Downloaded from hlayiso.com
NASIONALE
SENIOR SERTIFIKAAT
GRAAD 12
SEPTEMBER 2022
AFRIKAANS HUISTAAL V2
NASIENRIGLYN
PUNTE: 80
Hierdie nasienriglyn bestaan uit 33 bladsye.
Skip to contentAll 2022 papers 





View all
_watermark--eec489ed-a1ac-4f53-9aa0-65544d9ee23e/v1-6626f2dffb06bf128248/card.webp)




Afrikaans HL Grade 12 Paper 2 Eastern Cape Mock 2022 Memo
Grade 12 Afrikaans HL Paper 2 memorandum from the Eastern Cape Mock Exam 2022, 33 pages. Read online or download the free PDF.
Afrikaans Hl · Grade 12 · Eastern Cape Mock Exam · 2022 · Afrikaans. Memorandum, 33 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Afrikaans HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Afrikaans
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2022
- Exam period
- Eastern Cape Mock Exam
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 33
- File size
- 467.2 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 33
This exam
Eastern Cape Mock Exam 2022
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 2Letterkunde (Literature / Set Works)10 marks
- Question 3Letterkunde (Literature / Set Works)10 marks
- Question 4Letterkunde (Literature / Set Works)10 marks
- Question 5Letterkunde (Literature / Set Works)10 marks
- Question 7Letterkunde (Literature / Set Works)45 marks
- Question 9Letterkunde (Literature / Set Works)25 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBER 2022) AFRIKAANS HUISTAAL V2 2
NASIENRIGLYNE
1. As ʼn kandidaat meer as die verlangde getal vrae gedoen het, word net die
eerste antwoord/respons nagesien. (Die kandidate mag nie die opstelvraag
en die kontekstuele vraag oor dieselfde genre beantwoord nie.)
2. As ʼn kandidaat in AFDELING A al vier vrae en die gesiene gedigte beantwoord
het, word die eerste twee gedigte se antwoorde nagesien.
3. As ʼn kandidaat in AFDELING B en C twee kontekstuele vrae of twee literêre
opstelle beantwoord het, word die eerste antwoord nagesien en die tweede
antwoord word geïgnoreer. As ʼn kandidaat al vier die vrae in AFDELING B en
C beantwoord het, word die eerste antwoord in elke afdeling nagesien mits een
kontekstuele vraag en een opstelvraag beantwoord is.
4. As ʼn kandidaat twee antwoorde gee en die eerste antwoord is verkeerd, maar
die tweede antwoord is reg, word die eerste antwoord nagesien en die tweede
antwoord word geïgnoreer.
5. As antwoorde verkeerd genommer is, word die antwoorde volgens die
nasienriglyn nagesien.
6. Taalfoute by kontekstuele vrae word nie gepenaliseer nie. As ʼn spelfout die
betekenis van die antwoord beïnvloed, word dit verkeerd gemerk. As die
spelling nie die betekenis van die antwoord beïnvloed nie, word dit as korrek
beskou.
7. Opstelvrae:
As die literêre opstel korter as die verlangde lengte is, word die kandidaat nie
gepenaliseer omdat hy/sy, hom-/haarself gepenaliseer het. As die literêre
opstel te lank is, assesseer dit op meriete en bespreek dit met die senior
nasiener/vakhoof. Die nasienriglyne is slegs ʼn riglyn, daarom moet ander
relevante inhoud as korrek beskou word. Gebruik die aangehegte rubrieke om
die opstelvrae na te sien.
8. Kontekstuele vrae:
As ʼn kandidaat nie aanhalingstekens gebruik waar ʼn vraag dit vereis nie, word
die kandidaat nie gepenaliseer nie.
9. Vir oop vrae word geen punte toegeken vir JAN/NEE/EK STEM SAAM/EK
STEM NIE SAAM NIE. Die rede/motivering moet oorweeg word.
10. Geen punte word vir WAAR/ONWAAR of FEIT/MENING toegeken nie. Die
rede/motivering/bewys verdien die punt.
11. Moenie woorde nasien nie; sien betekenis na.
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBER 2022) AFRIKAANS HUISTAAL V2 3
AFDELING A: GEDIGTE
VRAAG 1: LITERÊRE OPSTEL
“Reaksie” – Vernon February
Hierdie vraag word aan die hand van die aangehegte ASSESSERINGSRUBRIEK VIR
LITERÊRE OPSTEL – HUISTAAL: POËSIE nagesien.
LET WEL:
• Dis ʼn breë raamwerk van feite.
• Al die feite hoef nie genoem te word nie.
Die kandidaat bied ʼn gepaste inleiding aan.
• Die stemming is hoofsaaklik een van misnoegdheid en van minagting.
• Die verkleining van die woord Ghwar, nl. Ghwarrie en die feit dat daar na bekering as daai
ding gewys word, dui hierop.
• Tog is daar ook ʼn stukkie spot wanneer daar na Ghwarrie se bekering met hart en siel
verwys word.
• In reël 8 verander die minagting na moedeloosheid wanneer hy die uitroep, maar ai gee.
• Die stemming van minagting word voortgesit wanneer Ghwarrie se taalgebruik
gelykgestel word aan die seurtjie s’n. Weereens word die verkleining gebruik om die
minagting aan te toon.
• Die verontwaardige stemming word verder gevoer wanneer hy bevestig hy sien geen
love and charity vanaf Ghwarrie nie.
• Die kontras van hoe Gwarrie was teenoor hoe hy nou is, kom baie duidelik na vore.
• Hy was vantevore nie bekeerd nie en ʼn aanhanger van die hotnotsriel. Nou glo hy met
hart en siel en is hy die vyand van die hotnotsriel.
• Sy voorkoms het ook verander. Hy loop nou die hele dag met sy newwies en beste
sjute. Daarby het hy nou ʼn Sunday-go-to-meeting-face.
• ʼn Verdere kontras kom voor tussen wat Ghwarrie predik – justice love, and tjêrritie –
teenoor dit wat die spreker ervaar – hate and insults.
• Die slot van die gedig staan ook in kontras wanneer die spreker vir sy bottel jien vra
teenoor Ghwarrie se Sunday-go-to-meeting-face.
• Die gebruik van Kaaps Afrikaans is funksioneel aangesien dit die gedig binne ʼn
bepaalde milieu plaas en dit so baie meer geloofwaardig maak.
• Kaaps Afrikaans kan gesien word in die gebruik van die Engelse woorde, bv. sjute,
Sunday-go-to-meeting-face; justice love, and tjêrritie; hate and insults.
• Die palatalisasie van die j-klank tot ʼn tj-klank soos in tjy en tjou.
• Die weglating van konsonante aan die einde van woorde: ma; waa soema.
• Weglating of elisie van klanke in die middel: wa’om
• Verlaging van vokale: gloe in plaas van glo; oek in plaas van ook
• Assimilasie kom ook voor: oppie
Die kandidaat bied ʼn gepaste slot aan.
[10]
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBER 2022) AFRIKAANS HUISTAAL V2 4
VRAAG 2: KONTEKSTUELE VRAAG
“ʼn Brief van hulle vakansie” – Breyten Breytenbach
Vraag Antwoord Punt
2.1 Voorplasing / met ʼn hoofletter geskryf / herhaling. √ 1
Die kandidaat bied enige EEN antwoord vir EEN punt aan.
2.2 2.2.1 Polisindeton/Hiperbool √ 1
2.2.2 Dit beklemtoon elke ding wat die spreker se pa doen /
afsonderlik genoem. /
Dit skep die indruk dat sy pa ten spyte van sy 60 jaar nog
steeds sterk is. /Dui bewondering vir sy pa aan. √ 1
2.3 kwatryn / kwatryne √ 1
2.4 2.4.1 Vergelyking √ 1
Dit is geslaagd, net soos die kapok vinnig (en sonder keuse in
die son) smelt, net so is die familie besig om te sterf. / Dit dui
op hoe vinnig die aftakelingsproses plaasvind – so vinnig soos
die kapok in die son smelt. √ 1
Beide kante van die twee aspekte wat vergelyk word, moet
gegee word vir een punt.
2.4.2 Net soos die kapok uitgelewer is aan die son en nie dit kan
verhoed om te smelt nie – net so is die is mens uitgelewer aan
die dood, niks of niemand kan jou daarvan red nie /
Net soos die kapok nie die smeltproses kan keer nie, net so
takel die ouderdom ʼn mens af en verganklikheid is vir almal ʼn
1
onvermydelike realiteit. √
Kandidaat moet by die tema uitkom.
2.5 Die spreker se pa het te veel begin drink. / suggereer verganklikheid /
hy kruip al hoe meer in sy dop. √ 1
2.6 Dit bewerk eenheid in die gedig/Beklemtoon dat die spreker treur. √ 1
Weemoedig/hartseer/treurig. √ 1
[10]
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBER 2022) AFRIKAANS HUISTAAL V2 5
VRAAG 3: KONTEKSTUELE VRAAG
“Twee kleuters in die Vondelpark” – Elisabeth Eybers
Vraag Antwoord Punt
3.1 Dit beklemtoon die illusie van die werklikheid. √ 1
3.2 p- en s-alliterasie /alliterasie √ 1
“ewewig” √ 1
3.3 Versreël word tipografies alleen geplaas./ Die alleenplasing van r.12 /
Alleenplasing. √ 1
3.4 3.4.1 Die wiel is ʼn simbool van realisme die harde werklikheid /
Statussimbool van die man / Dui op die wêreld van prestasie /
Geen plek vir drome in die wêreld van materialisme nie. √ 1
Ja, promosie behoort te lei tot positiewe groei, maar hier word hy
tot verbeeldingloosheid bevorder. / die seun se wêreld word 1
geestelik kleiner. √
NEE word nie as antwoord aanvaar nie.
3.4.2 Ja, dit vertel die leser wat die man sal konstateer / bevestig /
dit hef die inhoud van die statussimbool uit. / Dit beklemtoon
wat die man se statussimbool is. √ 1
Die kandidaat bied ʼn soortgelyke antwoord vir EEN punt aan.
3.5 “kollektiewe Lilliput” √ 1
Dit is gepas, want daar word beklemtoon dat alle mans eendag net deel
sal word van die kleinlike massas/ alle mans is net geestelike dwerge. √
OF
Dit is nie gepas nie, want dit is ʼn verskriklike veralgemening nie alle mans
is kleinlik en belangrik in hulle eie oë nie / Nie alle mans is geestelik arm
nie. √ 1
3.6 Dit gaan oor die ontwikkelingsproses van jeug tot volwassenheid / ʼn
Proses waarin die mens deur die tyd gevorm en vervorm word en sekere
lewenswaardes aankweek.
Die skoonheid, idealisme en ewige waardes sal altyd bly. / Die navraag
na vooruitgang veroorsaak dat mense hulle vermoë om verwondering te
ervaar verloor. √ 1
[10]
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBER 2022) AFRIKAANS HUISTAAL V2 6
VRAAG 4: KONTEKSTUELE VRAAG
“Vincent van Gogh” – D.J. Opperman
Vraag Antwoord Punt
4.1 Paarrym √ 1
4.2 “ellende”/“onreg”/“krotte”/“agtergebuurtes” √ 1
Die kandidaat bied enige EEN antwoord vir EEN punt aan.
