmerica aNtsundu
kumazantsi eAmerica.
Uqhankqalazo lwapheliswa ngokuthi kubekho okuncanywayo. Lwapheliswa
uqhankqalazo ze amaziko esixeko adityaniswa ze baqeshwa nabantsundu
kwizitora zamasebe esixeko.
Ngomhla 28 kweyeThupha 1963, uKumkani wakhokela uqhankqalazo
lwamaAmerica angaphezu 200 000 eWashington olwalufuna imisebenzi
nenkululeko.
Wayefuna ukuqaqambisa imingeni yezepolitiki neyentlalo yamaAmerica
antsundu yamihla le. Uqhankqalazo lwaluzama ukulwa intswelongqesho
kwabantsundu nokufuna umakulingwane ngokobuhlanga opheleleyo.
Lwaluqamele ngamazwi kaMartin Luther King Jr.'s athi ‘Ndinephupha (I have
a dream)’, amemelela ubulungisa kuhlanga nokulingana koluntu.
Oku kwakhokelela ekubeni iFederal Government iphumeze uMthetho iCivil
Rights Act of 1964 owawubhangisa ukwahlulwahlulwa kwiindawo zokuhlalisa
uluntuthat nocalucalulo olungena bulungisa kwezemfundo nakwezengqesho
Oku kwalandelwa nguMthetho iVoting Rights Act of 1965, nowawuguzula
yonke imiqathango engenabulungisa kumalungelo okuvota
Iimviwo zokukwazi ukubhala nokufunda neerhafu ezongezelelweyo
zazingasavumelekanga ukuthintela amaAmerica antsundu ukuba angavoti.
Nayiphi na impendulo efanelekileyo engenye.
Isiphelo: Abaviwa kufuneka bayisonge ingxoxo yabo ngokubalula
impumelelo yeCivil Rights Movement ekumiliseleni iinguqu
eUnited States of America. [50]
EWONKE: 150
Ukufotokopa eli phepha akuvumelekanga Tyhila iphepha
Study this subject
Recommended for this subject

Addendum
History Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2021 Addendum

Addendum
History Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2021 Addendum (Eng)

Question paper
History Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2014 QP (Afr)

Question paper
History Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2012 QP (Afr)
_hlayiso.com_--9b4b0c56-0d1c-480b-8ab5-b260d75b5222/v1-68278b92259dd5d25a89/card.webp)
Memorandum
History Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2015 Memo (Afrikaans)

Memorandum
History Grade 12 Paper 1 Eastern Cape June 2014 Memo
More from Grade 12 History

Study guide
Workguide Case Study Strategies

Addendum
History Grade 12 P1 November 2024 NSC Addendum (English)

Addendum
History Grade 12 P2 NSC November 2023 Addendum (English)

Question paper
History Grade 12 P2 NSC November 2023 Question Paper (Afr)

Addendum
History Grade 12 Paper 1 NSC June 2022 Addendum (English)

Question paper