4.3 Polisindeton √ 1
Dit is geslaagd, want dit hef al die verskillende kleure wat in die skildery
gebruik is, doeltreffend uit. √ 1
4.4 4.4.1 In deel 1 is daar ʼn gevoel van gejaagdheid/angstigheid, maar in
deel 2 is die tempo rustiger. √ 1
4.4.2 Ja, Van Gogh se gejaagdheid het verander na rustigheid, want
hy het sy ware roeping gevind. √ 1
NEE as antwoord word nie aanvaar nie.
4.5 Metafoor, √ Van Gogh ervaar verlossing terwyl hy die sipresse skilder. √ 2
4.6 4.6.1 Deurlopende gedagte is Vincent van Gogh se lewe en stryd. √ 1
4.6.2 Dit verwys na die kunstenaar / Van Gogh se taak op aarde wat
volbring is/God se skeppingsplan in Van Gogh se lewe is
voltooi. √ 1
[10]
EN
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBER 2022) AFRIKAANS HUISTAAL V2 7
VRAAG 5: KONTEKSTUELE VRAAG
“Man wat doof word” – Peter Blum
Vraag Antwoord Punt
5.1 “word” √ 1
5.2 personifikasie √ 1
Die kraan klink of dit soos ʼn mens fluister. / Die spreker se gehoor is
moontlik al so sleg, dat selfs ʼn kraan wat loop – soos ʼn fluister klink. √ 1
5.3 Dit skep afwagting dat hy dit wel kan hoor. / Dit is asof die leser saam met
die spreker asem ophou in die nag / Hy hoop dit is ʼn kraan wat “fluister” /
Hy kan darem nou nog hoor. √ 1
5.4 5.4.1 Tersine √ 1
5.4.2 Net soos die spreker al hoe minder kan hoor, raak die versreëls al
hoe minder / Net soos die woorde wat die spreker nie meer kan
hoor nie, val die versreëls ook weg. √ 1
5.5 5.5.1 Tipografiese wit. / weglating van woorde in die versreël. √ 1
5.5.2 Ja dit is gepas, want net soos die laaste klanke wat die man kan
hoor eendag sal ‘wegval’, so val ʼn deel van die versreël weg/
Die persoon wat nie kan hoor nie hoor net ʼn deel van die gesprek
en in hierdie geval, die helfte van die versreël. / Die wit gedeelte
dui op die stiltes wat nou die spreker se lewe vul. √√ 2
NEE as antwoord is verkeerd.
Die kandidaat bied enige TWEE voorbeelde vir EEN punt elk aan.
5.6 Ek dink die spreker is besig om sy gehoor te verloor / Ek dink die spreker
wantrou sy vriende en dink hulle skinder oor hom, omdat hy nie hulle
gesprekke kan hoor nie. √ 1
[10]
TOTAAL AFDELING A: 30
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBER 2022) AFRIKAANS HUISTAAL V2 8
AFDELING B: ROMAN
VRAAG 6: DIE KWART-VOOR-SEWE-LELIE – OPSTELVRAAG
Hierdie vraag word aan die hand van die aangehegte RUBRIEK VIR DIE NASIEN VAN
DIE OPSTELVRAAG VIR DIE ROMAN EN DIE DRAMA nagesien.
LET WEL:
• Dit is ʼn breë raamwerk van feite.
• Al die feite hoef nie genoem te word nie.
Die kandidaat bied ʼn gepaste inleiding aan.
• Iris is nie die tradisionele heldin wat in ʼn liefdesverhaal aangetref word nie,
want as ʼn onsekere karakter en bly sy deurentyd op soek na ʼn geleentheid om haar
volle potensiaal te bereik.
• Iris is nie ʼn gewone, selfversekerde meisie nie, maar voel eerder dat niemand
na haar luister nie.
• Iris is nie ʼn entoesiastiese meisie wat opgewonde is oor haar doen en late nie,
want sy glo alles wat haar susters doen is opwindender en interessanter.
• Iris se familie wil dink dat sy nie in mans belangstel nie en sy smeek haar ma
om van Riekie ontslae te raak.
• Iris se knieë knak nie voor enige aantreklike man nie en daarom beïndruk
Frederik se plakkaatvoorkoms haar maar min.
• Iris verkies om die hede te ontduik deur in haar verbeeldingswêreld te leef,
want dit bied baie meer opwinding.
• Aangesien Iris nie tevrede is met alles wat die werklikheid bied nie, skep sy
verbeeldingsvlugte en ʼn Engel sodat sy kan ontsnap na ʼn interessanter wêreld.
• Sy hanteer verhoudings nie soos die tipiese meisie wat ʼn emosionele ervaring
wil hê nie, maar verkies om slegs fisiek betrokke te raak.
• Iris is nie beroepsgerig en gedrewe nie, maar verkies om eerder by dokter Anders
te werk omdat sy nie wil hê die werklikheid moet haar verbeeldingsvlugte
onderbreek nie.
• Iris stel alles in haar lewe ondergeskik aan die een groot blomoomblik in haar
lewe, want sy glo dat ʼn mens net een kans op ware geluk het.
• Els is nie die konvensionele ma wat haar dogters liefdevol grootmaak nie,
maar hierdie taak word grootliks aan Johanna oorgelaat.
• Els word eerder deur haar kinders grootgemaak, want hul wys haar op baie dinge
wat sy moet doen.
• Els is nie die tipiese ma wat ʼn goeie kok is nie en is eintlik dankbaar wanneer
die aandete aan die gaar raak was.
• Els verkies dit om tyd in die tuin deur te bring eerder as om die tradisionele take
van ʼn ma te verrig.
• Els maak haar kinders ietwat liberaal groot aangesien sy nie in hul pad staan
wanneer hul op jong ouderdomme verhoudings aanknoop nie.
• Els tob nie oor haar dogters se sedes nie en deur stil te bly of hul nie aan te
spreek nie, aanvaar sy hul optrede. [25]
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBER 2022) AFRIKAANS HUISTAAL V2 9
VRAAG 7: DIE KWART-VOOR-SEWE-LELIE – KONTEKSTUELE VRAAG
Vraag Antwoord Punt
7.1 ʼn Dief het by Iris-hulle ingebreek. / ʼn Dief het die televisie probeer steel. √ 1
7.2 Verstrooid √ 1
Ma het die amptenare by Binnelandse Sake deurmekaar gehad met die
inligting omtrent Johanna vir die pas wat sy moes dra. √ 1
7.3 Eerstepersoonsverteller √ 1
Die verteller laat die leser besef dat Iris ʼn storie so gemaklik/lekker vertel dat
sy maklik afdwaal van wat sy eintlik wil sê. /
Die leser besef dat Iris se gedagtes afdwaal terwyl sy ʼn storie vertel. /
Dit word vir die leser beklemtoon dat Iris se gedagtes rondspring/nie altyd
georden is nie. √ 1
7.4. 7.4.1 Claude is nie-blank/swart. √ 1
7.4.2 Rassisme √ 1
7.4.3 Ma ignoreer die pas wat Johanna moet dra met vaagheid./
Iris verwys spottend na Suid-Afrikaners as rassiste./
Johanna waarsku Iris teen die Negers in die VSA./
Iris se gesin het geen vooroordeel teen anderskleuriges nie./
Iris is nie bang om saam met Billy te ry nie./
Billy, ʼn nie-blanke, is die eerste persoon wat werklik na Iris
luister. √√ 2
Die kandidaat bied enige TWEE voorbeelde uit die roman aan.
7.5 (Hiper) prakties √ 1
Ja, toe sy ʼn drieling verwag, het sy haar praktiese ingesteldheid effe
verslap./ Haar huis was later ook deurmekaar. √ 1
Die kandidaat bied enige EEN motivering uit die roman aan.
7.6 Hannes sê wat moontlik tot ʼn probleem in Kara en Claude se verhouding
kan lei, maar hy knoop self later ʼn buite-egtelike/onbehoorlike verhouding
met ʼn student aan. / veroorsaak ook probleme in sy eie huwelik. √ 1
Die kandidaat moet albei kante van die ironie noem vir EEN punt.
7.7 7.7.1 Iris is baie jonger as haar twee susters. √ 1
7.7.2 Iris se ma beskou haar by geboorte al as anders./
Iris se ma is by haar geboorte onseker of sy haar hoor skree het./
Iris voel dat niemand in die gesin na haar luister nie./
Iris hoor sy was eintlik ʼn glips./
Iris het nie soos haar susters ʼn familienaam nie./
Iris voel soos die Aspoestertjie in haar gesin./
Iris se pa was nie by toe sy gebore is nie. √√ 2
Die kandidaat bied enige TWEE voorbeelde uit die roman aan.
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBER 2022) AFRIKAANS HUISTAAL V2 10
7.8 Vermont / Iris en Peter se slaapkamer in die houthuis in Vermont. √ 1
7.9 7.9.1 Die fiktiewe Peter bied aan Iris die moontlikheid om van die
werklikheid te ontsnap./help Iris om deur fantasie vraagstukke vir
haarself uit te werk./laat Iris dinge doen wat sy nog nie in die
werklike lewe gedoen het nie. √ 1
7.9.2 Die werklike Peter bied aan Iris die moontlikheid om van haar
fantasiewêreld afstand te doen en die werklikheid te geniet./
Anker Iris se werklikheid vir haar./laat Iris besef dat daar nie
slegs een groot blomoomblik in die lewe hoef te wees nie. √ 1
Dit is Peter se teenwoordigheid in Iris se lewe wat haar laat besef
dat die lekker van die hier en die nou nie durf ignoreer word
nie./Peter laat Iris afstand doen van haar hunkering na een groot
droomoomblik deur met haar te trou. √ 1
7.10 Ek sou hom by die realiteit plaas, want hy beskerm Iris./sy kan met hom
praat./sy kan hom sien./sy sê vir haarself is hy die werklikheid.
OF
Ek sou hom by haar verbeeldingsvlugte/fantasie plaas, want die motto sê
reeds dat ʼn mens baie dinge in die roman met ʼn knippie sout moet
neem. √ 1
Die kandidaat bied ʼn soortgelyke motivering vir EEN punt aan.
7.11 7.11.1 Die motto help dat die leser die humor in die onderstreepte
gedeelte raaksien. / dat die leser besef om nie alles ernstig op te
neem nie. √ 1
7.11.2 Beskermengel/Geselsgenoot/Raadgewer/Gee Irisse selfvertroue
ʼn hupstoot/ Tree as Iris se gewete op/Hy help haar om tot
belangrike insigte te kom. √ 1
7.11.3 Die Engel het Iris gehelp om nou aan die werklikheid te dink/in
die werklikheid te leef. √ 1
7.12 Die Engel se hand √ 1
Die Engel het Iris kom roep omdat Bettie siek is./kwansuis gif gedrink
het. √ 1
[25]
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBER 2022) AFRIKAANS HUISTAAL V2 11
MANAKA PLEK VAN HORINGS – PIETER PIETERSE
VRAAG 8: MANAKA PLEK VAN HORINGS – OPSTELVRAAG
Hierdie vraag word aan die hand van die aangehegte RUBRIEK VIR DIE NASIEN VAN
DIE OPSTELVRAAG VIR DIE ROMAN EN DRAMA nagesien.
LET WEL:
• Dit is ʼn breë raamwerk van feite.
• Al die feite hoef nie genoem te word nie.
Die kandidaat bied ʼn gepaste inleiding aan.
• Ouma Essie dwing oral respek af vanweë haar uitgesproke getuienis as
Christen, want sy het selfs op Riekert, die diamantsmokkelaar, ʼn invloed./Bv. bl.
133: “As daar nou een swarte is wat reguit hemel toe sal gaan, is dit sy.”
• Ouma Essie se integriteit en vreeslose vashou aan wat reg is, maak dat mense
haar gehoorsaam, want sy oortuig mnr. Kebbey om Baas gratis na die hospitaal te
vervoer./ oortuig selfs vir Baas om die sendelinge te help om ʼn blyplek by die kerk
in te rig./Bv. bl. 47: “Toe! Loop nou na jou huis toe en gaan haal die sleutels.”/Bl.
118: Die ander man wat wit is, sal vir julle sê wat om te doen om ʼn dak oor julle
koppe te kry.''/Bl. 118: ''Tot daar weer ʼn kerkgebou is, sal hierdie boom die kerk
wees.
• Ouma Essie glo dat ʼn Christen aan sy dade geken word, daarom verskaf sy
huisvesting aan ʼn wildvreemde man wie se voertuig gebreek het./daarom kan sy
met oortuiging praat van Baas as Christen op grond van sy dade./ Bv. bl. 74: ''Daar
het al op ʼn tyd ʼn wit mens by ons geslaap. Hy het ʼn week daar gebly.''/Bl. 74: “Daar
is ook plek in my huis, muluti. Tibelelo se hut staan leeg.” Bl. 43: “Sy is ook die een
wat gesê het sy weet meneer Baas is ʼn Christen.”
• Ouma Essie stel deurgaans die voorbeeld van wat eg/ goed/ aanvaarbaar/
korrek is, want sy duld nie dat die khuta Grace inloop nie./vir Baas finansieel uitroei
nie./volhard met verkeerde gebruike nie./ Bv. bl. 165: “Die mens met wie daar
gepraat moet word oor die salaris van die sendelinge se tolk, is nie Tibelelo nie.”/
Bl. 167: ''..., dan is dit tyd dat die mense van hierdie hele stam vra hoekom die
vergadering nie meer met ʼn gebed oopgemaak word ...''/Bl. 166: “En het iemand al
gevra hoekom is daar hier rond nou skielik mense met die kerk se sinkplate op hulle
huise se dakke?”/Bl. 170: ''Daarom is dit ʼn goeie ding dat julle die man wat wit is,
weggejaag het met julle gierigheid.''/Bl. 170: “Ek sal aanhou praat in die taal wat
hierdie vrou wat wit is, kan verstaan, want wat julle oor die man wat wit is, besluit, is
ook julle besluit oor die sendelinge.”
• Ouma Essie gee betekenis aan die teenwoordigheid van die sendelinge, want
sy sorg vir die sendelinge as sy die werk aan die sendingstasie organiseer en vir
almal take gee./ Bv. bl. 118: “Die ander man wat wit is, sal vir julle sê wat om te doen
om ʼn dak oor julle koppe te kry.”/Bl. 119: “Die meubels wat nog op die lorrie is, kan
nou by die kerk afgelaai word.”
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBER 2022) AFRIKAANS HUISTAAL V2 12
• Sy staan op vir die Here/staan by haar Christelike beginsels/skroom nie om
mense wat die pad byster raak, aan te spreek nie omdat sy die khuta oor hul
afdwaling van die godsdiens berispe./sy die khuta aanval omdat hulle die kerk se
eiendom steel./Bv. bl. 167: “..., dan is dit tyd dat die mense van hierdie hele stam
vra hoekom die vergadering nie meer met ʼn gebed oopgemaak word ...”/Bl. 166: “En
het iemand al gevra hoekom is daar hier rond nou skielik mense met die kerk se
sinkplate op hulle huise se dakke?”
• Ouma Essie bewaar die geloof op Manaka omdat sy ʼn oortuigde Christen is./glo
sy moet haar oorlede man se werk voortsit./glo dat elke ding met ʼn doel gebeur./dit
deur God so beskik word./ Bv. bl. 71: “Die bril en die kierie en die Woord. En die
skape wat die Here my gegee het om op te pas.”/Bl. 77: ''Jy wat uit ʼn geslag kom
van mense wat in die Here glo! Het jy gedink Satang los jou sommerso as jy eers
jou hand vir hom gegee het?''/Bl. 116: ''Die enigste pa en ma wat ek ooit geken het,
was wit mense. Dit was eerwaarde Phil Kruger en mevrou Bessie.''/Bl. 210: In Whitey
se Bybel lees hy die tekste wat ouma Essie vir hom gegee het toe sy hom kom roep
het ./ Bl. 203: ''Dis nie ons wat jou pla nie ... Dit is die Here, jongman,'' sê sy ...
• Ouma Essie is die Profeet van die Bybel wat haar beywer vir die uitbreiding
van geloof op Manaka, want die Induna is dood./Bv. bl. 71 ''Die bril en die kierie en
die Woord. En die skape wat die Here my gegee het om op te pas.''/Bl. 71: “Dis ʼn
Woord wat lyk of hy al deur diep waters gegaan het, ouma Essie.”
• Ouma Essie aanvaar die verantwoordelikheid vir die voortsetting/uitbreiding
van geloof op Manaka/herstel van die sendingstasie, want sy is ʼn oortuigde
Christen vanweë haar kinderjare by eerwaarde Phil Kruger-hulle./haar studie en
opleiding./Bv. bl. 70: “Julle kan maar huil,” sê sy. “Ek het ook gehuil oor ons kerk.”/Bl.
116: ''..., het hulle dit reggekry om my by die Bybelkollege op Witsieshoek in te skryf.
Ek was die eerste swart meisie wat ooit daar toegelaat is.''
• Ouma Essie begin met die herstelwerk van die sendingstasie omdat sy God se
woord wil versprei./want die herstel van die sendingstasie is vir haar ʼn prioriteit./want
sy glo dat Baas met ʼn doel na Manaka gestuur is./Bv. bl. 43: “My ouma Essie is die
een wat die mense die Profeet van die Bybel noem. Sy is ook die een wat gesê het
sy weet meneer Baas is ʼn Christen.”/Bl. 105: “Dit is om kos te gee vir die baie mense
wat die Here na jou toe gestuur het.”/Bl.118: “Tot daar weer ʼn kerkgebou is, sal
hierdie boom die kerk wees ...''/Bl. 112: “Daar was altyd bankies onder die
worsboom.”
• Op Manaka voer ouma Essie, as Christen, die stryd teen die bose/die
ongeloof/die tradisionele bygeloof/die plaaslike bevolking se geloof in die
toordokter, want sy verdryf meneer Chisupo./sy berispe mnr. Kebbey wat aan
Chisupo onderdanig is./Bv. bl. 77: “Jy wat uit ʼn geslag kom van mense wat in die
Here glo! Het jy gedink Satang los jou sommerso as jy eers jou hand vir hom gegee
het? Het jou gierigheid jou nou al so ver gevat dat jy vir ʼn mal man bang moet
wees?”/Bl. 148: Sy klap sy hand weg en wys vir hom ook vinger./Bl. 149: “Hy is nie
van die Here nie. Hy hoort nie hier nie.”
• Ouma Essie se onwrikbare geloof in Baas as ʼn gestuurde/geestelike leier
ontketen by Baas (die hoofkarakter) innerlike konflik oor wat Christenskap se
aard en wese is, want sy skroom nie om vir Baas te sê dat hy met ʼn doel na Manaka
gestuur is nie./Bv. bl. 202: ''Ek wil weet of jy in hierdie Boek glo, jongman.''/Bl. 203:
''Dis nie ons wat jou pla nie. Ke Modimo, leogana. Dit is die Here, jongman.''/Bl. 203:
Die drome wat die kinders van die Here droom, is die drome wat Hy vir hulle gee om
te droom, het sy daardie dag gesê.
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBER 2022) AFRIKAANS HUISTAAL V2 13
• Ouma Essie tree as tussenganger tussen Baas en die sendelinge/die khuta op
omdat die uitdra van die Woord op Manaka vir haar lewensbelangrik is./want sy glo
dat Baas na Manaka gestuur is om die sendingwerk voort te sit./Bv. bl. 170: “Sonder
meneer Baas sal hulle nie in Barotseland kan bly nie.” /Bl. 118: “En hoekom sal die
Here nou sy hand wegvat net oor iets wat tussen mense gebeur?”
• Ouma Essie help die hoofkarakter in sy soeke na antwoorde m.b.t. sy
godsdiensstryd, want sy verskaf die antwoorde./wys hom op bepaalde plekke in
die Bybel wat hy moet lees./sien sy innerlike worsteling raak en tree met liefde en
empatie op om hom te help./Bv. bl. 202: ''Jou reg om ʼn Christen te wees, maak van
jou ʼn Christen. Weet jy dit dan nie?''/Bl. 202: ''Jy kan mos lees. Romeine 10 vers
20.''/Bl. 202: “Het jy ʼn Bybel?'”
• Ouma Essie glo in die toekoms van Manaka onder Baas se geestelike
sorg/weet dat Baas gaan aanbly as die nuwe geestelike leier, want sy bring vir
hom ʼn nuwe hondjie nadat sy hond dood is./weet dat hy op Manaka gaan bly./Bv.
bl. 234: ''Die duiwel het sy eie vuur gemaak,'' sê ouma Essie vir die kruis op die graf.
''Ons sal sy as saam met die as van die brand met ʼn besem van skoon takke wegvee
voor ons weer begin bou.''/Bl. 239: “Dit is ʼn hond wat ouma Essie gister al vir jou
gestuur het,” sê Grace ...
• By haar siekbed gee Ouma Essie aan Baas die geleentheid om sy geestelike
groei ten toon te stel/sy keuse vir ʼn lewe in die voetspore van sy oupagrootjie
met die daad te bewys, want by haar siekbed bid hy in die openbaar./neem hy die
rol van die geestelike leier in./suggereer hy dat die kerk se herstel deur hom gedoen
gaan word./Bv. bl. 243: “Dankie, Here. Amen.” sê Baas./Bl. 244: “Die deure en die
vensters vir die kerk en vir die huis het gekom,” sê Baas.
Die kandidaat verskaf ʼn gepaste slot. [25]
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBER 2022) AFRIKAANS HUISTAAL V2 14
VRAAG 9: MANAKA PLEK VAN DIE HORINGS – KONTEKSTUELE VRAAG
Vraag Antwoord Punt
9.1 Hulle voel baie onwelkom op Manaka./Baas maak dit duidelik dat hy hulle
nie daar wil hê nie./
Baas en Grace het ʼn woordewisseling./uiterlike konflik./
Baas struikel oor die hoop hout en kan nie self opstaan nie./maar weier dat
hulle hom help. √√ 2
9.2 Baas doen van nature goed aan ander mense./tree van nature met respek
teenoor ander op./is inherent ʼn Christen. √ 1
9.3 Ja
Sy is ʼn oortuigde Christen./leef haar Christelike godsdiens uit./
Haar dade bevestig haar geloof./bewys dat sy omgee vir ander in nood./is
ʼn bewys dat sy volgens die Ubuntu-beginsel van naastediens leef. √ 1
EN
Grace moet ʼn ekstra inkomste genereer omdat daar groot armoede en
ellende heers./daar baie mense is wat honger ly./sy ʼn opgeleide
verpleegster is wat ʼn bydrae kan lewer./geld kan verdien. √ 1
9.4 9.4.1 Baas is geweldig ontsteld oor haar versoek m.b.t. ʼn werk./wil haar
nie help nie. √ 1
Hy wil nie die sendelinge op Manaka hê nie. √ 1
9.4.2 Baas weet dat Grace eintlik die waarheid praat./Hy is nog baie siek
a.g.v. die malaria./die nagevolge van die hospitaalbehandeling/
medikasie./het nie krag vir baklei nie./
Haar verwysing na die man wat Manaka begin het, prikkel sy
nuuskierigheid./
Hy wil nie weer ʼn gedoente maak sodat Nanna en oom Scholtzie
naderkom nie. √ 1
9.5 Ja
Sy help hom in sy siek toestand om regop te kom./sy maak vir hom ʼn
belt/lyf-band/gordel sodat sy broek nie afval nie./sy neem die goed wat vir
hom belangrik/waardevol is (soos die foto) in ag. √ 1
9.6 Die lyfband wat ouma Essie vir hom gebring het./muluti Joseph se
lyfband √ 1
9.7 9.7.1 Dis sy oupagrootjie./Hy is die ou man/sendeling se
agterkleinseun. √ 1
9.7.2 Hy wil graag soos dit die ou man se droom was, ʼn boot op die
Zambezi kry (om toeriste te vervoer), maar hy het nie meer geld om
dit te doen nie./hy moes al sy geld op welsynswerk uitgee. √
Hy bevind hom op die sendeling se sendingstasie, maar hy wil niks
met godsdiens/Christenskap te make hê nie./ontken dat hy ʼn
Christen is./wil nie eers die sendelinge daar ontvang nie. √ 2
9.8 Grace √ 1
9.9 Innerlike konflik √ 1
Baas het oorgegee./die weddenskap verloor om die skoenlapper te vang. √ 1
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBER 2022) AFRIKAANS HUISTAAL V2 15
9.10 Die verteller is objektief in sy beskrywing van Baas se gelate aanvaarding
van die einde van sy droom. √ 1
Die verteller dra inligting oor/beskryf wat op verskillende plekke gebeur
(onder die Land Rover sowel as in die hoofpad)./is gelyktydig op verskillende
plekke teenwoordig. √ 1
9.11 9.11.1 Chisupo √ 1
9.11.2 Whitey kom haal vir Sitali om die boot te gaan soek./laat Sitali in
ʼn boom klim om te kyk waar die boot is. √ 1
9.11.3 Ja
Whitey het kort voor hierdie gebeure agtergekom dat hy en Baas
agterkleinneefs is./dieselfde oupagrootjie het./familie is./
Omgee vir ander loop in die Chipmans se bloed en dis wat Whitey
hier bewys. √ 1
9.12 9.12.1 Hy skryf sy naam in die boomstam onder sy oupagrootjie se
naam./herstel die bankies./sendingstasie. √ 1
Hy kap Morena se kop/horings teen die naambord vas. √ 1
9.12.2 Grace √ (Leerders kan enige gepaste karakter kies) 1
9.12.3 Nadat Baas besluit het om weg te gaan/hy (vir sy oupagrootjie)
gesê het: “Jy wen, Baas Dennis,” sê Grace vir hom die ou man
sê R5 is te min vir sy drome./
Grace beïnvloed hom om te bly./herinner hom aan sy drome om
in sy oupagrootjie se voetspore te volg. √ 1
Die kandidaat gee sy/haar eie motivering vir enige een van die
karakters wat hy/sy kies.
[25]
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBER 2022) AFRIKAANS HUISTAAL V2 16
VATMAAR – AHM Scholtz
VRAAG 10: VATMAAR – OPSTELVRAAG
Hierdie vraag word aan die hand van die aangehegte RUBRIEK VIR DIE NASIEN VAN
DIE OPSTELVRAAG VIR DIE ROMAN EN DRAMA nagesien.
LET WEL:
• Dis ʼn breë raamwerk van feite.
• Al die feite hoef nie genoem te word nie.
Die kandidaat verskaf ʼn gepaste inleiding.
• George Lewis en Ruth se liefde strek oor rasse- en klassegrense. George is ʼn
Engelsman terwyl Ruth ʼn Tswana-meisie is./Bv. bl. 12: I don’t see her blackness,
you know.
• George Lewis en Ruth se liefde strek oor die grense van geletterdheid, want
Ruth se ongeletterdheid staan nie in die pad van George, ʼn geletterde man, se liefde
nie./Bv. bl. 19: Ek en George het die papiere geteken en Ruth en haar oom het
elkeen ʼn kruisie gemaak.
• George se liefde vir Ruth strek oor kultuurgrense heen, want hy is lief genoeg
vir Ruth om volgens haar tradisie bogadie vir haar te betaal om met haar te trou./Bv.
bl. 18: Hy was ʼn gelukkige man toe hy die naweek voor die troue van die
tweeperdkarretjie afklim met die ekstra groot driebeenpot en twee twintig-gelling-
dromme vir die pap
• George en Chai se vriendskap verteenwoordig liefde/omgee oor rasgrense,
want Chai is ʼn Afrikaanssprekende bruinman en George Lewis is ʼn Brit./Bv. bl. 12:
Toe sit hy sy hand op my knie en sê: Charlie, you are the only friend I have.
• George neem Chai, sy vriend, in sy vertroue as hy hom van sy liefde vir Ruth wat
oor rasgrense heen strek, vertel./Bv. bl. 11: Die Corporal het vertel dat hy ʼn meisie
in Vryburg ontmoet het. Ruth was haar naam.
• George en Chai se vriendskap/omgee vir sy vriend se welstand strek oor
rasgrense heen as George daarvoor sorg dat Chai drie maande langer betaal word
as wat hy gewerk het./Bv. bl. 14: Die Corporal, het oom Chai verder vir Ta Vuurmaak
vertel, het gesorg dat ek drie maande langer betaal word as wat ek gewerk het omdat
ek sy enigste vriend was.
• George help sy vriend Chai, een van die Cape Boys, om werk by die dorpsraad
te kry toe die oorlog verby is./Bv. bl. 16: Nou laat ons skoonmaak en jou army-
captain gaan sien, het ek gesê. Ons moet werk hê want ons moet leef.
• George se goeie vriendskapsverhouding met Chai word voortgesit wanneer hy
hom ondersteun en help om ʼn erf vir Vatmaar se Sendingkerk te kry./Bv. bl. 31: Jy
weet George, Vatmaar het nie ʼn erf uitgesit vir ʼn kerkgebou nie. Nou vra ek jou mooi
om met daardie company-commander van jou te gaan praat.
• George en Chai se vriendskap is baie heg, al is hulle van verskillende rasse,
want Chai hou die begrafnisdiens vir Ruth en hy is die enigste een wat vir George
kan troos./Bv. bl. 42: Hulle het mekaar omhels soos net tweelinge kan./Bl. 42: Oom
Flip het met ʼn stadige skud van sy kop gesê: Die liefde ken nie grense nie.
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBER 2022) AFRIKAANS HUISTAAL V2 17
• Chai se omgee/respek strek oor rasgrense, daarom sê hy die Cape Boys aan om
ʼn graf vir die ouma wat doodgebrand het te laat grawe. Hy bid ook vir haar./Bv. bl.
8: Sy het die ou vrou ingerol en die Onse Vader opgesê. Chai het dit saam met haar
gesê.
• Oom Chai ervaar liefde vir sy medemens, want hy raak ontsteld oor die afbrand
van die boere se huise./hy sê vir Corporal Lewies dat hy nie meer boere se plase
wil afbrand nie./Bv. bl. 9: Ek weet nie wanneer Chai en die Corporal besluit het om
die Queen se orders te verander soos dit hulle pas nie.
• Al is daar ʼn groot ouderdomsverskil tussen Oom Chai en Bettie, gee hy vir sy
familie se eer om/is daarom bereid om met Bettie te trou om sy familie se eer en
Bettie se eer te red./Bv. bl. 273: Later het ons gehoor die kind se pa is een van oom
Steven se seuns, ʼn getroude man met kinders.
• Oom Chai probeer goed vir Bettie wees, al was hy aanvanklik nie lief vir haar
nie en maak die kind soos sy eie groot./Bv. bl. 281: Oom Chai het teen die tyd geglo
hy het Bettie lief en aan klein Job as sy eie gedink.
• Kenneth Kleinhans is ʼn gekwalifiseerde bruin ambagsman van Graaff-Reinet
en Kaaitjie Müller ʼn ongeletterde, armoedige bastermeisie wat lief vir mekaar geraak
het./Bv. bl. 224: My Kenny, was al wat sy in haar gedagtes gehad het. My Kenny.
Partykeer het sy die naam hardop gesê sonder om na te dink.
• Kenny is lief vir Kaaitjie oor klasgrense heen; Kenny het matriek voltooi, terwyl
Kaaitjie nie kon lees en skryf nie./nog nooit met ʼn mes en vurk geëet het nie./Bv.
bl. 153: En nou Kaaitjie – sy’s nie geleerd soos hulle nie, maar sy ken die wêreld.
• Kenneth besluit om Kaaitjie te aanvaar ten spyte daarvan dat haar ma ʼn dief
is. Hy probeer vir Tant Wonnie borg reël deur die prokureurs se telefoonnommers
te kry en hul die volgende dag te skakel.
• Die dood is nie die grens vir die liefde wat Kenneth vir Kaaitjie het nie, hy is
hartgebroke na Kaaitjie se dood./beywer hom vir die totstandkoming van die kliniek
om Kaaitjie se nagedagtenis lewendig te hou./Bv. bl. 298: Om die herinnering aan
my geliefde lewensdag te hou, wil ek graag ʼn kliniek as nagedagtenis aan haar
bou.
• Chetty, ʼn winkelier, neem die brandarm Free-da sonder enige besittings in
nadat sy van haar omstandighede ontvlug./Bv. bl. 23: Haar ma Free-da het haar
stat in die tyd van die groot droogte verlaat. Sy was wees en het by mense gebly
wat haar op die landerye laat werk het./Bl. 24: Sy liefde vir Ma Koelie het nooit oud
geword nie en Vatmaar het dit geweet.
• Free-da en Chetty is ten spyte van hul rasverskille lief vir mekaar./Bv. bl. 23:
Die mense van Vatmaar het gesê sy het haar man lief met die liefde waaroor daar
in die Bybel geskryf staan.
• Die tema van liefde sonder grense hou die Septembers uit die tronk. Settie lê
valslik ʼn klag van diefstal teen Tant Wonnie. Tant Wonnie verset haar nie en gaan
gedweë saam met die konstabel./Settie vertel onwaarhede oor Tant Wonnie. As
Tant Wonnie se liefde grense gehad het, kon sy Settie laat opsluit het vir hierdie
onwaarhede, maar sy lewer geen kommentaar hierop nie./Bv. bl. 143: Sy't haar
madam se goue ring in Vatmaar gesteel, sarge.
• Tant Wonnie hoor dat Johnny die ring gesteel het, maar omdat haar liefde oor
grense strek, kla sy hom nie aan nie./Bl. 188: So hý is die dief wat die trouring
gesteel en verkoop het.
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBER 2022) AFRIKAANS HUISTAAL V2 18
• Die Septembers sou die hele pad vanaf Du Toitspan na Vatmaar moes stap.
Tant Wonnie se liefde strek egter oor grense van naasteliefde wanneer sy
die Septembers se sjieling vir die rit op die kapkar betaal al betoon die
Septembers nie naasteliefde teenoor haar nie./Bv. bl. 189: Hier is ʼn sjieling,
Mineer Jones, sê sy. Laat hulle opklim.
• Die Septembers se dors word geles. Tant Wonnie deel haar gemmerbier met
die mense wat haar byna in die tronk laat beland het. Dit is beslis
naasteliefde sonder grense, Tant Wonnie tree menslik teenoor die Septembers
op terwyl hulle nie so teenoor haar opgetree het nie./Bv. bl. 189: Gee die
gemmerbier, sê Tant Wonnie vir Suzan.
• Miesies Wingrove se liefde vir haar (arm) medemens strek so ver dat sy
die huis aan Tant Wonnie verkoop vir dieselfde prys as waarvoor sy dit gekoop
het. Miesies Wingrove weet dat Tant Wonnie nie kan bekostig om meer te betaal
nie./Bv. bl. 239: Hier is die koopbrief wat ek graag prokureur toe wil vat, Won,
en ons hou dit op twintig pond.
• Miesies Wingrove weet hoe swaar Tant Wonnie kry en sy besluit om die stoof
in die huis te laat bly wat haar liefde bewys. Dit sluit aan by die tema van
naasteliefde teenoor iemand wat swaarkry./Bv. bl. 240: nou is ons kwiets, Won
• Ma Khumalo en haar twee aanneemkinders se verhoudinge
verteenwoordig liefde wat oor die grense van ras en geloof strek. Sy is ʼn
Tswana-weduwee terwyl Borman van der Westhuizen 'n blanke seun en Mariam
Mohamed ʼn Moslemmeisie is./Bv. bl. 199: Hy het haar uit sy hart uit Ma genoem,
want hy het geweet sy het die plek van sy oorlede moeder ingeneem.
• Ma Khumalo leef moederliefde uit as sy alles wat sy het met Norman, wat nie
haar biologiese kind is nie, deel./Bv. bl. 199: Hy het haar uit sy hart uit Ma
genoem, want hy het geweet sy het die plek van sy oorlede moeder ingeneem.
• Ma Khumalo se optrede teenoor Norman sluit aan by die tema van liefde
wat nie grense het nie, want sy het gesê Norman is wit en sy is swart – en
saam maak hulle Coloured./Bv. bl. 203: Hy Norman is wit en ek swart, ons maak
Coloured.
• Ma Khumalo tree in onbaatsugtige liefde op as sy vir die vreemdeling
Mariam Mohamed ʼn heenkome bied as Mariam deur haar ouers weggejaag
word omdat sy swanger is./Bv. bl. 222: Jy weet Tant Wonnie, hierdie ou
swartvrou het dit alles vir my gedoen sonder om ooit te vra wat gebeur het of
wat my naam is.
Die kandidaat verskaf ʼn gepaste slot. [25]
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBER 2022) AFRIKAANS HUISTAAL V2 19
VRAAG 11: VATMAAR – KONTEKSTUELE VRAAG
Vraag Antwoord Punt
11.1 11.1.1 Eerstepersoonsverteller/Ek-verteller √ 1
11.1.2 Die eerstepersoonsverteller/ek-verteller/Ta Vuurmaak vertel dit
uit sy eie oogpunt./is subjektief in sy vertelling./Die jong seuns
kan net oorvertel wat (Ta Vuurmaak) aan hulle vertel. √ 1
11.1.3 sy waarheid √ 1
11.2 Ta Vuurmaak gee aan Vatmaar sy naam./is die eerste/oudste inwoner in
Vatmaar. √ 1
11.3. 11.3.1 Oom Chai √ 1
11.3.2 Oom Chai neem gesteelde goedere van die plase wat vir latere
gebruik in Vatmaar versteek word./
Alhoewel Ta Vuurmaak die goedere oppas, word dit nie met
hom gedeel nie. √ 1
11.3.3 Ta Vuurmaak dra nog verbande om sy been (al is die vleiswond
genees) as hy nie lus is om sy deel as een van die Cape-
Boy/tydens die oorlog te doen nie. √ 1
11.4. 11.4.1 Uiterlike konflik / Innerlike konflik √ 1
11.4.2 Indien Uiterlike konflik by VRAAG 11.4.1 gegee is:
Oom Chai haat vir Boytjie Afrika wat te veel aandag aan Bettie
gee./Oom Chai jaag vir Boytjie uit sy huis. √
OF
Indien Innerlike konflik by VRAAG 11.4.1 gegee is:
Oom Chai kan nie meer by Bettie se jongmenslewe byhou nie,
al wil hy./is spyt dat hy nie van Bettie verwag het om by sy lewe
in te skakel nie. √ 1
11.4 11.4.3 Ja
Oom Chai beskerm sy familie se goeie naam./
Oom Chai wil graag vir oom Steven wys dat hy wat Chai is, tot
die familie se redding kan kom./
Oom Chai is eensaam, ʼn vrou kan sy eensaamheid verlig./
Oom Chai het nie eie erfgename nie. √√
OF
Nee
Sy kleinneef behoort die verantwoordelikheid van sy dade te
dra. / Dis nie regverdig dat Oom Chai sy eie geluk vir familie
opoffer nie. √√ 2
Die kandidaat bied sy eie TWEE redes binne konteks van die
roman vir EEN punt elk aan.
11.5 Tydens die oorlog √ 1
11.6 11.6.1 Die Vatmaar-gemeenskap se versoek vir grond (om ʼn kerk in
Vatmaar te bou), is afgekeur. √ 1
11.6.2 Vatmaar se inwoners kan die kerk in Du Toitspan bywoon. √ 1
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBER 2022) AFRIKAANS HUISTAAL V2 20
11.6.3 Nee
Die gemeenskap het geld kollekteer om die hoekerf te
koop./Hulle het dit nie net gevat omdat dit in onbruik is nie. √ 1
Die kandidaat kan nie Ja as antwoord aanbied nie.
11.7 Elsa is die onderwyseres./hou skool vir die kinders van Vatmaar. √ 1
Oom Chai sorg dat Elsa op Vatmaar as onderwyseres aangestel
word./stel die sendingkerk tot beskikking van die skool. √ 1
11.8 11.8.1 Tant Wonnie is trots/ hardwerkend. √ 1
11.8.2 Tant Wonnie werk hard as sy ander mense se wasgoed vir ʼn
inkomste was.
Tant Wonnie is te trots om haar geld by diegene te gaan haal
wat haar nie betaal nie (want sy is nie ʼn bedelaar nie.) √√ 2
Die kandidaat bied soortgelyke TWEE voorbeelde uit die
roman vir EEN punt ELK aan waar dieselfde eienskap getoon
word.
11.9 Die kandidaat bied ʼn soortgelyke antwoord aan, bv.
Ja
Tant Wonnie is een van Vatmaar se oudste inwoners./kweek trots./
samehorigheid by die inwoners./
Oom Chai as gerespekteerde inwoner noem haar só. √
OF
Nee
Tant Wonnie word nie deur die mense van Vatmaar respekteer nie. √ 1
11.10. 11.10.1 Die mense van Vatmaar is nêrens anders/in Du Toitspan
welkom as inwoners nie. √ 1
11.10.2 Tant Wonnie / Freeda / Mary Mohamed √ 1
11.10.3 Tant Wonnie word, as gevolg van haar Duitse bloed, nie in die
wit gemeenskap opgeneem nie; sy vind blyplek in Vatmaar.
OF
Free-da word nie deel van die Indiërgemeenskap nie omdat sy
swart is/al is sy met Chetty getroud, woon sy saam met Chetty
in Vatmaar.
OF
Mary word deur Ma Khumalo aangeneem nadat haar eie mense
nie plek vir haar het nie/haar wegjaag, sy word deur Ma Khumalo
in Vatmaar aanvaar. √ 1
Die kandidaat bied rede na aanleiding van vrouekarakter gekies
in VRAAG 11.10.2.
11.10.4 Dit is Corporal Lewis wat nie tuis voel om by sy eie of by Ruth
se mense te bly nie./se keuse om op Vatmaar saam met Ruth
te bly. √ 1
[25]
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBER 2022) AFRIKAANS HUISTAAL V2 21
ONDERWÊRELD – Fanie Viljoen
VRAAG 12: ONDERWÊRELD – OPSTELVRAAG
Hierdie vraag word aan die hand van die aangehegte RUBRIEK VIR DIE NASIEN VAN
DIE OPSTELVRAAG VIR DIE ROMAN EN DRAMA nagesien.
LET WEL:
• Dis ʼn breë raamwerk van feite.
• Al die feite hoef nie genoem te word nie.
Die kandidaat bied ʼn gepaste inleiding aan.
• Greg se omstandighede tuis is nie ideaal nie. Weens die swak verhouding tussen
sy ma en pa, raak Greg die een wat dan sy ma se welstand op die hart dra. Dit lei
daartoe dat hy iemand word wat omgee. (omstandighede).
• Hierdie omgee sien ons duidelik in sy obsessiewe soektog na Eckardt. Dit lei daartoe
dat hy lynreg teen die versoek van die skool ʼn e-pos aan Turretmedia skryf
(oortreding). Hy daag ook die skoolhoof uit deur nie rugby te speel tot die skool iets
aan Eckdardt se verdwyning doen nie. (oortreding) Die res van die span volg nie
sy voorbeeld nie en Greg begin twyfel aan sy leierskapposisie. Die gevoel om ʼn
‘loser’ te wees, gee aanleiding tot sy betrokkenheid by kuberkraking (oortreding).
Om Eckdardt te beskerm, jok hy vir die polisie. (oortreding)
• Sy pa word deur geld en mag gedryf. Dit veroorsaak dat hy baie druk op Greg plaas
om te presteer. (omstandighede)
• Dit lei daartoe dat hy in opstand teen sy pa kom en al hoe minder werk, maar eerder
by kuberkrakery betrokke word. Hy moet dan vir sy pa jok (oortreding) oor sy
akademie. Dit veroorsaak ʼn groter kloof tussen hulle en maak dit vir Eckardt al hoe
makliker om Greg te manipuleer.
• Sy broer John het selfdood gepleeg. Dit laat nie net ʼn vrees vir die dood by Greg
nie, maar knou ook sy selfvertroue. (omstandighede)
• Die kuberlesse gee hom ʼn valse, rebelse selfvertroue. (oortreding) Hy hou dus vol
met sy soektog, omdat hy glo hy kan. So kom hy dan af op sy pa en Dok Pienaar se
misdaad. Die blootstelling hiervan ruk die hele Owen-gesin uitmekaar.
• Greg mis John. Dit skep vir Eckardt die geleentheid om Greg makliker te manipuleer.
(omstandighede)
• Greg oortree verskeie kere: hy breek by die skool se rekenaarkamer in; hy pas
sosiale manipulering op die sekretaresse toe en plaas RAT op Dok se rekenaar.
(oortreding)
• Die hoofseunskap tesame met die kuberkraking (‘hacking’) raak net vir Greg te veel.
(omstandighede)
• Greg begin sy pligte as hoofseun afskeep. Hy woon nie meer vergaderings by nie
en skuif sy verantwoordelikhede op Kwanele af. (oortreding)
Die kandidaat verskaf ʼn gepaste slot. [25]
OF
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBER 2022) AFRIKAANS HUISTAAL V2 22
VRAAG 13: ONDERWÊRELD – KONTEKSTUELE VRAAG
Vraag Antwoord Punt
13.1. 13.1.1 Die hoofstukke wat in die verlede afspeel, word aangedui
deur Log File vooraan / Verwys na die beginnertoets vir
Greg om te hack. √ 1
13.1.2 Die leser wonder of Greg die toets gaan slaag./Greg gaan
begin om te leer. √ 1
13.2. 13.2.1 Net soos Zeus slaap, slaap Greg letterlik en figuurlik. √ 1
EN
Eckardt is op ʼn wraaktog soos Herakles. √ 1
13.2.2 Ja, net soos Herakles sy slapende pa, Zeus, se koninkryk
tot ʼn val bring mediamaatskappy, bring Greg sy pa se
koninkryk tot ʼn val. √ 1
Altwee kante van die saak moet gegee word.
NEE kan nie as antwoord aanvaar word nie.
13.3 Greg moet nou preek vir die VRL oor hulle slegte dissipline, maar Greg
se dissipline is swak. / Hy skeep sy pligte as hoofseun af en tree net op
indien dit hom pas. √ 1
Altwee kante van die ironie moet gegee word.
13.4. 13.4.1 Nee dit verskil nie, hy is net so rebels teenoor gesag, as wat
Kwanele rebels is teenoor hom, Greg, as sy
hoofseun. √ 1
NEE word nie as antwoord aanvaar nie.
13.4.2 Kwanele voel dat Greg nie sy werk as hoofleier doen nie./
Greg ervaar Kwanele se ongesproke kritiek en reageer
skaam-kwaad daarop. √ 1
13.5. 13.5.1 Dit verwys na Greg se hacker-naam wat hy moet uitdink. √ 1
13.5.2 Eckardt het reeds ʼn hacker-naam. √ 1
13.5.3 Tema van plaasvervangerskap / Tema van kuberbrakers√ 1
13.5.4 Eckardt word ʼn plaasvervanger vir John, vir Greg. √/
Greg word ʼn plaasvervanger vir sy broer, vir sy pa/ma √/
Greg word ʼn plaasvervanger vir sy pa, om sy ma te
beskerm. √/
Eckardt se wraak is ʼn plaasvervanger vir die pyn wat hy as
kind moes verduur het. √/
Om sy sosoiale manipuleringsaanval suksesvol te voltooi,
moet Eckardt sy ou lewe/identiteit vervang met ʼn
nuwe lewe/identiteit. √/
Eckardt verander sy stemtoon, wanneer hy met sosiale
manipulering besig is. √/
ʼn Kunstenaarskets vervang foto’s van Eckardt. √/
Eckardt vervang sy skootrekenaar en los ʼn ander een in sy
kamer wanneer hy verdwyn. √
Eckardt lei Greg na die onderwêreld van kuberkrakery. √ 1
Die kandidaat kan enige soortgelyke voorbeelde uit die
roman aanbied.
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBER 2022) AFRIKAANS HUISTAAL V2 23
13.6 Dit speel af in die Hang-out van Greg se koshuis, net nadat Sersant
Botha hom betrap het waar Greg besig is om te hack. √ 1
13.7. 13.7.1 Eerstepersoonsverteller / Ek-verteller √ 1
13.7.2 Voordeel: Die leser ervaar die selfversekerheid van die
Greg-karakter eerstehands./ Die leser ervaar die hele
situasie uit die oë van Greg. √ 1
Nadeel: Die leser weet nie wat Sersant Botha weet nie/ Die
leser word saam met die hoofkarakter, (Greg), onverhoeds
betrap en verras./Die leser sien nie die gevaartekens raak
nie. √ 1
EEN punt vir Voordeel en EEN punt vir Nadeel.
13.8 arrogant/ beterweterig/selfvoldaan/ selfversekerd/onverskrokke √ 1
Eienskappe kan ook omskryf word
13.9 (D) ʼn Rekenaarprogram wat registreer watter sleutels op ʼn
rekenaartoetsbord gedruk word. √ 1
13.10 13.10.1 Sosiale manipulering √ 1
13.10.2 Ja, deur dit te doen, kon hy alles uitvind oor die Project
Nursery Rhyme en wat Dok Pienaar besig was om te
doen. √/
Ja, so het Greg die nodige inligting in die hande gekry om
vele mense se lewens te red. √
OF
Nee, dit is oneerlik en teen die wet. √/
Nee, deur dit op die verkeerde manier te doen, is Greg net
so skuldig aan onwettighede as Dok Pienaar en sy pa. √ 1
13.11. 13.11.1 Reëls 20 en 21 √ 1
13.11.2 Greg kom tot die insig dat iemand besig is om hom te hack.
/ Hy was nie so in beheer van die hacking nie. √ 1
13.12. 13.12.1 Ja, in TEKS G is Greg vol selfvertroue, maar in TEKS H
word hy gou deur Sersant Botha gewys dat hy nie so ʼn
goeie hacker is nie. √ 1
Die kandidaat moet beide kante vir 1 punt aanbied.
13.12.2 Greg besef hy is in ʼn hoek en probeer ʼn ooreenkoms met
die polisie maak/ Hy wil die inligting wat hy gehack het vir
die polisie gee, maar wil dan nie in die moeilikheid kom
nie. √ 1
Die wat dink hy staan, sal val./ Moenie té verseker wees oor
jou vermoëns nie./ Daar is altyd nog iets wat ʼn mens nuut
kan leer./ Hacking is verkeerd en kan jou in groot moeilikheid
bring./ Moenie die polisie of gesag oor jou ondermyn nie. √ 1
[25]
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBER 2022) AFRIKAANS HUISTAAL V2 24
AFDELING C: DRAMA
Beantwoord EEN vraag.
KRISMIS VAN MAP JACOBS – Adam Small
VRAAG 14: KRISMIS VAN MAP JACOBS – OPSTELVRAAG
Hierdie vraag word aan die hand van die aangehegte RUBRIEK VIR DIE NASIEN
VAN DIE OPSTELVRAAG VIR DIE ROMAN EN DRAMA nagesien.
LET WEL:
• Dis ʼn breë raamwerk van feite.
• Al die feite hoef nie genoem te word nie.
LET WEL:
Voorgestelde kodes: Inwoners van Kaapse Vlaktes – KV
Cavernelis-Gesin – CG
Map Jacobs – M
Ontsnapping – O
Die kandidaat bied ʼn gepaste inleiding aan.
• Die inwoners van die Kaapse Vlaktes kan nie hul ruimte en omstandighede
ontsnap nie, want hul toekoms is uitsigloos omdat daar geen werksgeleenthede
vir hulle is nie en misdaad is aan die orde van die dag.
• Die Groepsgebiedwet het bepaal dat verskillende gebiede in die stede en
dorpe eksklusief aan verskillende rasse toegeken moes word en daarom is hulle
ontwortel en na die Kaapse Vlakte verskuif. “Yt Claremont en yt Woodstock yt
ge-bulldoze … toe, Coloureds, yt, yt – gaan bly daar’so annerkant”
• Die gemeenskap is nie ontwikkel nie, want die lot van die bruinmense is
dikwels oor die hoof gesien. Vanweë hul sosio-ekonomiese omstandighede kan
hul nie die township verlaat nie, want hulle het nie geld om in een van die beter
woonbuurte te gaan woon nie. “Jy’t nou ʼn opportunity gestrike om geld te maak,
but the others? The Others? ... under the breadline man.”
• Cavernelis het ʼn strewe om van die Kaapse Vlakte te ontsnap, want hy doen
twee werke om genoeg geld te verdien sodat hy en sy gesin na ʼn beter
woonbuurt kan verhuis. “ Hy‘t net een ding op sy mind, soes ʼn obsession, ʼn
obsession.”
• Cavernelis raak so obsessief om uit die Vlakte te ontsnap dat hy sy eie dogter
laat misbruik sodat hulle genoeg geld kan bymekaar maak om nog vinniger van
hul omstandighede te ontsnap.
• Cavernelis woon in ʼn woonstel in ʼn omgewing waar hulle vanweë die misdaad
nie veilig voel nie. Hy sluit die fiets en ketting dit aan die traliewerk. Hy bieg
teenoor La Guma dat hul in die township vasgevang is, want in die township leef
hul in armoede en kan nie ontsnap nie. “En hulle move nooit op nie! Lieweste
onner toe! Kyk, jy word hierso gebore onder die die bread-line ... en vrek hierso
onner die bread-line ...”
• Maud se woonstel is hul tronk aangesien sy nooit uit die woonstel gaan nie,
want sy bespied almal deur die vensters. “Spy op ʼn mens! Loer deur die gidyne!”
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBER 2022) AFRIKAANS HUISTAAL V2 25
• Toe Maud jonger was, wou sy ook waarskynlik uit die township ontsnap, want
sy het nes Blanchie modelwerk gedoen wat nie uitgewerk het nie. “Trust me. I’ve
been through it all ...”
• Die strewe van die Cavernelisse hou hulle geïsoleerd van die res van die
gemeenskap, want Mister Cavernelis kom van die Boland/up-country. Hulle
meng dus nie met die inwoners van die Kaapse Vlakte wat hul in ʼn tronk van hul
eie plaas. “Betere mens kamma as ons!”
• Blanchie poog ook om uit haar omstandighede te ontsnap, omdat sy
modelwerk doen om ekstra geld te verdien. “Beauty competitions, like vi’
Blanchie ... En dan kry sy mos so-called contracts ... Modeling, like!”
• Map het vir Ivan Philander vermoor, want dié het Klein Meisie verwurg nadat
hy haar verkrag het. “Klein Meisie het net daar gelê, maar sy was klaar dood
gewurg. En toe sien ek oek ‘it was vir Ivan Philander wat ek doodgeskiet het ...”
• Map Jacobus het verantwoordelikheid vir sy dade geneem, want hy gee
homself aan die polisie oor. “Toe hou ek my hande yt, vi’ die boetie ...” Map
gaan dus nou na ʼn gevangenis toe waar hy vir sy daad moet boet.
• Map is in ʼn figuurlike tronk na sy vrylating op parool, want die gemeenskap
het hom nie vergewe/aanvaar nie. Hulle vertrou nie vir Map nie en gee hom ook
nie sy plek in die Kerkorkes terug nie. Hy kan ook nie werk nie, want sy
gevangenisskap tel teen hom. “Hulle vat jou nie so nie! Hulle accept jou nie so
nie!”
• Die suggestie dat Map, ʼn positiewe rol as gemeenskapsleier sal speel, lê in die
slottoneel opgesluit, omdat Antie Grootmeisie hom vergewe het en sy vir die
eerste keer na die traumatiese gebeure sy naam sê. “Johnnie.”
• Cavernelis het op ʼn tragiese wyse uit die “tronk” ontsnap, want hy het met
sy fiets voor die trein ingery en sodoende ʼn einde aan sy lewe gemaak. “By die
crossing, toe kom die trein ... toe stop ek, ek dink toe mister C gaan oek ...ek
mien stop...”
• Blanchie en Maud bly op die Kaapse Vlakte in hul omstandighede
vasgevang, want hulle sal, na Cavernelis se dood, nie oor genoeg geld beskik
om te kan verhuis nie.
Die kandidaat bied ʼn gepaste slot aan. [25]
OF
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBER 2022) AFRIKAANS HUISTAAL V2 26
VRAAG 15: KRISMIS VAN MAP JACOBS – KONTEKSTUELE VRAAG
Vraag Antwoord Punt
15.1. 15.1.1 Die aard wat Map onwetend toestemming gegee het dat sy
ma en sussie verkrag is / sy sussie vermoor is / Die sussie is
dood en Map het die man wat haar verkrag het
doodgemaak. √ 1
Richie is ook deel van die bende. √ 1
15.1.2 Die gebeure speel af na die gedwonge verskuiwing van die
mense uit Distrik Ses. / in die Apartheidsera. √ 1
Die mense is verarm / werkloos / vasgevang in hulle
omstandighede. / Dit ly tot bende-aktiwiteite en geweld. √ 1
Die kandidaat moet verwys na die maatskaplike EN die
politieke milieu vir EEN punt elk.
15.2. 15.2.1 ‘kerrim’ √ 1
15.2.2 Ja, die kerrimskyfies personifiseer die kinders wat deur hul
ouers misbruik word./ die inwoners wat weerloos is en
rondgeskuif word a.g.v Groepsgebiedwet. √ 1
15.2.3 Die rondstoot van die kerrimskyfies kan die rondskuif van die
bruin gemeenskap van plekke soos Distrik 6 tot op die Vlakte
simboliseer. √ 1
15.3. 15.3.1 toneelaanwysings / subteks / neweteks √ 1
15.3.2 Die toneelaanwysing wys vir die akteur wat Maud speel, waar
om haarself op die verhoog te plaas / en sy moet luister na die
twee karakters onder in die straat. / Dit gee vir die regisseur
riglyne oor waar hy die Maud-karakter moet plaas / Wys vir die
leser hoe nuuskierig Maud is. √ 1
15.4. 15.4.1 Maud praat net Engels. / Sy gebruik nie krutaal voor die ander
mense in die township nie./ Sy hanteer Sondag as ʼn heilige
dag. √ 1
15.4.2 Sy bly bo in haar woonstel. Maud hou haarself eenkant want
sy wil nie behoort nie. / voel sy is beter as die ander mense in
die township. √ 1
Enige soortgelyke stelling vir EEN punt elk.
15.5 15.5.1 Blanchie beteken wit/ rein. √ 1
15.5.2 Alhoewel haar naam ‘wit’ beteken, is haar velkleur bruin./ sy
streef daarna om as wit gesien te word – kleredrag, houding,
geselskap – maar sy is nog steeds bruin – al beteken haar
naam wit./
Blanchie word ʼn modelkontrak aangebied in Parys, waar hulle
Frans praat, haar naam ‘wit’ beteken en velkleur nie tel nie,
maar sy kry nie die modelkontrak nie en sy bly in Suid-Afrika,
waar sy nog steeds bruin is/ Blanchie beteken wit, maar haar
dade is nie wit/rein nie. √√ 2
Kandidaat moet beide kante van die ironie gee.
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBER 2022) AFRIKAANS HUISTAAL V2 27
15.6 Hy is ongeskik / voorbarig / uitgesproke / steek sy neus in ander se sake
/ kru / platvloers. √ 1
15.7 TEKS J is deel van die krisis-fase. √ 1
Cavernelis word gekonfronteer met sy besluite rakende Blanchie / hy
besef dat hy sy dogter tervergeefs laat werk het as ʼn prostituut/ hulle
gaan nie uit die township kom nie. √ 1
15.8 Uiterlike konflik √ 1
In TEKS I is die konflik tussen die Cavernelis-gesin (Maud) en die ander
mense in die township. In TEKS J is die konflik egter in die Cavernelis-
gesin self / Hulle wat heeltyd saamgestaan het teen die township en
nou teen mekaar draai. √ 1
15.9 Ja, die dramatiese doelstelling is bereik – die emosionele en fisies
ontploffing tussen Maud en Blanchie ruk die gehoor na die werklikheid √ 1
NEE word nie as antwoord aanvaar nie.
15.10 WAAR
Dit is as gevolg van Cavernelis se ontevredenheid en obsessie om weg
te kom, dat Blanchie nie tevrede was met wat sy het nie./
Cavernelis het druk op Blanchie gesit om ekstra inkomste te verdien om
uit die township te ontsnap en die modelkontrak sal hulle vryheid van
die township beteken./ √
OF
ONWAAR
Dit was nie Cavernelis wat die modelkontrak gekanselleer het nie, dus
kan hy nie die skuld kry nie./
Blanchie is oud genoeg om haar eie besluite te neem en sy moet self
verantwoordelikheid vir haar aksies neem. √ 1
15.11 Die beletselteken verhoog die spanning. / Dui op emosionele
uitbarsting.√ 1
15.12. 15.12.1 Ja, die skrywer maak gebruik van Kaaps Afrikaans wat tipies
van daardie area is /dit maak die toneelstuk/drama meer
geloofwaardig. √ 1
15.12.2 Protesteater √ 1
[25]
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBER 2022) AFRIKAANS HUISTAAL V2 28
MIS – Reza de Wet
VRAAG 16: MIS – Reza de Wet – OPSTELVRAAG
Hierdie vraag word aan die hand van die aangehegte RUBRIEK VIR DIE NASIEN
VAN DIE OPSTELVRAAG VIR DIE ROMAN EN DRAMA nagesien.
LET WEL:
• Dis ʼn breë raamwerk van feite.
• Al die feite hoef nie genoem te word nie.
Die kandidaat bied ʼn gepaste inleiding aan.
• Visuele binneruimte dui duidelik die arm omstandighede waarin Meisie
vasgevang is. Die huis is vervalle en verwaarloos.
• Die visuele binneruimte stel die kombuis van ʼn uiters armoedige huisie voor.
En dis juis hier waar Meisie ʼn groot deel van haar dag vasgevang is.
• Meisie sit in die kombuis die grootste deel van die dag en missakke toewerk.
Meisie smag na ʼn jongmenslewe, maar a.g.v. die misstank en vlieë kom geen
jongmense kuier nie.
• Die agterdeur lei na vryheid, maar Miem hou dit gegrendel en laat Meisie ook
nie alleen na buite gaan nie. Daar is in elk geval ook nog die hekkie van die
omheinde werf wat haar binne hou.
• Die meubels en gordyne is karig en verslete.
• Die vlieë sit op alles en is ʼn aanduiding van hulle finansiële toestande.
• Die sakke wat Meisie besig is om te maak, dui op die finansiële vasgevangheid
– hulle maak die sakke om mis daarin te verpak en dit te verkoop.
• Meisie se bevryding begin egter juis hier in die kombuis wanneer Miem
Konstabel toelaat.
• Die solder – buiteruimte
• Die kapluik bo in die dak, dui op die vasgevangheid wat Meisie beleef, in die
versorg van haar pa.
• Die slopemmer dui die vlak van armoede en agteruitgang en sy moet dit skoon
maak, haar lewe is mislik.
• Gabriël in die solder boesem vrees in by Meisie as gevolg van sy krete en
kreune.
• Gabriël se bly in die solder maak dat Meisie en Miem vasgevang is in finansiële
probleme. Hulle swoeg en sweet om geld te verdien, omdat hulle hoof
broodwinner in die dak sit.
• Die sirkus – buiteruimte
• Die sirkusmusiek – en liggies lok Meisie om te ontsnap van haar
gevangenisskap.
• Die teenwoordigheid van die sirkus veroorsaak dat Miem vir Meisie verwyt oor
die invloed van Meisie se ongehoorsaamheid op Miem se gesondheid.
Daardeur probeer Miem ʼn houvas op Meisie verkry.
• Meisie loer deur die venster en probeer die musiek hoor, terwyl sy ook bang is
daarvoor.
• Die sirkus maak dat ontsnapping nie ʼn vreemde idee is toe Konstabel verander
in ʼn Hofnar en die plan wat hy voorstel nie vreemd is nie.
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBER 2022) AFRIKAANS HUISTAAL V2 29
• Die hofnar bevry Meisie, want sy dans op maat van die sirkusmusiek by die
agterdeur uit./
• Die sirkus beklemtoon die armoedige bestaan wat Miem-hulle voer aangesien
die sirkus as die eksotiese in die drama voorgestel word.
• Die sirkus as simbool van die bose skep afwagting by die kyker/leser wat
wonder watter negatiewe invloed die sirkus op die karakters gaan hê.
• Die sirkus veroorsaak konflik tussen Miem en Meisie, want Meisie kyk na die
liggies terwyl Miem haar verbied het./
• Gertie se vertelling oor die sirkus laat haar vermoed dat die meisies elke keer
verdwyn het wanneer die sirkus in die dorp is./
• Die onheil waarvan die sirkus die simbool is, veroorsaak dat Miem vir
Konstabel in hul huis toelaat om hul te beskerm, onwetend dat hy Meisie gaan
verlei, die bose is./
• Meisie voel vasgevang in haar omstandighede, sy mag nie die sirkus besoek
nie en die sirkus word haar simbool van bevryding./
• Meisie verander van skaam om met die Konstabel te praat na opgewonde
wanneer sy deur die venster na die sirkusliggies kyk en daardeur betower
word./
• Die sirkus veroorsaak skuldgevoelens by Meisie, sy vra Konstabel om nie vir
haar ma te sê dat sy na die liggies kyk nie, daardeur word die Konstabel Meisie
se vertroueling./ vriend./
• Meisie voel aangetrokke tot die kleurryke, flambojante hofnar wat haar aan die
sirkus herinner en dit lei tot haar bevryding./
• Die sirkusmusiek, wat elke keer wanneer die deur oopgemaak word, gehoor
kan word, skep spanning./
• Die sirkusmusiek betower Meisie en dra so tot haar bevryding by wanneer sy
op die maat van die musiek by die huis uitdans./
Die kandidaat bied ʼn gepaste slot aan. [25]
OF
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBER 2022) AFRIKAANS HUISTAAL V2 30
VRAAG 17: MIS – Reza de Wet – KONTEKSTUELE VRAAG
Vraag Antwoord Punt
17.1 17.1.1 Toneelaanwysings / neweteks / subteks √ 1
17.1.2 Dit verwys na Gabriel (Miem se man) wat al sewe jaar lank
in die solder bly. √ 1
Dit verduidelik hoekom daar geen manlike figuur/ beskermer
in die huis is nie./ maak gehoor bewus van die las / hulle moet
self finansieel regkom /nog hom hand en voet
bedien. √ 1
17.2 Dit dui aarseling/vrees/ontsteltenis aan. √ 1
17.3 17.3.1 Tema van Beswering. √ 1
Sy sien haarself as die een wat die bose moet besweer. √ 1
17.3.2 Nee,
Miem besweer / nie die bose nie, en laat onwetend die
‘gevaar’ (Konstabel) in die huis in/
Miem besweer nie die bose nie en vertrou die een persoon
wat juis die gevaar inhou, nl. die konstabel. /
Miem probeer Meisie beskerm en stuur haar uit wanneer sy
vir Konstabel vertel van die verdwynings – dus is Meisie nie
bewus van die details wanneer Konstabel haar mislei nie. /
Miem gooi Meisie eerder vir die bose, as om haar te
beskerm, wanneer sy vir Meisie begin afsmeer aan
Konstabel, in die hoop dat hulle sal trou./ Gedurende hierdie
poging, stuur sy vir Meisie en Konstabel alleen buitentoe,
waar Konstabel die tyd het om vir Meisie te oorreed om
1
saam met hom te ontsnap. √
Die kandidaat bied TWEE antwoorde vir EEN punt elk aan.
Die kandidaat kan nie ʼn JA-antwoord aanbied nie.
17.4 31 Augustus 1936/ 1936 √ 1
Die verdwyning van ʼn meisie die afgelope twee jaar, snags op hierdie
datum. √ 1
17.5 Meisie is bang vir die onbekende en die “iets” wat dalk kan gebeur./
Die feit dat haar ma die details rondom die verdwyning weghou van
Meisie maak dat sy bang is vir wat moontlik kan gebeur./
Meisie beleef innerlike konflik, sy het net die twee ouer vrouens wat
haar kan beskerm. Haar pa kan nie help nie, want hy sit in die dak. √ 1
Ja, die konflik word opgehef wanneer Meisie vreesloos saam met die
hofnar by die kombuisdeur uitdans. / Konstabel het haar gehelp om die
vrees vir die onbekende buiteruimte te oorkom. √ 1
17.6 Nuuskierigheid √ 1
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBER 2022) AFRIKAANS HUISTAAL V2 31
17.7 Ja, die stemming is in die begin van die uittreksel gespanne,
maar na die koms van die Konstabel, is daar ʼn verligting. √
1
Die kandidaat kan nie ʼn NEE-antwoord aanbied nie. Moet beide kante
vir 1 punt gee.
17.8 Motoriese moment √ 1
17.9 Miem wou Konstabel wegjaag omrede hy vir Gabriel van die ontvoerings
verdink het. √ 1
“oorvriendelik” √ 1
17.10 17.10.1 Sneeuwitjie √ 1
17.10.2 Net soos Sneeuwitjie is Meisie bleek / Meisie het ook hard
gewerk √
en wag ook vir haar sprokiesprins wat haar sal kom bevry. √ 1
17.10.3 Drie is ʼn magiese getal – die getal wat die wonder kan laat
gebeur. /Dit dui op die bevryding van Meisie wat wel gaan
gebeur, op hierdie aand. / Die gebruik van drie versterk ook
die sprokieskarakter van die drama. √ 1
17.11 17.11.1 blind / sien √ 1
17.11.2 Dit is ironies dat Miem en Gertie wat kan sien, nie die
gevaar raaksien in Konstabel nie./ “Sien is glo” – hulle kon
hom immers werklik sien en nog steeds het hulle nie geglo
dat hy die ontvoerder kan wees nie. √ 1
Die kandidaat moet BEIDE kante van die ironie aanbied vir
EEN punt.
17.12 Ja, Die drama is in ʼn beknopte formaat./
Een hooftema./
Geen lang ontwikkelinge nie./
Nie geleentheid vir karakterontwikkeling nie, maar net openbaringe van
karakters./
Beperkte aantal karakters./
Dialoog is gekonsentreerd. √√ 2
Die kandidaat bied TWEE antwoorde vir EEN punt elk aan.
7.13 Ja, die sirkus se betowering maak dat Meisie gewillig is om haar
gevangenisskap te probeer ontsnap. / Die sirkus se betowering maak
dat Meisie nie skrik toe Konstabel na ʼn hofnar verander nie. / Die
sirkusmusiek is ʼn deurlopende motief wat Meisie bly lok en uitnooi. √ 1
[25]
TOTAAL AFDELING C: 25
GROOTTOTAAL: 80
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
32 AFRIKAANS HUISTAAL V2 (EC/SEPTEMBER 2022)
AFDELING A: ASSESSERINGSRUBRIEK VIR OPSTELVRAAG – HUISTAAL: POËSIE [10 PUNTE]
Kriteria Uitsonderlik Knap Gemiddeld Elementêr Onvoldoende
INHOUD 5–6 4 3 2 0–1
- Diepgaande - Toon begrip van die - Redelike - Onbevredigende - Geen begrip van die
Interpretasie van interpretasie van onderwerp en het die interpretasie van die interpretasie van onderwerp nie
onderwerp onderwerp onderwerp goed onderwerp die onderwerp
Diepte van argument, - Reeks treffende geïnterpreteer - Enkele goeie punte - Byna geen punte - Geen verwysing na
verantwoordbaarheid argumente wat - Respons redelik ter ondersteuning wat die onderwerp die gedig nie
en insig in teks behoorlik uit die gedetailleerd Enkele van die onderwerp ondersteun nie
gedig gerugsteun is deeglike argumente - Enkele argument - Onvoldoende
6 PUNTE - Uitstekende begrip gegee, maar nie almal word ondersteun, begrip van genre
van die genre en ewe goed gemotiveer maar bewyse nie en gedig - Leerder het nie die
gedig nie altyd oortuigend nie genre en gedig onder
- Begrip van genre en - Basiese begrip van die knie nie
gedig duidelik genre en gedig
STRUKTUUR EN TAAL 4 3 2 1 0–1
- Samehangende - Duidelike struktuur en - Enkele bewyse van - Struktuur toon - Struktuur swak
Struktuur, logiese struktuur logiese vloei van struktuur tekens van swak
vloei en aanbieding argument beplanning
Taalgebruik, toon en
styl gebruik in opstel - Argumente goed - Vloei van argumente - ʼn Goed
gestruktureer en daar kan gevolg word gestruktureerde - Argumente nie
4 PUNTE is duidelike logiese vloei en logies gerangskik
ontwikkeling same hang ontbreek nie
in die opstel
- Taalgebruik, grootliks - Ernstige taalfoute
- Taalgebruik, toon en korrek - Geringe taalfoute
styl is volwasse, dit - Taalfoute
beïndruk en is korrek beduidend
- Toon en styl is - Foutiewe styl
- Grammatika, spelling grootliks korrek - Toon en styl meestal
en punktuasie feitlik gepas
foutvry - Toon en styl nie
geskik nie
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBER 2022) AFRIKAANS HUISTAAL V2 33
AFDELING B EN C: ASSESSERINGSRUBRIEK VIR OPSTELVRAAG – HUISTAAL: ROMAN EN DRAMA [25 PUNTE]
Kriteria Uitsonderlik Knap Gemiddeld Elementêr Onvoldoende
INHOUD 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3
- Diepgaande interpretasie - Toon begrip van die - Redelike - Onbevredigende - Geen begrip van die
Interpretasie van van onderwerp onderwerp en het die interpretasie van die interpretasie van die onderwerp nie
onderwerp onderwerp goed onderwerp; nie alle onderwerp: byna
Diepte van argument, geïnterpreteer aspekte in detail geen aspekte in
verantwoordbaarheid ondersoek nie detail ondersoek nie
en insig in teks - Uitsonderlike respons:
14–15 - Respons redelik - Enkele goeie punte - Min punte wat die - Swak poging om die
15 PUNTE - Uitstekende respons: 12– gedetailleerd ter ondersteuning onderwerp vraag te beantwoord
13 van die onderwerp ondersteun
- Reeks treffende - Enkele deeglike - Enkele argument - Argumente oortuig
argumente wat behoorlik argumente gegee, maar word ondersteun, - Baie min relevante nie
uit die gedig gerugsteun nie almal ewe goed maar bewyse nie argumente
is gemotiveer nie altyd oortuigend nie
- Uitstekende begrip van - Basiese begrip van - Leerder het nie die
die teks en genre - Begrip van teks en teks en genre - Weinig begrip van teks/ genre onder die
genre duidelik teks en genre knie nie
STRUKTUUR EN TAAL 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1
- Samehangende struktuur - Duidelike struktuur - Enkele bewyse van - Struktuur toon - Gebrek aan
Struktuur, logiese struktuur tekens van swak beplande struktuur
vloei en aanbieding beplanning belemmer vloei van
Taalgebruik, toon en - Argumente goed - Logiese vloei van argumente
styl gebruik in opstel gestruktureer en daar is argument - Logika en samehang - Argumente nie
duidelike ontwikkeling is duidelik, maar met logies gerangskik nie - Taalfoute en
10 PUNTE foute foutiewe styl laat
- Uitstekende inleiding en - Inleiding, slot en ander - Paragrafering foutief hierdie skryfstuk
slot paragrawe - Paragrafering misluk
samehangend meestal korrek
- Taalgebruik, toon en styl georganiseer - Taalfoute beduidend - Paragrafering foutief
is volwasse, dit beïndruk - Toon en styl nie
en is korrek - Taalgebruik, toon en - Enkele taalfoute; geskik nie
styl is grootliks korrek toon en styl meestal - Styl en toon nie
gepas geskik nie
VERSPREIDING VAN
20–25 15–19 10–14 5–9 0–4
PUNTE
Kopiereg voorbehou
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
Afrikaans HL Grade 12 P3 Eastern Cape Mock 2022 QP

Question paper
Afrikaans HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2022 Question Paper

Question paper
Afrikaans HL Grade 12 P2 NSC November 2022 Question Paper

Question paper
Afrikaans HL Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2025 QP

Memorandum
Afrikaans HL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2020 Memo

Memorandum
Afrikaans HL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2019 Memo
More from Grade 12 Afrikaans HL

Question paper
Afrikaans HL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2025 QP
_watermark--eec489ed-a1ac-4f53-9aa0-65544d9ee23e/v1-6626f2dffb06bf128248/card.webp)
Question paper
Afrikaans HL Grade 12 P3 Eastern Cape Mock 2025 QP

Question paper
Afrikaans HL Grade 12 P1 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
Afrikaans HL Grade 12 P1 Eastern Cape Prelim 2024 QP

Question paper
Afrikaans HL Grade 12 P2 Eastern Cape Prelim 2024 QP

Question paper